{"id":298433,"date":"1959-01-01T00:01:41","date_gmt":"1958-12-31T23:01:41","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/lucebert-nar-en-koning\/"},"modified":"2021-06-04T11:46:00","modified_gmt":"2021-06-04T10:46:00","slug":"lucebert-nar-en-koning","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/lucebert-nar-en-koning\/","title":{"rendered":"Lucebert, nar en koning"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp><\/interp>
[p. 187]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

Lucebert, nar en koning<\/h3>\r\n\r\n

Het huis van wat gemakshalve en vervalsend wordt aangeduid als \u2018de experimentelen\u2019 heeft aan alle kanten open deuren. De kritiek heeft niet nagelaten met hartstocht deze open deuren in te trappen. Er is apologetisch betoogd dat ook zij hun vormvoorschriften hebben, bepleit dat ook hun gedichten ontleding toelaten tot op zekere hoogte, en de ontoegankelijkheid die men hun toedicht lijken veeleer betrekking te hebben op de baaierd van misverstanden die uit hun werk is opgebloeid dan op het werk zelf. Het is natuurlijk mogelijk dat alles wat zich over deze po\u00ebzie laat opmerken \u2018ook waar\u2019 is, een gevolg van de polyinterpretabiliteit, weer zo’n dure term die zo weinig zegt en waarmee zo veel geschermd wordt, waarmee de onzekerheid van de kritikus afgeschermd wordt. Toch laat het zich heel goed zeggen dat elk gedicht voor verschillende uitleg vatbaar is, gemaakt is zelfs, en dat er geen zinnige voorkeur voor \u00e9\u00e9n van de uitleggingen te bewijzen valt, hoe zeer de criticus daarnaar ook streeft. Zo dadelijk zal ik proberen op de grondslag van een gedicht dat mij karakteristiek voorkomt een bepaalde kant van Lucebert’s dichterschap te benaderen. Een dergelijke in het openbaar uitgevoerde anatomische les wijkt aanzienlijk af van wat er in werkelijkheid gebeurt als men een gedicht leest. Hiermee is niet gezegd dat het niet nuttig zou zijn om eens een gedicht zo ver mogelijk uit te benen, tot meerdere glorie van de maker en tot stichting van degenen die beschikken over minder grote of anders gerichte chirurgische handvaardigheid.<\/p>\r\n\r\n

Soms wordt er een scheiding aangebracht tussen begrijpen en verstaan, waarbij het eerste een uitsluitend verstandelijke kunstgreep zou zijn, en het tweede ruimer is en alle intellectuele vermogens omvat. Ik geloof dat dit onderscheid weinig zin heeft, omdat het praktisch niet te maken valt. Bovendien werkt nog terminologisch verwarrend, dat begrip juist verstandelijk is, en verstaan verstandelijk plus nog iets. Aan zulke siamese onderscheidingen hebben we niet veel. Niettemin heeft de kritikus een moeilijker taak bij het schrijven over \u2018experimentelen\u2019 dan over de \u2018traditionelen\u2019; hoe stelliger hij zijn oordeel inkleedt des te groter smak hij dreigt te maken. Randall Jarrell maakt in zijn boek \u2018Poetry and the Age\u2019<\/i> ergens de opmerking: Many critics have the bearing of people who are right all the time, and most of us like this: it makes them look more like our fathers.\u2019 En het is natuurlijk hinderlijk om uit deze vaderrol te vallen als men haar eenmaal op zich heeft genomen. Persoonlijk ben ik daar nog niet aan toe; ik voel meer voor een andere uitspraak van dezelfde: \u2018Taking the chance of making a complete fool of himself – and sometimes, doing so – is the first demand that is made upon any real critic: he must stick his neck out, just as the artist does.\u2019 Het habijt van een willekeurig lezer is me dan ook aantrekkelijker, reden om het aan te trekken.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Dit was een lange aanloop om het gedicht Reken maar Rekennar<\/i> uit de nieuwe bundel van Lucebert, Val voor Vliegengod (uitgekomen bij de Bezige Bij, in de reeks Literaire Pockets) van een paar, zeker eenzijdige aantekeninte voorzien.<\/p>\r\n\r\n

