{"id":298940,"date":"1962-01-01T00:01:34","date_gmt":"1961-12-31T23:01:34","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/de-duitsers-of-schuldvraagstukdoormr-f-e-frenkel\/"},"modified":"2021-06-04T12:07:45","modified_gmt":"2021-06-04T11:07:45","slug":"de-duitsers-of-schuldvraagstukdoormr-f-e-frenkel","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/de-duitsers-of-schuldvraagstukdoormr-f-e-frenkel\/","title":{"rendered":"\u2018De\u2019 Duitsers of schuldvraagstuk?\r\n\r\ndoor\r\n\r\nMr F.E. Frenkel"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp>
[p. 644]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

\u2018De\u2019 Duitsers of schuldvraagstuk?\r\n
door<\/i>\r\n\r\n
Mr F.E. Frenkel<\/i>\r\n<\/h3>\r\n\r\n

Nog steeds, ook na de hakenkruisaffaires van de Keulse synagoge en het proces Eichmann blijkt het vraagstuk van Duitse schuld en \u2018het wezen\u2019 van de Duitsers de gemoederen bezig te houden. \u2018Vrij Nederland\u2019 wijdde er in het begin van dit jaar een discussie aan, \u2018Cartons voor Letterkunde\u2019 analyseerde o.m. het tweede boek van Hitler, \u2018De Gids\u2019 bevatte bespiegelingen, weliswaar naar aanleiding van maar niet zozeer over het \u2018proces-Eichmann\u2019, en onlangs wijdde ook de N.R.C. weer aandacht aan het probleem onder de kop: \u2018De collectieve schuld bezien in het licht van het Nationalisme\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Bij al deze besprekingen en discussies springt in het oog dat hierbij vooral van historische zijde een zo oncritischeenzijdige probleemstelling plaats vindt. Bij voortduring immers wordt het feitelijk-historisch aspect door normatieve waardering doorkruist, hetgeen iedere discussie reeds in het begin doet verzanden. Vragen naar schuld, verantwoordelijkheid en collectieve schuld lijken mij bepaald geen historische vragen, en het gevaar is niet denkbeeldig, dat een \u2018preconceived notion\u2019 ten aanzien van deze begrippen een inzicht in de geschiedenis meer vertekenen kan, dan iedere subjectieve stelling toch al pleegt te doen. Wanneer men zou spreken van justiti\u00eble moorden op ketters en heksen in bijvoorbeeld de zestiende eeuw, zou men onmiddellijk door de historicus op de vingers worden getikt met een verwijzing naar het denken en het wereldbeeld uit die tijd. Wij plegen ons niet te verdiepen in de schuldvraag van de volijverige wereldlijke rechters, de hen het geestelijk voer toedienende inquisiteurs, of de qualitate qua verantwoorde-<\/p>

[p. 645]<\/div>

lijke Paus. Wij pogen niet primair deze mensen er uit te lichten als \u2018misdadigers\u2019, maar de samenhang van gedachten en theorie\u00ebn op te sporen en te verklaren, waaruit dat bloedige phenomeen voortkwam. Ik heb nog nooit bemerkt, dat een ernstig historicus door en in de geschiedenisbeoefening probeerde aan te wijzen, waar de baarlijke Satan zich in het \u2018causale verloop\u2019 had gemengd. Wanneer men niet aanneemt, dat kwade trouw omderwille van zichzelf bestaat, is er dus altijd achter het phenomeen kwade trouw een positieve gedachte aan te wijzen, die voor de betrokkene de kwade trouw rechtvaardigt. En zelfs als die \u2018positieve gedachte\u2019 alleen pure machtswellust (wat dat dan in \u2018pure gestalte\u2019 ook maar voor een ding mag zijn) van de betrokkene zou zijn, dan nog blijft de vraag bestaan hoe zijn te kwader trouw gespuide theorie\u00ebn zo algemeen \r\naanvaard konden worden, dat hij zijn zelfzuchtig doel langs die weg kon verwezenlijken.<\/p>\r\n\r\n

In concreto: de vraag naar de verhouding Duitsers-nationaalsocialisme is niet op te lossen, door te stellen dat een kleine kliek het Duitse volk heeft misleid. En het feit van deze misleiding aan een prealabele schuldvraag op te hangen, moet er toe leiden dat men door beschuldigingen en\/of verontschuldigingen een feitelijk verloop van zaken misduidt, en op verkeerd spoor raakt, bij de vraag wat men van de huidige Duitser te verwachten heeft.<\/p>\r\n\r\n

Op de genese van het nationaal-socialistische Derde Rijk wil ik hier niet uitgebreid ingaan. Een paar opmerkingen dienen echter te worden geplaatst. Allereerst, dat het vrij moeilijk is om in het Derde Rijk het specifiek nationaalsocialistische aan te wijzen. Talloze brokstukken nationaal-socialistisch dogma bestonden al lang voor 1933. Als men een eindje teruggaat, vindt men deze in het pre-revolutionaire Europa onder de noemer \u2018verlicht despotisme\u2019 (progressief) en in het vroeg negentiende eeuwse Europa, maar dan bij de conservatieven. Een rassentheorie, als rechtsbasis voor een adels-internationale, in het 18e eeuwse Frankrijk geboren, roept de Germanen (waarvan alle Europese adel zou afstammen) tot heersersras uit. Er is een relatie met de verering voor de antieke \u2018democratie\u00ebn\u2019 in Athene en Rome, economisch drijvend op een slavenproletariaat. Iets waarvan b.v.\r\n<\/p>

