{"id":298246,"date":"1957-01-01T00:03:31","date_gmt":"1956-12-31T23:03:31","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/theater-3\/"},"modified":"2021-06-04T11:40:09","modified_gmt":"2021-06-04T10:40:09","slug":"theater-3","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/theater-3\/","title":{"rendered":"Theater"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp><\/interp><\/a>\r\n

Theater<\/h3>\r\n\r\n

Broc\u00e9liande, het nieuwe stuk van Henry de Montherlant, is gemaakt door een intelligent, zelfingenomen en hooghartig mens. Dat zijn drie veelbelovende eigenschappen. De twee citaten die hij \u2018Broc\u00e9liande\u2019 als vlag meegeeft zijn gelicht uit eigen werk: \u2018Je n’ai que l’id\u00e9e que je me fais de moi pour me soutenir sur les mers du n\u00e9an\u2019 uit Service inutile, en \u2018Un petit grain de folie, si en savait comme la vie s’en \u00e9claire\u2019 uit Malatesta.<\/p>\r\n\r\n

Deze twee zinnen vatten het karakter en de inhoud van het stuk goed samen. \u2018Broc\u00e9liande est une pi\u00e8ce triste dans une enveloppe de demi-ga\u00eet\u00e9\u2019, zegt de Montherlant verder nog in zijn voorwoord. De triestheid – de lezer weet het uit de bespreking van J.J. Peereboom in het mei-nummer van Tirade – is te vinden in het lot van de hoofdfiguur Persil\u00e8s. Deze 59-jarige, versleten en over zichzelf ontevreden ambtenaar bij het Minist\u00e8re des Ruines publiques krijgt te horen dat hij afstamt van Lodewijk de Heilige. Hij raakt als het ware betoverd door deze wetenschap (Broc\u00e9liande is de welluidende naam van het bos waarin de tovenaar Merlijn woont), herwint zijn zelfrespect en gedraagt zich als een koning, vriendelijk maar neerbuigend tegen vrouw en volk, bezorgd over het heil van Frankrijk. In het laatste bedrijf blijkt dat hij zijn koninklijke voorvader gemeen heeft met vijftienduizend andere Fransen. Deze terugval in het niets kan hij niet verdragen. Hij loopt weg van het toneel en schiet zich dood, \u2018Don Quichotte wanneer hij ophoudt gek te zijn\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Het greintje dwaasheid wordt gevormd door stekelige grapjes, vooral over de aristocratie en over Frankrijk, die met gulle hand door de tekst verspreid staan, en door de aanwezigheid van een aansteller, Bonnet de la Bonneti\u00e8re, de genealoog die de mooie afstamming van Persil\u00e8s heeft ontdekt.<\/p>\r\n\r\n

De Montherlant heeft veel geschreven over zijn bedoelingen als schrijver \u2018Un homme ordinaire redoute la maladie, les blessures sentimentales, les traverses, les d\u00e9faites, l’artiste, lui, est anesth\u00e9si\u00e9 \u00e0 leur endroit; (…) elles l’amusent\u2019. En op een andere plaats: \u2018… le masque de th\u00e9\u00e2tre grec, japonais ou chinois, grima\u00e7ant de passions, et derri\u00e8re lequel le vrai visage est un visage calme\u2019. In een passage uit het voorwoord van Broc\u00e9liande is de uitdrukking van het gezicht, dat zich achter \u2018un masque effrayent\u2019 verbergt, niet geamuseerd – nieuwsgierig, ook niet kalm en onbewogen, maar \u2018lourd de m\u00e9lancolie\u2019. En in \u2018l’art et la vie\u2019 schrijft hij over \u2018le po\u00e8te qui reste toujours (…) secret, m\u00eame lorsqu’il para\u00eet se confesser le plus, mais qui reste aussi, au coeur de sa vie et au coeur de son oeuvre, pleines de toutes les passions humaines, mysterieusement impassible et intact\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Wanneer men deze citaten in \u00e9\u00e9n blik probeert te vangen, ziet men de Montherlant, de tovenaar-schrijver, voor zich als iemand met een gezicht dat uit drie lagen bestaat. Eerst het masker dat past bij de gebeurtenissen die zich in roman of stuk afspelen; daarachter het strakke masker van de intelligent construerende schrijver, met zo nu en dan een grijns of een traan die verwijst naar onderliggende emoties; en tenslotte het echte gezicht, \u2018plein de toutes les passions humaines\u2019, geheimzinnig, ongrijpbaar, toebehorend aan een \u2018demi-dieu\u2019. De Montherlant zou spottend lachen als hij dit naar het volle licht getrokken, simpele schema van een dubbele maskerade zag. \u2018C’est toujours la zone d’ombre qui \u00e9claire: ce qui est au del\u00e0 de l’explication et des pr\u00e9cisions\u2019. Schaduwen en boventonen, ontoegankelijk voor de ongelovige Thomas die naar bewijzen, naar uitleg zoekt. Wie denkt een antwoord gevonden te hebben, vergist\r\n<\/p>