Laten we het hierbij afgedrukte vers eens bekijken. Bij eerste lezing probeerde ik achter de leestekens te komen. Hardop lezen is daarvoor nodig, en dat geldt voor het merendeel van Lucebert’s po\u00ebzie, waarvan hij zelf zegt dat ze op zijn adem geschreven is. De ademhaling speelt ook hier een sterk ondersteunende rol, wat heel duidelijk merkbaar is in de achtste regel: op de uitademing uitgesproken krijgen deze hortende woorden de allure van een regelrechte doodsnik, die de inhoud van deze regel tot de tweede macht verheft, ook al nemen we voorlopig de woorden op niet meer dan hun lapidaire kernbetekenis. Hebben we nu de techniek van het lezen uitgedokterd, dan is er toch ook al iets van de inhoud bij ons over het voetlicht gekomen, de stemming, het hoofdmotief, al ontgaan ons de nuances van de uitwerking nog. Zoiets als: de nar zoekt medestanders in zijn dwaasheid, want in eenzaamheid raakt hij zijn ori\u00ebntering kwijt en denkt hij de spil te zijn van een heelal; de alleengelaten nar denk koning te zijn bij de gratie van het feit dat hij de enige bewoner is van zijn zelfgeschapen wereld.<\/p>\r\n\r\n

De \u2018ik\u2019 neemt genoegen met een vreemd assortiment vrienden en magen: de onthalsde vokaliste, een renegaat-pilaarheilige, salamander-ontlokkers, sekondenwijzersmeden uit het schroot van de kolossus en meer vreemde snoeshanen, die bovendien allen gesluierd zijn. Het is niet waarschijnlijk dat deze voiles gedragen worden ter gelegenheid van een trouw- of rouwpartij, de dracht lijkt eerder symbolisch voor een bepaalde manier van dichten. Het zijn degenen die zichzelf of hun werk versluieren, coderen (een ander gedicht uit de bundel heet ook Code<\/i>), omzetten in geheimtaal. Kijkt men wat scherper naar de kennissenkring, dan vallen er een aantal aanwijzingen in deze richting op te merken. Alle omschrijvingen van het gezelschap kunnen met wat meer of minder verbeeldingskracht\r\n<\/p>

[p. 188]<\/div>

omgezet worden in manieren van dichter-zijn, en de ophoping van termen die op het spraakorgaan betrekking hebben is opvallend: de onthalste vokaliste<\/i>, de tarters die uit hun kakement<\/i> tempeesten en de getarten die maar stilletjes met lede mond ons aanspreken.<\/i> Deze samenval van orale typeringen maakt het zinvol om te proberen ook de andere omschrijvingen in te passen als vertegenwoordigers van het dichterschap.<\/p>\r\n\r\n

\u2018De renegaat-pilaarheilige die zijn overgevoelige voet vervloekt\u2019, zou dan opgevat kunnen worden als de traditionele dichter die in afzondering (op zijn pilaar) gebonden is geweest aan strenge vormvoorschriften (voeten) en daarvan nu teruggekomen is (renegaat), maar nog hinder ondervindt van zijn oude techniek (overgevoelig). Het beeld werkt ironisch door de implicatie dat de traditionele dichter zich als een ooievaar op \u00e9\u00e9n poot in evenwicht tracht te houden; het zich staande houden op de pilaarbeen is op den duur zo pijnlijk geworden dat hij van houding verandert, maar wel nog last heeft van zijn verstarde, versteende houding.<\/p>\r\n\r\n

Nog speculatiever wordt het om de figuren uit de tweede strofe te vertalen, al is het nog wel te doen, maar hier kan de plank aanzienlijk misgeslagen worden. \u2018Zij die uit de neus de euvele salamander ontlokken.\u2019 Salamander en neus zijn fallische symbolen respectievelijk uit de griekse en freudiaanse mythologie. Ik gok nu maar dat er bedoeld wordt dat de dwaasheid gelegen is in het archa\u00efseren van modern nederlands door het gebruik van allang versleten symbolen: er moet niet geprobeerd worden uit goed-nederlandse neuzen griekse snotjes te peuteren. In het laatste hieronder afgedrukte fragment uit \u2018saturnalia\u2019<\/i> vindt een dergelijke ontluistering van de griekse godenwereld plaats.<\/p>\r\n\r\n