[p. 646]<\/div>

ook Rousseau zich zeer wel bewust was. Het verband van privilege en \u00dcbermensch – gefundenes Fressen voor een contra-revolutionaire argumentatie – krijgt verder steun uit het 19e eeuwse \u2018materialisme\u2019 (of \u2018naturalisme\u2019) van Darwin, Lombroso e.d.; het krijgt steeds wetenschappelijker allure. Van klassenstrijd naar rassenstrijd il n’y a que deux lettres. Zoals vaak gebeurt met wetenschappelijk achterhaalde hypothesen – zij worden levend en wel bijgezet in de crypt van mystici, dwepers en occultisten. De Graalridders, Ordensburgdwepers en diepzinnige schouwers in de peilloze afgronden van de volksziel en de \u2018Zin der Geschiedenis\u2019 zien nieuwe onvermoede vergezichten en verbanden, in welker nevelen zich een rozigschijnend Disney-tafereel gaat aftekenen: het Doornroosjeskasteel van het Heilige Rijk, Rooms of 1000-jarig, naar keuze. Dwepers en kwakzalvers zijn overal te vinden in Europa, maar toch lijkt mij hun wetenschappelijke status, zeker in het vroegere Duitsland aanzienlijk meer verzekerd. Lancz Liebenfels, die een laat 18e eeuwse anthropologische hypothese over kruising van apen met mensen (product b.v.: negers) omhelsde, om dit in een \u2018Theozo\u00f6logie\u2019 als de eigenlijke zondeval te verklaren, mag dan niet helemaal au serieux genomen zijn, tamelijk analoge idee\u00ebn waren ook in w\u00e8l erkende wetenschappelijke kringen te vinden. Rationeel denken stond niet hoog aangeschreven en moest vaak het loodje leggen tegen een \u2018van hoger orde\u2019 zijnde vage overkoepelende mystiek – ik herinner slechts aan Heidegger.<\/p>\r\n\r\n

Met het koppelriem-rammen van \u2018jodenbengels\u2019 door het S.A.-proletariaat had dit alles weinig of niets te maken. Zo min als Goebbels en Rosenberg (die dan nog wel een vertegenwoordiger van – en in – deze gedachten was) een ideale combinatie was. Ook een \u2018nette man\u2019 als Ludendorff is al in 1923 uitgevallen. De N.S.D.A.P. is een roerige proletenorganisatie, de theorie is grotendeels voorbehouden aan de Oberschicht. De moorden op Rathenau c.s. komen niet uit nat.soc. koker. De \u2018Organisation Consul\u2019, die hiervoor verantwoordelijk was, vertoont echter in opzet en idealen alles, wat wij thans als \u2018nationaal-socialistisch\u2019 typeren. Houston Stewart Chamberlain was geen nationaal-socialist, al vertoont zijn denken van de \u2018Grundlagen des XIXen Jahrhunderts\u2019 uit 1897 tot het \u2018Mensch und Gott\u2019 van 1922 een ontwikkeling,\r\n<\/p>

[p. 647]<\/div>

die later ook het Derde Rijk vertoont. Kort en goed – wat in 1933 \u2018aan de macht\u2019 komt, is primair een radicaal-proletarische partij; slechts kort tevoren had de voor de toenmalige betere kringen tenminste nog acceptabele G\u00f6ring in Berlijn het diplomatieke- en society terrein moeten effenen voor Hitler, die zelfs bij het maken van de foto bij zijn optreden als Rijkskanselier nog door G\u00f6ring gepatroniseerd moet worden, omdat hij zijn stoel en zijn houding niet kon vinden temidden van zoveel deftigheid. Na de mis\u00e8re van de tramstaking in 1932 (de nat. soc. steun kwam op groot stemmenverlies te staan bij een lege partijkas en nieuwe verkiezingen voor de deur) is er dan de eerste verbinding met de Duitse nationalen en conservatieven; de manipulaties met de Reichswehr bij de dreigende dood van Hindenburg in 1934 liquideren – met R\u00f6hm – de rest van het proletarisme van de N.S.D.A.P. De opbouw van het nationaal-socialistische Rijk kan een aanvang nemen, nu met de volledige schraging van het Duitse wetenschappelijke apparaat. De nazi-ideologie krijgt haar wetenschappelijke beslag. Een man als Darr\u00e9 getuigt in zijn \u2018Neuordnung unseres Denkens\u2019 in 1940 van de volkomen nieuwe inzichten die hij, een oude partij-man toch, pas kort tevoren had verkregen. Er bleken zowaar nog veel meer mogelijkheden en waarheden in het \u2018nationaalsocialisme\u2019 te zitten, dan zelfs de stoutmoedigste partijganger had vermoed. Nazi-partij, Duitsland en Duitse ideologie vormen, eigenlijk van de aanvang af, maar zeker sedert 1933 een steeds onontwarbaarder conglomeraat. Niet eens een symbiose, dat nog altijd een samengaan van twee op zichzelf verschillende eenheden veronderstelt.<\/p>\r\n\r\n

