Zij worden de ‘geëmancipeerde meisjes Hinlópen’ genoemd, telgen uit een oud patriciërsgeslacht. Kinderen zijn het nog wanneer de familie in 1880 terugkeert naar Den Haag. Caroline, een pianokind, zet zich fel af tegen haar milieu en haar tijd, die een vrouw in onmondigheid gevangenzetten. Toch wordt de koers van haar leven ingrijpend door mannen bepaald.

Met een pianosonate van Mozart als leidraad verdiept haar kleinzoon zich later in de verwikkelingen van zijn voorouders. Maar is de muziek wel een betrouwbare gids in het web van het verleden? Onttrekken sommige draden van het weefsel zich niet aan de logica van voor en na?

De voorslag verhaalt, vol vertelplezier en nostalgie, van een geschiedenis die zich uitstrekt over meer dan een eeuw. Een bewogen geschiedenis, waarin soms op één bladzijde wordt getrouwd, geboren en gestorven, maar waarbij de verteller nergens haast maakt en toch de gaten van jaren weet te overbruggen.

In de nieuwste aflevering van OORschot is Marieke Oprel te gast bij Ignace Schoot, om te praten over haar boek Afrekenen met de vijand.

Sommige facetten van de Tweede Wereldoorlog en zijn nasleep zijn maar weinig bekend. Voor haar boek Afrekenen met de vijand onderzocht Marieke Oprel een van deze onbekende bladzijden: het effect van een beslissingen die de Nederlandse regering in ballingschap tegen het einde van de oorlog nam. Iedereen in het Nederlands koninkrijk met de Duitse nationaliteit werd tot vijandelijk onderdaan verklaard, zonder enig onderscheid. Zelfs Joden die eerder uit Duitsland waren gevlucht (of later teruggekeerd) werden als vijandelijk bestempeld. Na de oorlog onteigende de staat alle Duitse Nederlanders, waarbij bezittingen in beslag werden genomen variërend van huisraad tot bedrijven, en zelfs een heel eiland. 

Om hun bezittingen en volwaardig burgerschap terug te kunnen krijgen moesten Duitse Nederlanders een verzoek tot ‘ontvijanding’ indienen. Ze moesten aantonen zich als een goed Nederlands burger te hebben gedragen. Een even moeilijk als pijnlijk, soms zelfs vernederend proces, dat dankzij de stroperige ambtenarij ook nog eens heel lang in beslag kon nemen.

Aan de hand van gesprekken met nabestaanden laat Marieke Oprel zien dat dit beleid ingrijpende gevolgen had voor Duitse Nederlanders en de generaties die volgden. In deze aflevering van OORschot gaat zij dieper in op de willekeur die beleid en bureaucratie met zich mee kunnen brengen, en op de vraag wat goed burgerschap eigenlijk is.

Deze aflevering werd gepresenteerd en geproduceerd door Ignace Schoot.

Op 20 oktober 1944 verklaarde de Nederlandse regering in ballingschap in Londen alle Duitsers in het Nederlands koninkrijk tot vijandelijk onderdanen. Direct na de bevrijding nam de overheid al de bezittingen van deze Nederlandse Duitsers in beslag, ongeacht hun politieke voorkeur of gedrag tijdens de oorlog. Van Duitsers die al decennialang in Nederland woonden en werkten tot Nederlanders die door een huwelijk automatisch de Duitse nationaliteit hadden gekregen, allen kregen te maken met de gevolgen van deze anti-Duitse maatregelen. Zelfs Joden die uit Duitsland waren gevlucht werden behandeld als vijandelijk onderdaan.

Veel Duitse Nederlanders dienden een verzoek tot ‘ontvijanding’ in, om zo hun bezit terug te krijgen. Dat was niet makkelijk: ze moesten aantonen dat ze zich als ‘goede Nederlander’ gedragen hadden in de oorlog. Maar wat is een ‘goede Nederlander’? Die vraag beantwoordde niet elke ambtenaar hetzelfde. Aan de hand van gesprekken met nabestaanden laat Marieke Oprel zien dat het Nederlandse beleid ingrijpende gevolgen had voor Duitse Nederlanders en de generaties die volgden. Daarmee voegt ze een onderbelicht hoofdstuk toe aan de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog in Nederland.

Levensvormen is een sprankelende fragmentatiebom van verhalen, een boek dat zich niet in één hokje laat onderbrengen. Een Duitse schrijver en een Nederlandse kunstenaar ontmoeten elkaar op hun beider zoektocht: hoe leg je de veranderlijke wereld vast in kunst? Als vanzelf begint er een intuïtieve en veelsoortige verzameling te groeien, variërend van bomen en bladeren tot foto’s, geschiedenissen, taal en poëzie.

Het ‘verzamelen van de wereld’ zorgt voor een collectie persoonlijke, zeer uiteenlopende verhalen, fragmenten en vondsten, in ruig verband. Over de verloren tuinen van Heligan, de vleermuisbom die Japan op de knieën moest krijgen, over koning Midas en de eiken van Joseph Beuys, het verkennen van het onzichtbare en tochten van diepzee tot hooggebergte. Lex ter Braak wisselt in Levensvormen af tussen het feitelijke en dichterlijke, en laat zien dat de Nederlandse literatuur een schrijver rijker is.

Grensstreken onderzoekt de aantrekkingskracht van grenzen, aan de hand van de wonderlijkste voorbeelden. Waar komen de enclaves, de kronkels en de rechte lijnen op de wereldkaart vandaan? Waarom gebruikten grensmakers een liniaal? Bestaat er een land in een land in een land? En zijn er stukken van de wereldbol die door geen enkel land worden geclaimd? Bestaan er volken die aan beide zijden van een hooggebergte leven?

Grenzen hebben in ons hoofd een verregaande invloed. We staan soms uren te wachten om er een over te steken, en leren van jongs af aan hoe ze de wereld verdelen. In alle werelddelen begrenst de mens zijn land van dat van de buren, en scheidt zo het Zelf van de Ander. Milo van Bokkum bestudeert de lijn die ons van de ander scheidt, en hoe dat zo is gekomen. Die grenzen vormen niet alleen miljoenen kilometers identiteit, ook zijn ze een schier oneindige bron van smakelijke geschiedenissen.

Grensstreken is zeer rijk geïllustreerd met de schitterendste historische kaarten.

In februari 2016 gaat Stephan Sanders voor het eerst sinds lange tijd naar de kerk. Niet voor een trouwerij of begrafenis, maar omdat hij moet van zichzelf. Onderhuids heeft zich jarenlang een Godsbesef opgehoopt dat erkend wil worden. Maar zijn religieuze wending gaat gepaard met een onbehoorlijke hoeveelheid schaamte, een gevoel dat hij steevast met ironie verhulde.

Bij zijn eerste kerkgang is er geen ontkomen aan. Er staan meteen camera’s opgesteld, want de Heilige Mis in de Sint Nicolaasbasiliek in Amsterdam wordt uitgezonden op tv. Niet alleen God maar ook de wereld is getuige.

Hoe komt het dat een nieuwgelovige zichzelf zo minnetjes weerspiegeld ziet in het publieke oog? Wat heeft God van doen met schaamte? En met kleur, seksualiteit en adoptie? Sanders formuleert al tastend zijn antwoorden terwijl de schaamte steeds over zijn schouder meekijkt.