Zij die uit het schroot van de kolossus een sekondewijzer smeden\u2019 leveren ons weer minder moeilijkheden op: het zijn diegenen die het geweldige en tijdloze beeld van het leven omsmelten om er tijdgebonden uurwerkjes uit te fabriceren, d.w.z. de anekdotisten die het leven versmallen tot kleine gebeurlijkheden, momentopnamen.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ook hij die doodgoed doet goed dood\u2019 spreekt m.i. voor zichzelf: de dichter die historie geworden is, zijn best heeft gedaan maar het niet gehaald heeft, voor wie men een zwak kan hebben en waarbij het niet uitgesloten is dat hij ergens voor zich heen nog voortbouwt aan zijn vergetelheid, maar die verder niet meer meetelt. Dan komen we in een vloeiende overgang terecht bij degenen die \u2018hun ontwonden drijfveer weer opwinden tegendraads\u2019 waarmee bedoeld kunnen zijn die figuren die eigenlijk al op zijn, maar toch doorgaan met hun pogingen tot creativiteit en daarmee een tegendraadse, a-po\u00ebtische spanning bewerkstelligen die de pijnlijke aanblik bieden van een mozes die vergeefs op rotsen slaat.<\/p>\r\n\r\n

Al met al is het dus wel aannemelijk dat dit gedicht spreekt over verhouding van de dichter met andere dichters, met andere dwazen. Hun gezelschap aanvaardt hij om niet alleen te hoeven blijven met zichzelf, omdat het isolement de visie op de werkelijkheid en het zelfinzicht caricaturaal vereenzijdigt: wie alleen is waant zich keizer van zijn eigen heelal, waarvan men wel weet dat het geschapen is vanuit een misrekening. In de slotregels wordt ook de titel van het gedicht duidelijk: de nar die de cijfers, de verhoudingen en wetten van het natuurlijke wereldbeeld met opzet op elkaar betrekt en hierdoor een waanwereld voor zich seculariseert, ontoegankelijk voor anderen. Dit bedrijf wordt met zelfspot bezien: reken maar rekennar!<\/p>\r\n\r\n

Het gezelschap van anderen heeft de dichter nodig om zijn gedoe te relativeren, niet al te ver verwijderd te raken van de werkelijkheid, maar er speelt onmiskenbaar ook in deze zelfgewilde toenadering een grijns mee over de futiliteit van deze poging om het isolement te overwinnen: met het toegeeflijk gnuiven uit de eerste regel en de laatdunkende beschrijving van zijn kennissenkring laat hij ze eigenlijk allemaal doodvallen.<\/p>\r\n\r\n

Met een groot woord kunnen we dus in dit gedicht het thema van de onoverwinnelijkheid van de menselijke eenzaamheid aanwijzen, toege-<\/p>\r\n\r\n

\r\nReken maar rekennar<\/i>\r\n<\/h4>\r\n\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ngnuivend met de gesluierden<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nga ik om zelfs de onthalsde vokaliste<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nis mij welkom en de renegaat-<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\npilaarheilige die zijn overgevoelige voet vervloekt<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nal de dwazen zij die uit de neus de euvele<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nsalamander ontlokken of uit het schroot<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvan de kolossus een sekondewijzer smeden<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nook hij die doodgoed doet goed dood<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\neveneens zij die hun, ontwonden drijfveer<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nweer opwinden tegendraads en al de tarters<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndie uit hun kakement tempeesten en de getarten<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndie maar stilletjes met lede mond ons aanspreken<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nzij zijn mij welkom want met mijn dwaasheid alleen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nmoet ik mij alleen vermaken en verbazen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nschijnen de grootste dwaas van alle dwazen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nmij wanen de hoofdpersoon van het heelal<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen dat verkeerd becijferd met een verdraaid getal.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nlucebert<\/span>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n\r\n
[p. 189]<\/div>\r\n

spitst in de situatie van deze dichter: ook zijn bentgenoten blijven hem in wezen vreemd. Meer nog, hij bekijkt zichzelf met argwaan, doordrongen van de onbereikbaarheid van de dichterlijke pretentie. Het ene moment is hij de visionnaire dichter die op de tenen gaat staan, het andere moment is hij de nar die hem onder de voetzolen kriebelt. Hij stelt zich aan en lacht zich daar om uit, hij heerst en bespot de macht, hij mikt op de eeuwigheid en wrijft zich de sterfelijkheid onder de neus.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nde keizer gekonterfeit<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018voor altijd\u2019 praalt hij in zijn tuighuis<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndat eens instort en dan prijkt<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nschurkerij in ‘t een of ‘t ander schijthuis<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

zegt hij in een ander gedicht, waarin ik er overigens moeilijk omheen kan een associatief verband te leggen tussen konterfeit<\/i> en schijt<\/i>huis.<\/p>\r\n\r\n