Duitsland was niet slechts rijp voor het nationaal-socialisme, het was dat zelf reeds grotendeels avant la lettre; dat wil zeggen, dat de samenstellende delen van de uiteindelijke totaalstructuur van IIIe Rijksideologie, die talloze tegenstrijdigheden vertoonde, grotendeels al voor en buiten het nationaal-socialisme leefden. Na het uiteenvallen van dit onstabiele molecuul in 1945 kon eenieder zijn eigen deel van de ideologie onverlet redden door de \u2018schuld\u2019 van de ramp en het falen aan de \u2018ketters\u2019 te geven. Men kon zelfs het nationaal-socialisme (naar de eigen opvatting ge\u00efnterpreteerd) in de grond gezond achten, maar bedorven door \u2018de\r\n<\/p>

[p. 648]<\/div>

anderen\u2019. Ik kom daar nog op terug, maar wil de, zo men wil, argeloosheid van de Duitsers nog even vergelijken met de \u2018argeloosheid\u2019 van het buitenland. Het lijkt mij het kernachtigst uitgedrukt door D\u00fcrrenmatt in zijn \u2018der Richter und sein Henker\u2019. Een Zwitsers politieman had een functionaris van het 3e Rijk een oorveeg verkocht, welke daad \u2018in Bern je nach dem Stand der europ\u00e4ischen Politik zuerst als emp\u00f6rend bewertet (wurde), dann als verurteilungswert aber doch noch begreiflich, und endlich sogar als die einzige f\u00fcr einen Schweizer m\u00f6gliche Haltung, dies aber erst nach f\u00fcnf und vierzig\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Het sociaal-culturele patroon, de \u2018scheme of references\u2019 van de Duitser was dus zeker niet geschikt om enig gevaar in het nationaal-socialisme te herkennen, het was daarentegen geschikt om lacunes op te vullen en het verder aan te kleden tot wat het omstreeks 1940 geworden was. De documentenverzameling van Pross \u2018Zerst\u00f6rung der deutschen Politik\u2019, waaraan ik bij het voorgaande nog niets ontleend heb, moge dat verder adstrueren. Volgt de vraag, of dit iets met het Duitse \u2018karakter\u2019 te maken heeft. Als men dat ontkent legt men zich, dunkt mij, toch al te zeer vast op een Lombrosiaans-deterministisch-aangeboren, onveranderlijkheid implicerende betekeniswaardering van dat woord. De zin, die Leo Polak eraan gaf, en die ook door de criminoloog D. Wiersma nog werd gehanteerd. De merites daarvan daargelaten kan men m.i. in ieder geval een \u2018gesamt-psychologische\u2019 factor niet buitensluiten. In Grebing’s \u2018Der National-Sozialismus\u2019 wordt deze psychologische factor – uiteraard aan sociaalculturele verhoudingen gebonden – wel degelijk gestipuleerd. Uitgebreider vindt dit plaats in J.R. Rees’ \u2018The case of Rudolf Hess\u2019. Deze Engelse psychiater, die Hess in Engeland behandeld heeft, geeft een psychiatrische analyse van het \u2018Duitse volk\u2019. Hij steunt daarbij op een onderzoek dat collegae hebben verricht bij Duitse krijgsgevangenen. Men vormde zich een beeld van \u2018het Duitse wereldbesef\u2019 en vond daarin aanzienlijke afwijkingen van het eigen beeld, die men uit de autoanamnesen psychiatrisch poogde te verklaren. Men kan sceptisch staan tegenover de waarde van een dergelijke procedure, waarbij de \u00e9ne \u2018Kulturkreis\u2019 de afwijkende andere onder psychiatrische noemer gaat beoordelen. Wanneer men in\r\n<\/p>