[p. 339]<\/div>

zich, want \u2018\u00e9ternellement je vous \u00e9chappe; (…) je gagne \u00e0 tous les coups, et si je perds c’est pour varier un peu\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Met deze hooghartige conceptie van zijn schrijverschap heeft de Montherlant eigen onkwetsbaarheid goed verzekerd. Maar de toeschouwer kan zich met evenveel trots van de schrijver en diens ontsnappingsclausules afkeren, en zich alleen bezig houden met de reactie die het product bij hem opwekt.<\/p>\r\n\r\n

Voor het overbrengen van gevoileerde waarheden, die alleen waar blijven zolang zij bedekt zijn – door grappigheid, door handeling of door een gezichtsuitdrukking – is toneel een geschikt middel. De Montherlant schrijft voor soortgenoten, voor de koele intelligente kijkers, die zich door geen enkele voorstelling van hun stuk laten brengen, die zich niet ademloos verliezen in de gebeurtenissen op het toneel, die bereid en in staat zijn met een geluidloze lach te genieten van het effect (bijvoorbeeld in Broc\u00e9liande), dat het schuren tussen grapjes en ernst, tussen komedie en tragedie teweegbrengt, en die onder deze rationaliserende laag nog een gevoelsleven van superieure kwaliteit bezitten, dat hen ontvankelijk maakt voor een triest thema, in dit geval: een mens heeft illusies nodig om zich staande te houden.<\/p>\r\n\r\n

Maar ook voor wie meent tot deze categorie te behoren, is het moeilijk bewondering op te brengen voor dit nieuwe stuk. De hooghartigheid tegenover het publiek, dat niet in de gelegenheid wordt gesteld ronduit te lachen of ronduit te huilen, en tegenover de personages in het stuk die zich hebben te richten naar de denkbeelden van de auteur, is in Broc\u00e9liande ontaard in nonchalance. De aardigheden zijn vaak vrij flauw (bijvoorbeeld in de sc\u00e8ne waarin ook madame Persil\u00e9s zich voor haar afstamming gaat interesseren); zij vervullen niet de functie van onrustzaaiers, die eenheid van stemming bij de toeschouwer verhinderen, die hem op een afstand houden van het stuk, maar hem tegelijkertijd extra onzeker en gespannen maken. Zij leveren geen schok op tussen het tragische en het komische, maar verstoren op een onnutte manier de aandacht. De personages, vooral Persil\u00e8s en zijn vrouw, zijn weinig gevarieerd uitgewerkt.<\/p>\r\n\r\n