Dit wantrouwen jegens het keizerlijk dichterschap loopt door de hele bundel heen. Ik zal een paar fragmenten aangeven.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nik hoon verleent de potentaat mij gunst<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwerkt hij met woorden die ik liefheb<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nik vertaal ze in mijn eigen zetkunst<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvan majuskel tot inktvlek<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
(Levensloop)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\neerst in de aardendonkere wortelen broeden<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nopdat opstaan sappen en vezels in hanige woede<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nkoningkraaiend grote slagen op kostelijke tafels<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ngeslagen – daarna kokhalzen van pijn<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
(setsu ro bjon)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ngeen wonder dat ik rade- en moede –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nloos sluip rond het verloren ding ook in dit gedicht<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
(tiran in ruste)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nbloed en zenuw worden abrupt<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ngestileerde zuchten en kreten<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\neens uit de droge bedding leest men troost<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen kei en kiezel slikt men als krenten<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
(aan…)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nzij zijn niet meer de sterken of die vernuftig<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nhet zwaarste verplaatsen in iets zeer luchtigs<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\neens vaste venus thans de eeuwig onsamenhangende vleespot<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nbarse zeus ontaard tot elastieken huistiran<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\npedante hermes nog slechts expediteur<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nhandige hephaistos een knutselaar op zondag<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
(saturnalia)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Deze aanhalingen zouden te vermeerderen zijn met fragmenten uit vroegere bundels, maar ik geloof aanvaardbaar gemaakt te hebben dat dit toch wel belangrijke aspect van Lucebert’s dichterschap juist in deze laatste bundel sterk naar voren is gekomen.<\/p>\r\n\r\n

Zoals hij bij de geruchtmakende uitreiking van de po\u00ebzieprijs van de stad amsterdam in 1952 verscheen in de uitdossing van steungenietende keizer, zo treedt hij ook steeds weer in zijn gedichten als dubbelgestalte op. In de tiran zit de nar verscholen en dit is meer dan een kryptogram-omschrijving. De lyrische dichter is in zijn eenzijdigheid een aansteller, die meedogenloos op de keel getikt wordt door de korzelige burger die ernaast woont. Het merkwaardige is alleen, dat deze twee tegenstelde instellingen elkaar nog niet om zeep gebracht hebben, een toch niet denkbeeldig gevaar. Wanneer de nar gaat overheersen is het afgelopen met de activiteit van de keizer, maar deze is tot nu toe vitaal genoeg gebleken om zich door het gesputter aan zijn voeten niet van zijn troon te laten stoten. Het besef van de absurditeit van zijn handelingen slaat hem de skepter niet uit handen, omdat de absurditeit tenslotte niet het allerbelangrijkste is: Lucebert neemt het dichterschap ernstig, al kan hij zich niet altijd goed houden. Als men wil kan men hierin de existentialistische Sisyphus-mythe herkennen.<\/p>\r\n\r\n

Zijn ingekeerdheid werkt daartoe mee. Hij laat de buitenwereld niet tot zich komen, hij regeert zijn eigen wereld.<\/p>\r\n\r\n

Voor buitenstaanders lijkt deze wereld verhuld, \u2018gesluierd\u2019, zodat men er geen onmiddellijke toegang toe heeft. Deze verhulling treft men aan in het zeer persoonlijke woordgebruik dat vaak zijn toevlucht zoekt in zelfgevormde woorden, die soms ook weer een ironische inflatie ondergaan zoals de omschrijving van vlindervleugels in het gedicht Illusies onder de Theemuts:<\/i> \u2018porseleinen vingerhoedsossenstaartogentroostkamelenkruispapillenwormsegmentengewaad\u2019; verder in het pregnant beeldgebruik van een vrij barok karakter dat lang niet iedereen aanspreekt, omdat het berust op een individuele keus van het aanknopingspunt voor de vergelijking. Men vraagt zich bv. af wat een \u2018snoepachtige guillotine\u2019 mag betekenen. Ik kan niet verder komen dan de afvallende hoofden als in een gretig happende mond binnenglippende bonbons te beschouwen, maar geef dit graag voor beter.<\/p>\r\n\r\n