[p. 649]<\/div>

het oog houdt wat de Duitsers gepresteerd bleken te hebben, zoals dat na 1945 aan het licht kwam, is het echter toch wel minder a priori af te wijzen. Rees concludeert met stelligheid tot een parano\u00efde structuur van het Duitse volk. Ook hij verklaart dit uit sociaal-culturele aspecten, waarbij de opvoeding een grote rol speelt. Een Friedrich Heer vindt in zijn \u2018Die dritte Kraft\u2019 daar al duidelijke sporen van in de 16e eeuw. \u2018Die deutsche Angst\u2019 is voor hem een vastomlijnd begrip. Het gevoel door een vijandige wereld belaagd, \u2018eingekreist\u2019 te worden is een manifest verschijnsel van \u2018achtervolgingswaan\u2019 in de Duitse politiek, literatuur etc., veelal gepaard aan het gevoelen zelf een \u2018missie\u2019 te hebben; als kruisridders van het Licht te staan tegenover de krachten der Duisternis, immer conspirerend om het Licht te vernietigen. Op merkwaardige overeenkomsten van het Duitse nationaal-socialisme met de laat- en na-middeleeuwse Kerk – ruimer overigens dan de parano\u00efde Satansvrees van inquisitie en heksengericht – wees ik reeds in het Nederlandse tijdschrift voor Criminologie van december 1960. Het feit, dat het nationaal-socialisme niet zozeer modern heidendom als wel een herleving van antiek Christendom was, verklaart misschien mede het feit, dat enkele gelukkige uitzonderingen daargelaten, de kerkelijke autoriteiten (vooral ook de bisschoppen) zo vlot medewerkten. Men zie hiervoor b.v. de documentatie in Geissler’s \u2018Anfrage\u2019. Een voorbeeld, dat voor deze parano\u00efde instelling sprekend is, een zogenaamde \u2018projectie\u2019. In 1932 verscheen een uiterst realistisch documentair verteld en met kaartjes voorzien boekje: \u2018Achtung! Polnische Truppen haben heute nacht die Grenzen \u00fcberschritten.\u2019 Elementen uit dit boekje, dat voortreffelijk Polenhaat aankweekt:<\/p>\r\n\r\n\n\n\n\n
a.<\/td>\nPolen wenst Oost-Pruisen te annexeren, en meent al complotterend dit te kunnen doen, door Europa voor een fait accompli te stellen. De operatie moet dus snel voltooid zijn, en plaatsvinden op een moment dat de Europese mogendheden in eigen interne of externe moeilijkheden verwikkeld zijn; stakingen, onderling conflict e.d.<\/td>\r\n<\/tr>\n
<\/td>\n<\/td>\r\n<\/tr>\n
b.<\/td>\nDe overval vindt plaats \u2018als een dief in de nacht\u2019, gedeeltelijk in Duitse uniformen worden grenspos-<\/td>\r\n<\/tr>\n<\/table>
[p. 650]<\/div>\n\n\n\n\n\n\n\n
<\/td>\nten overvallen, en wordt opgerukt v\u00f3\u00f3r alarm gegeven kan worden. Op een leger, dat vrijwel weerloos is, maar bovendien rustig slaapt inde kazernes. Men brengt de burgerbevolking in verwarring om bij eventuele operaties voor de voeten te lopen van het eigen leger.<\/td>\r\n<\/tr>\n
<\/td>\n<\/td>\r\n<\/tr>\n
c.<\/td>\nEr zijn kant en klaar gemaakte proclamaties, die de bevolking de bevrijding van het Duitse juk verkondigen.<\/td>\r\n<\/tr>\n
<\/td>\n<\/td>\r\n<\/tr>\n
d.<\/td>\nDe Polen voelen zich echter in werkelijkheid Uebermenschen. Door de plaatselijke bevolking honds te behandelen, te terroriseren en (anachronistisch) met Gestapo-manieren te lijf te gaan, kweken zij echter een sterke verzetsgeest.<\/td>\r\n<\/tr>\n
<\/td>\n<\/td>\r\n<\/tr>\n
e.<\/td>\nAls de operatie niet snel genoeg verloopt, wordt het einde geforceerd met een terreurbombardement op Koningsbergen.<\/td>\r\n<\/tr>\n<\/table>\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Het Duitse volk parano\u00efde te noemen is geen beschuldiging, het is het constateren van een feit, dat wel degelijk aanleiding kan vormen voor \u2018wantrouwende waakzaamheid\u2019, vooral zolang \u00e8n door het zinloze schuldgeredekavel \u00e8n door de huidige wereldtoestand er zo weinig aan gedaan wordt om dat euvel te verhelpen. Daarbij komt nog, dat zo weinigen, \u00e8n door het schuldgeredekavel, \u00e8n door een emotionele afweer tegen de phenomenen van het Deutschtum zich werkelijk in de Duitse geest proberen in te leven, eerst leren de wereld door een Duitse bril te zien om vandaaruit met het behoud van eigen critische vermogen de Duitser te benaderen.<\/p>\r\n\r\n

Dat dit alles niet zonder meer voor iedere Duitser geldt, behoeft wel nauwelijks gezegd te worden. De door mij reeds genoemde Geissler geeft in zijn boek wel zeer duidelijk blijk – h\u00f3\u00e9 Duits hij overigens ook is – door uitbreiding van zijn \u2018scheme of references\u2019 aan dit collectieve patroon geheel ontsnapt te zijn. Hetzelfde mag men, dunkt mij, aannemen van de makers van \u2018Wir Wunderkinder\u2019 en zij zijn uiteraard de enigen niet.<\/p>\r\n\r\n

