J.J. (Johan Jacob / Han) Voskuil (1926-2008) publiceerde in 1963 de 1207 pagina’s tellende roman
Bij nader inzien. Het boek, dat zowel een roman van een generatie als een psychologische roman is, gaat over een groep vrienden, studenten Nederlands in de periode 1946-1953, die een aantal jaren samen optrekken en in de traditie van Du Perron en Ter Braak discussiëren over leven, literatuur en politiek. Aan het eind van de roman moet de hoofdpersoon Maarten Koning, Voskuils alter ego, erkennen dat de vriendschap die er leek te zijn, niet meer dan een illusie was.
Bij nader inzien werd in 1991 door Frans Weisz verfilmd voor de VPRO. De serie werd met drie gouden kalveren bekroond.
In 1996 keerden Voskuil en Maarten Koning terug in de kolossale roman Het Bureau die in totaal zeven delen telt: Meneer Beerta, Vuile handen, Plankton, Het A.P. Beerta-Instituut, En ook weemoedigheid, Afgang, De dood van Maarten Koning. De roman beschrijft het leven van Maarten Koning als medewerker van het Bureau: het Amsterdamse Instituut voor Dialectologie, Volkskunde en Naamkunde. Kern van de roman is de vraag hoe mensen die dag in dag uit met elkaar moeten samenwerken zich tot elkaar verhouden.
In 2002 verscheen Requiem voor een vriend, waarin Voskuil voor het eerst zijn alter ego Maarten Koning loslaat. De hoofdpersoon van het boek is niet de schrijver zelf, maar Jan Breugelman. Het boek is een geschiedenis van een vriendschap, die haar oorsprong vindt op de middelbare school, vorm krijgt op de universiteit en in de jaren daarna steeds hechter wordt.
In februari 2004 verscheen het eerste deel van de Voettochten: Terloops. Het bevat tien verslagen in dagboekvorm van wandelingen door Frankrijk. Het tweede deel, Buiten schot verscheen in 2005. Het derde en laatste deel, Gaandeweg, is in de zomer van 2006 van verschenen.
In maart 2007 verscheen Onder andere, een verzameling portretten en herinneringen. Voskuil overleed op 1 mei 2008 na een kort ziekbed.
Voor meer informatie over de schrijver J.J. Voskuil en Het Bureau zie de website J.J. Voskuil – Feiten en meningen.
Het Bureau werd door Krijn ter Braak en Peter te Nuyl bewerkt tot een ‘radiodrama’ van maar liefst 90 uur, verdeeld over 360 afleveringen, dat sinds 5 april 2004 (tot voorjaar 2006) op werkdagen te beluisteren valt op 747AM en Radio 1. Zie hiervoor ook www.hoorspelhetbureau.nl.
 | J.J. Voskuil
Gaandeweg
Voettochten 1983-1992
ISBN 9789028241060
Dagboek, 336 pagina’s
Verschenen in 2006
2e druk
Ingenaaid € 19.50
bestellen
|
In het derde en laatste deel van hun zoektochten naar een plek waar de tijd heeft stilgestaan, richten de beide wandelaars uit Voskuils reisdagboeken hun schreden naar Schotland, Wales, en de Alpen, en fietsen ze door Ierland, maar ze keren telkens weer terug naar Auvergne en ten slotte blijven ze daar. Ze doorkruisen het gebied in alle richtingen, komen steeds vaker op plaatsen waar ze eerder al geweest zijn, treffen in de hotels dezelfde eigenaars, worden als oude bekenden begroet, en gaan zich steeds meer thuis voelen.
Hoewel veel van wat eens was verdwenen is, paden overwoekerd zijn, dorpen en akkers verlaten en de gelukkig schaarse toeristische centra als etterende puisten in het land liggen, is het land zelf weinig veranderd. Het gebied lijkt de aansluiting met de moderne beschaving gemist te hebben en de bewoners zijn daar niet rouwig om. Ze leiden het leven dat ze van kindsaf geleefd hebben, worden langzaam ouder, sterven als hun tijd gekomen is, en berusten er ogenschijnlijk in dat er niemand meer is om hun plaats in te nemen. Hoewel dat niet is wat de twee wandelaars zelf zochten toen ze nog jong waren, spreekt het hen nu juist wel aan. Alles gaat voorbij en komt niet terug.
Op de laatste ochtend van de laatste tocht praten ze daarover met madame Cueille, de patronne van het Hôtel du Commerce in Thiézac, waar ze al dertig jaar met tussenpozen langs kwamen in de tijd dat haar man nog achter de bar stond. Daarna lopen ze nog één keer door het dorp en dan naar de trein. Er gaat nog maar één trein per dag. Hij stopt alleen nog bij handopsteken.
Deze titel is tevens in de volgende uitvoering beschikbaar:
Gaandeweg (gebonden)