Men zal de open en directe manier van zeggen dan ook niet kunnen vinden in het werk van deze introvert, wiens waarnemingen eerst een lange en ingrijpende bewerking hebben ondergaan voordat ze worden opgetekend in een taal, die, wil zij tegen deze taak opgewassen zijn, noodzakelijkerwijs mee vervormd moet worden: \u2018Verkeerd becijferd met een verdraaid getal\u2019. Het is dan ook een opvallende tegenstrijdigheid, dat juist Lucebert een lans breekt voor gebruik van gewoon natuurlijk nederlands, en voorkeur heeft voor onopgesmukte relazen als dagboeken en brievenverzamelingen.<\/p>\r\n\r\n

Het is het noodlot van een dergelijk souverein over de taal om anderen buiten te sluiten, niemand naast zich te velen, en toch naar verstandhouding te verlangen. Deze gemeenzaamheid tot stand te brengen is in alle tijden de taak van de nar geweest, waarbij de heerser altijd afstand moest doen van zijn prerogatieven: het contact wordt gekocht met de spot van de onderdaan. Een modus vivendi voor deze twee complementaire figuren in zich te vinden is een van de wezenlijke trekken in de po\u00ebzie van Lucebert.<\/p>\r\n\r\n

\r\nH.U. Jessurun d’Oliveira<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

Laat\r\n
\r\nuw tuin omspitten door\r\n
\r\nL. Th. Lehmann<\/p>\r\n\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

H.U. Jessurun d’Oliveira<\/a><\/p>\n

over Lucebert<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 187] Lucebert, nar en koning Het huis van wat gemakshalve en vervalsend wordt aangeduid als \u2018de experimentelen\u2019 heeft aan alle kanten open deuren. De kritiek heeft niet nagelaten met hartstocht deze open deuren in te trappen. Er is apologetisch betoogd dat ook zij hun vormvoorschriften hebben, bepleit dat ook hun gedichten ontleding toelaten tot… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-298433","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nLucebert, nar en koning · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/lucebert-nar-en-koning\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Lucebert, nar en koning · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 187] Lucebert, nar en koning Het huis van wat gemakshalve en vervalsend wordt aangeduid als \u2018de experimentelen\u2019 heeft aan alle kanten open deuren. De kritiek heeft niet nagelaten met hartstocht deze open deuren in te trappen. Er is apologetisch betoogd dat ook zij hun vormvoorschriften hebben, bepleit dat ook hun gedichten ontleding toelaten tot... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/lucebert-nar-en-koning\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T10:46:00+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"12 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/lucebert-nar-en-koning\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/lucebert-nar-en-koning\/\",\"name\":\"Lucebert, nar en koning · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1958-12-31T23:01:41+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T10:46:00+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/lucebert-nar-en-koning\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/lucebert-nar-en-koning\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/lucebert-nar-en-koning\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Lucebert, nar en koning\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Lucebert, nar en koning · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/lucebert-nar-en-koning\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Lucebert, nar en koning · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 187] Lucebert, nar en koning Het huis van wat gemakshalve en vervalsend wordt aangeduid als \u2018de experimentelen\u2019 heeft aan alle kanten open deuren. De kritiek heeft niet nagelaten met hartstocht deze open deuren in te trappen. Er is apologetisch betoogd dat ook zij hun vormvoorschriften hebben, bepleit dat ook hun gedichten ontleding toelaten tot... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/lucebert-nar-en-koning\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T10:46:00+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"12 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/lucebert-nar-en-koning\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/lucebert-nar-en-koning\/","name":"Lucebert, nar en koning · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1958-12-31T23:01:41+00:00","dateModified":"2021-06-04T10:46:00+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/lucebert-nar-en-koning\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/lucebert-nar-en-koning\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/lucebert-nar-en-koning\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Lucebert, nar en koning"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/298433","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=298433"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=298433"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}