Het feitelijk onderkennen van de verschijnselen, met bui-<\/p>

[p. 651]<\/div>

tensluiten van normatieve waarderingen, bevrijdt ons ook van de vraag of Duitsland nu op de democratische weg is. De Weimarrepublik toonde, ook nadat Hindenburg er in feite al weer een autoritair bestel van had gemaakt, in veel aspecten een goed democratisch leven. Het was echter een zeer kleine minderheid die hierin tierde. Werkelijk aarden in het volk deed de republiek niet, en de kringen die haar dragen en schragen moesten, de Rijkspresident (en zijn keuze zegt al genoeg!) voorop, verfoeiden haar. Alle rechtse terreurdaden en aanslagen op de republiek werden met zachte handschoenen aangepakt, als zij al aangepakt werden. Linkse tegendemonstraties of gewelddaden werden streng bestraft. Het culmineerde bij de wederinvoering van de doodstraf hiervoor, vlak voor de \u2018machtsovername\u2019, waarbij de S.A.-moordenaars van Potempa direct gegratieerd werden. Het was ook Hindenburg, die in 1933 de moordenaars van Rathenau begenadigde.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

En de Duitser van nu?<\/p>\r\n\r\n

Het is mij altijd vreemd voorgekomen, dat de 20e juli zo controversieel is. Zeker, de aanslag was een opvallend feit, speelde zich niet in het verborgene af, zoals de 8e-11e november 1918. Maar is, wat er op en rond het hoofdkwartier te Spa zich afspeelde, zoveel anders geweest? Ook hier een verloren oorlog, een keizer die het nog niet inziet. Hindenburg biedt zijn ontslag aan, dat niet wordt aanvaard, en wat hij niet herhaalt. Een chefstaf, die de \u2018Fahneneid\u2019 een kreet in de ruimte noemt, vooral als het op een einde loopt. Een ge\u00ebnsceneerde officieren-enqu\u00eate, om de keizer te overtuigen, dat het leger niet trouw is. Een regering in Berlijn, die de Keizer telefonisch tot afstand tracht te bewegen. De Keizer doet dit niet, weifelt, Hindenburg is daarbij. Dan hakt Max von Baden de knoop door en Berlijn bericht dat de Keizer wel afstand gedaan heeft, de Kroonprins evenzo, \u00e8n van de Duitse \u00e8n van de Pruisische troon. Het is niet waar, Hindenburg weet dat, het is hoogverraad. Hindenburg zegt niets, maar als de Keizer na dit fait accompli van verraad vlucht, Hindenburg, zijn \u2018Oberster Kriegsherr\u2019 bevoegdheid overdragend, biedt deze zonder meer zijn diensten aan Berlijn aan. Zorg dragend, dat de Kroonprins, als actief militair in die kwaliteit bij zijn leger blijvend, hem niet bereiken kan. De Kroonprins wil in\r\n<\/p>

[p. 652]<\/div>

zijn commando bevestigd worden. Pas als Berlijn Hindenburg’s bevoegdheid overgenomen heeft, is Hindenburg voor de Kroonprins te spreken. Hij verwijst hem naar Berlijn. Dan vlucht ook de Kroonprins. Dat is dan niet wat Hindenburg even later \u2018de dolkstoot in de rug\u2019 noemt, hij wordt dan ook Rijkspresident, en 11 november was nooit een \u2018verraadzaak\u2019 als 20 juli ’44.<\/p>\r\n\r\n

Maar dit is een detail, zij het dan illustratief voor het reeds genoemde feit, dat met de val van het nationaal-socialisme de Duitse \u2018scheme of references\u2019 niet zonder meer ingrijpend gewijzigd werd. Als in Nederland al de nodige oud-nazi’s het systeem waar zij zich mee vereenzelvigd hebben uit evident psychologische noodzaak niet kunnen loslaten, wat kan men dan in Duitsland verwachten? Verwacht men van een Duits leraar, volwassen gedurende het Hitler-regime, dat hij zijn leerlingen zonder problemen kan inlichten? Met de suggestie dat hij zelf of zo misdadig of zo oerstom geweest is? Of is eerder aannemelijk dat hij zijn positie zoekt te verklaren uit de vele goede dingen, die er toch ook waren, of het absoluut verontschuldigbare, dat men loyaal aan Duitsland zijnde, tot machteloosheid gedoemd was? Ook hier zou reeds de schuldfactor een zakelijke uiteenzetting van feiten belemmeren. Maar er is meer. Ik merkte reeds op, dat de nat.soc. boedel uit tal van even inverte bijdragen bestond, die men na het faillissement van de boedel weer kon terugnemen, door ze als Duitse begrippen van nazismetten vrij te verklaren. Ik zou hier het ontstellende boek van een ongetwijfeld welmenend man, Kurt Ziesel’s \u2018Die verratene Demokratie\u2019 eindeloos kunnen citeren. En nog heel wat andere. Ik denk aan Grimm’s thesen – zij worden levend en wel bijgezet in de crypt \u2018Erzbisschofsbrief\u2019 en \u2018Deutschland wohin\u2019 en uiteraard talloze boeken, nog veel erger, die ik niet eens ken. Ik verwijs maar weer naar Geissler’s documentaire roman \u2018Anfrage\u2019. E\u00e9n citaat dus slechts uit Ziesel – naar ik meen welsprekend genoeg: \u2018uns also blieb es vorbehalten, mit Hitler auch das wort Vaterland auf den Schindanger unserer politischen Neugeburt zu werfen. Dazu warf man auch gleich alle anderen Ur (!) – und Grundbegriffe v\u00f6lklichen Daseins (!), wie etwa das Soldstentum (!), ein gesundes Bauerntum (?), dorthin, samt \r\njedem emotional gewachsenen Heimatbegriff.\u2019 De\r\n<\/p>