De hoofdoorzaak van het magere resultaat lijkt mij, dat het denkbeeld achter het stuk – een mens houdt zich alleen staande door de voorstelling die hij zich van zichzelf maakt – zo weinig verrassend is en bovendien zo overduidelijk wordt ge\u00ebtaleerd. Het systeem van maskers en schaduwen, zoals de schrijver het in theorie voorstaat, verschrompelt in Broc\u00e9liande tot een lachwekkende pretentie, omdat er maar weinig te verbergen valt, en omdat dat weinige nog slecht verborgen is. De toeschouwer raakt daardoor snel uitgekeken. Het gegeven van het ambtenaartje dat opleeft wanneer hij zich koning waant, en capituleert wanneer die illusie wordt doorgeprikt, is als illustratie van de Montherlants inzichten te doorzichtig, te grof van opzet om een avond lang te kunnen blijven intrigeren. Ik geloof niet – en dat zou toch het criterium moeten zijn – dat er verschil van mening, onzekerheid kan bestaan over de bedoelingen van de schrijver.<\/p>\r\n\r\n

Al is Broc\u00e9liande dus nogal kaal, zowel in tragisch als in komisch opzicht, men kan niet ontkennen dat het, vooral in de twee eerste bedrijven, vakkundig is opgebouwd, wat betreft dialoog en dosering van licht en donker, rust en beweging in het verloop der gebeurtenissen. Het biedt daardoor, althans de rollen van Persil\u00e8s en Bonnet de la Bonneti\u00e8re, behoorlijke speelkansen, die door de Haagsche Comedie, met Luc Lutz als regisseur, en Cees Laseur (Persil\u00e8s), Ida Wasserman en Gijsbert Tersteeg als voornaamste acteurs, over het algemeen goed werden benut. Ida Wasserman had van deze drie de minst dankbare taak, omdat de tekst van madame Persil\u00e8s haar niet de gelegenheid gaf in de drie stadia van Persil\u00e8s’ ontwikkeling een voldoende afwisselend en opvallend tegenwicht naast haar echtgenoot te vormen. De goed klinkende vertaling was van Gerard Messelaar, het eenvoudige, maar afdoende d\u00e9cor van Hep van Delft.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

\r\nK.L. Poll<\/i>\r\n<\/p>\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

K.L. Poll<\/a><\/p>\n

over Henry de Montherlant<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Theater Broc\u00e9liande, het nieuwe stuk van Henry de Montherlant, is gemaakt door een intelligent, zelfingenomen en hooghartig mens. Dat zijn drie veelbelovende eigenschappen. De twee citaten die hij \u2018Broc\u00e9liande\u2019 als vlag meegeeft zijn gelicht uit eigen werk: \u2018Je n’ai que l’id\u00e9e que je me fais de moi pour me soutenir sur les mers du n\u00e9an\u2019… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-298246","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nTheater · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/theater-3\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Theater · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Theater Broc\u00e9liande, het nieuwe stuk van Henry de Montherlant, is gemaakt door een intelligent, zelfingenomen en hooghartig mens. Dat zijn drie veelbelovende eigenschappen. De twee citaten die hij \u2018Broc\u00e9liande\u2019 als vlag meegeeft zijn gelicht uit eigen werk: \u2018Je n’ai que l’id\u00e9e que je me fais de moi pour me soutenir sur les mers du n\u00e9an\u2019... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/theater-3\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T10:40:09+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"6 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/theater-3\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/theater-3\/\",\"name\":\"Theater · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1956-12-31T23:03:31+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T10:40:09+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/theater-3\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/theater-3\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/theater-3\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Theater\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Theater · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/theater-3\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Theater · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"Theater Broc\u00e9liande, het nieuwe stuk van Henry de Montherlant, is gemaakt door een intelligent, zelfingenomen en hooghartig mens. Dat zijn drie veelbelovende eigenschappen. De twee citaten die hij \u2018Broc\u00e9liande\u2019 als vlag meegeeft zijn gelicht uit eigen werk: \u2018Je n’ai que l’id\u00e9e que je me fais de moi pour me soutenir sur les mers du n\u00e9an\u2019... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/theater-3\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T10:40:09+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"6 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/theater-3\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/theater-3\/","name":"Theater · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1956-12-31T23:03:31+00:00","dateModified":"2021-06-04T10:40:09+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/theater-3\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/theater-3\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/theater-3\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Theater"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/298246","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=298246"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=298246"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}