[p. 653]<\/div>

toch te goeder naam en<\/i> faam bekend staande criminoloog Dr. F. Exner poogt nog in zijn in 1949 verschenen \u2018Kriminologie\u2019 aan te tonen, dat de hogere criminaliteit in de Duitse \u2018oostgebieden\u2019 door de Polen was te verklaren, en wel op \u2018rassische gronden\u2019. De gunstige gebieden zijn in het Noordwesten, waar de \u2018nordische und nordf\u00e4lische Rassen… verh\u00e4ltnissm\u00e4szig am reinsten vertreten (sind), w\u00e4hrend die Deutschen rechts der Elbe stark mit ostischem Blute durchsetzt und die des S\u00fcdens in erh\u00f6htem Masze von dinarischer Rasse sind. Der Gedanke an einen Zusammenhang zwischen nordischer Rasse und geringerer Straff\u00e4lligkeit ist schon anderw\u00e4rts ausgesprochen worden\u2019. Bij de aan invallen blootgestaan hebbende Pfalz heet het \u2018bei jeder Invasion sind fremde Volksbestandteile h\u00e4ngen geblieben, gewisz nicht zum Vorteil der einheimischen Bev\u00f6lkerung.\u2019 Het verbaast daarna niet, dat de \u2018Aufl\u00f6sung der Hitler-Jugend, die gewisz nicht ohne kriminal-politische Bedeutung war\u2019 wordt betreurd. Zo goed als trouwens de innerlijke solidariteit in het gemeenschappelijk ideaal tijdens de eerste wereldoorlog de criminaliteit belangrijk had doen dalen, \u2018hat die Revolution 1933 interessanterweise eine \u00e4hnliche psychologische Wirkung ausge\u00fcbt und \u00e4hnlich die Kriminalit\u00e4t g\u00fcnstig beeinfluszt.\u2019 Hetgeen niet zo ironisch bedoeld is, als de argeloze Nederlandse lezer misschien zou menen.<\/p>\r\n\r\n

Geheel anders de revolutie van 1918: \u2018ein Sieg des Individualismus \u00fcber den Sozialismus der Kriegsjahre. Was an Stelle (der monarchischen Gewalten) trat, war de Form nach dem Deutschen Volke fremd, dem Inhalt nach auszerstande die in Nichts zerflossene Staatsautorit\u00e4t wiederherzustellen<\/i> (curs. van mij). Die kriminellen Folgen konnten nicht ausbleiben\u2019. Deze zelfde ontbindende krachten zijn ook verantwoordelijk voor \u00e9\u00e9n criminologisch donkere pagina van de revolutie van 1933: \u2018… mehrten sich die hochverr\u00e4terischen Handlungen jener Gruppen, welche die neue Ordnung nicht anerkennen wollten\u2019. Dat – pas daarna – nog 5 regels volgen over \u2018gewaltsame \u00dcbergriffe von den Angeh\u00f6rigen der siegreichen Partei\u2019 doet wat gratuiet aan. In 3 regels is de rest als \u2018Gewalttaten gegen Leben, Freiheit und Eigentum der Juden\u2019 samengevat; \u2018der \u00fcbelste freilich erst nach 1939, als man meinte oder zu meinen vorgab, dasz die Staatsnotwendigkei-<\/p>

[p. 654]<\/div>

ten der Kriegszeit ein derartiges Vorgehen erlaubten\u2019. Aldus een belangrijk Duits handboek voor juridische studenten, en het is nog maar de vraag, of dit ons nu werkelijk verbazen en verbijsteren moet.<\/p>\r\n\r\n

Er was eens een vriendelijke zeer verlegen jonge man, die zich om zijn verlegenheid te compenseren als een ongelikte beer gedroeg. Al zijn vrienden maakten aanmerkingen, en toen dat niet hielp, verklaarden zij hem voor dikhuidig, wat de zaak niet beter maakte, omdat de jongen bepaald gevoelig was. Waar moest hij zich aan houden als niemand hem vertelde, hoe hij het dan w\u00e8l moest doen? Het was per saldo niet zonder reden of oorzaak geweest, dat hij in onbeschoftheid de modus had gevonden om zijn kwetsbaarheid te verbergen als hij in gezelschap kwam. Het duidelijk onjuiste verwijt van dikhuidigheid kon er dan alleen nog toe bijdragen alle andere aanmerkingen evenzeer te verwerpen als ongerechtvaardigd in een stabiliserend, het \u2018Ik\u2019 en ontwikkeling afsluitend gevoel van \u2018ik word niet begrepen\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Een volk \u2018individualiseert\u2019 en handhaaft zich als zodanig met een systeem van eigenschappen, deugden en vergoelijkte ondeugden; en vervormt daarnaar zijn \u2018eigen\u2019 geschiedenis. Dit totaal levert een \u2018scheme of references\u2019 (referentiekader), waarmede het zichzelf en de buitenwereld beschouwt en beoordeelt. Het Duitse referentiekader was niet gezond. Nationaal-socialisme was er slechts een product van, maar niet identiek ermede. Men kan bepaald niet zeggen dat de Duitsers sedert de ineenstorting adaequaat benaderd zijn. Men geeft zich geen rekenschap van het Duitse wereldbeeld. Men verwijt of ridiculiseert, wat men niet vermag te begrijpen. Of men voelt zich belast omdat men de Duitsers \u2018collectief de schuld zou geven\u2019. Of men beschuldigt op een wijze, die alleen maar het zoeken naar disculpatie – en daarmede miskenning van het werkelijke probleem – bij de Duitsers in de hand kan werken.<\/p>\r\n\r\n

Wat verwacht men dan eigenlijk van de huidige Duitser? Ik wil besluiten met enkele eigen ervaringen met twee jonge Duitsers, in 1960 goed twintig en vijfentwintig jaar oud, grotendeels dus na-oorlogse \u2018opvoedings-producten\u2019; de een student, de ander afgestudeerd. Voor een goed begrip: ik vond hen beiden bijzonder aardig, en had een goed contact met\r\n<\/p>

[p. 655]<\/div>

hen. De student was een zoon van een Waffen-S.S. majoor, die veel moeilijkheden had ondervonden na de oorlog. De zoon wilde mij verontwaardigd uitleggen dat er een groot verschil was tussen de oorspronkelijke zwarte soldaten van Himmler, de politiefunctionarissen, en de latere legergroep – hetgeen ik tijdens de oorlog al wist. De vader had zijn zoon verboden ooit dienst te nemen. Als hij hem in uniform zou zien, kwam hij het huis niet meer in. De zoon was enthousiast lid van een \u2018schlagende Verbindung\u2019 (duelleer-corporatie). Hij onderschreef eigenlijk, wat Ziesel, blijkens bovenvermeld citaat onderschrijft. Bij deze puinhoop, waar je niet meer weet, waar je het zoeken moet, is het toch gelukkig, dat er nog een paar oude door de jaren bewaarde tradities bestaan. Zeker, vooral \u2018die alten Herren\u2019 waren daarbij van doorslaggevende invloed. En er werd niet geduelleerd bij een aanzienlijk leeftijdsverschil; het corporatiebestuur had een duel van een twintigjarige uitdager met een zestigjarige \u2018alter Herr\u2019 verboden. Het was dus over het algemeen een voortreffelijk instituut. Een oud-lid re\u00fcnist, ingenieur, had eens in het bedrijf waar hij werkte zijn superieur, eveneens Mensur-adept, gewaarschuwd, dat er iets niet in orde was. Vergeefs echter, en bij zijn aanhouden had de superieur gezegd, dat hij de verantwoordelijkheid op zich nam. Toen het misging, deed hij dat echter niet. Daarop werd geduelleerd, en dat was toch prachtig? Een \u2018Ehrensache\u2019 door \u2018Blut\u2019 \u2018beseitigt\u2019. Ook \u2018Bierkommerze\u2019 waren prachtig. Geen losgeslagen studentenjool: \u2018Disziplin soll es wenigstens noch geben.\u2019 In vol enthousiasme demonstreerde hij het epilepto\u00efde heffen en legen van een glas bier.<\/p>\r\n\r\n

De ander, een afgestudeerd en veelbelovend jong jurist, stamde uit de \u2018democratische sector\u2019. Toen ik hem van de voorgaande jongeman sprak, zuchtte hij diep, en vertelde van de soms haast hopeloze strijd die tegen deze als paddestoelen uit de grond (her)rijzende corporaties gevoerd moest worden. \u2018Die alten Herren\u2019 waren de schuld, maar die hadden nu eenmaal zoveel invloed. Erger nog was, dat het anti-semitisme in Duitsland weer zo groot was. Zelf was hij dat niet, hij was zelfs \u2018Philosemit\u2019 (!) Maar het moest hem wel van het hart, dat de Joden het er zelf ook naar maakten. Per saldo was dat ook voor de oorlog het geval geweest, doordat zij bijvoorbeeld\r\n<\/p>

[p. 656]<\/div>

het hele kunst- en perswezen in handen hadden. En dat was nu weer precies zo. Op mijn tegenwerping, dat er nauwelijks genoeg joden meer konden zijn om dat te presteren, bleef hij verzekeren dat het zo was; en vooral de nachtclubs met striptease danseressen waren allemaal in hun handen. Ik geloof niet, dat hij zich de implicatie bewust realiseerde: zonder die vunzige Joden zou Duitsland niet met dergelijke gelegenheden verontreinigd worden. Dat aan deze ervaringen niet slechts anecdotische maar bepaald symptomatische waarde mag worden toegekend moge blijken uit de in 1962 in de List B\u00fccher verschenen opstellenbundeling \u2018Der Student\u2019 (R. D\u00f6hl, H.C. Kirsch e.a.).<\/p>\r\n\r\n

\r\nConclusie:<\/i> Het Duitse denken is in het algemeen een \u2018mess\u2019, en kan ook niet anders zijn bij gebreke aan een goed \u2018referentiekader\u2019, zich evoluerend uit het huidige door vergelijking met andere referentiekaders en daaruit resulterende (zelf)critiek. De parano\u00efditeit kan slechts overwonnen worden door geduldig werk van mensen, Duitsers of niet, die \u00e8n binnen \u00e8n buiten het Duitse denkpatroon kunnen staan. Die \u00f3\u00f3k de last weten te evalueren, die met of zonder \u2018schuld\u2019, op ieder hoofd geworpen is, dat Duits spreekt. Mensen, die niet naar \u2018verontschuldigingen\u2019 zoeken, en die niet emotioneel terugschrikken of afweermechanismen vertonen ten aanzien van \u2018het typisch Duitse\u2019. Bij deze dispositie past, zo lang er niet aan gewerkt wordt, wantrouwende waakzaamheid, welke echter zonder meer alleen maar negatief is. En bovenal: g\u00e9\u00e9n verwarring van feitelijke conclusies met normatieve waardering.<\/p>\r\n\r\n\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

F.E. Frenkel<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 644] \u2018De\u2019 Duitsers of schuldvraagstuk? door Mr F.E. Frenkel Nog steeds, ook na de hakenkruisaffaires van de Keulse synagoge en het proces Eichmann blijkt het vraagstuk van Duitse schuld en \u2018het wezen\u2019 van de Duitsers de gemoederen bezig te houden. \u2018Vrij Nederland\u2019 wijdde er in het begin van dit jaar een discussie aan, \u2018Cartons… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-298940","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n\u2018De\u2019 Duitsers of schuldvraagstuk? door Mr F.E. Frenkel · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/de-duitsers-of-schuldvraagstukdoormr-f-e-frenkel\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u2018De\u2019 Duitsers of schuldvraagstuk? door Mr F.E. Frenkel · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 644] \u2018De\u2019 Duitsers of schuldvraagstuk? door Mr F.E. Frenkel Nog steeds, ook na de hakenkruisaffaires van de Keulse synagoge en het proces Eichmann blijkt het vraagstuk van Duitse schuld en \u2018het wezen\u2019 van de Duitsers de gemoederen bezig te houden. \u2018Vrij Nederland\u2019 wijdde er in het begin van dit jaar een discussie aan, \u2018Cartons... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/de-duitsers-of-schuldvraagstukdoormr-f-e-frenkel\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T11:07:45+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"22 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/de-duitsers-of-schuldvraagstukdoormr-f-e-frenkel\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/de-duitsers-of-schuldvraagstukdoormr-f-e-frenkel\/\",\"name\":\"\u2018De\u2019 Duitsers of schuldvraagstuk? door Mr F.E. Frenkel · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1961-12-31T23:01:34+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T11:07:45+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/de-duitsers-of-schuldvraagstukdoormr-f-e-frenkel\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/de-duitsers-of-schuldvraagstukdoormr-f-e-frenkel\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/de-duitsers-of-schuldvraagstukdoormr-f-e-frenkel\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"\u2018De\u2019 Duitsers of schuldvraagstuk? door Mr F.E. Frenkel\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u2018De\u2019 Duitsers of schuldvraagstuk? door Mr F.E. Frenkel · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/de-duitsers-of-schuldvraagstukdoormr-f-e-frenkel\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"\u2018De\u2019 Duitsers of schuldvraagstuk? door Mr F.E. Frenkel · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 644] \u2018De\u2019 Duitsers of schuldvraagstuk? door Mr F.E. Frenkel Nog steeds, ook na de hakenkruisaffaires van de Keulse synagoge en het proces Eichmann blijkt het vraagstuk van Duitse schuld en \u2018het wezen\u2019 van de Duitsers de gemoederen bezig te houden. \u2018Vrij Nederland\u2019 wijdde er in het begin van dit jaar een discussie aan, \u2018Cartons... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/de-duitsers-of-schuldvraagstukdoormr-f-e-frenkel\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T11:07:45+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"22 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/de-duitsers-of-schuldvraagstukdoormr-f-e-frenkel\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/de-duitsers-of-schuldvraagstukdoormr-f-e-frenkel\/","name":"\u2018De\u2019 Duitsers of schuldvraagstuk? door Mr F.E. Frenkel · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1961-12-31T23:01:34+00:00","dateModified":"2021-06-04T11:07:45+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/de-duitsers-of-schuldvraagstukdoormr-f-e-frenkel\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/de-duitsers-of-schuldvraagstukdoormr-f-e-frenkel\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/de-duitsers-of-schuldvraagstukdoormr-f-e-frenkel\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"\u2018De\u2019 Duitsers of schuldvraagstuk? door Mr F.E. Frenkel"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/298940","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=298940"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=298940"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}