{"id":299166,"date":"1964-01-01T00:00:49","date_gmt":"1963-12-31T23:00:49","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/wallace-stevens\/"},"modified":"2021-07-08T10:17:39","modified_gmt":"2021-07-08T09:17:39","slug":"wallace-stevens","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/wallace-stevens\/","title":{"rendered":"Wallace Stevens"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp><\/interp>
[p. 258]<\/div>\r\n

[Tirade april 1964]<\/h2>\r\n\r\n

\r\nSarkofaag<\/i>\r\n<\/h2>\r\n\r\n<\/a>\r\n

Wallace Stevens<\/h3>\r\n\r\n

Het is, geloof ik, een van de kenmerken van de moderne po\u00ebzie, dat men, als men de verzen van een bepaalde dichter leest, niet het gevoel heeft, dat hier een dichter aan het woord is, maar een mens, die zich, door middel van het medium po\u00ebzie, tot andere mensen richt. Dat wil natuurlijk niet zeggen, dat het vroegere dichters aan menselijkheid zou hebben ontbroken, maar zij waren er zich toch altijd in meerdere of mindere mate van bewust, dat zij met bepaalde, door henzelf ge\u00eberbiedigde conventies werkten en dat slechts een deel van wat hen innerlijk beroerde belangrijk genoeg was met behulp van die conventies uitgedrukt te worden. Het verschil in deze beide opvattingen, die ik \u2018aristocratisch\u2019 en \u2018democratisch\u2019 wil noemen, blijkt niet slechts overduidelijk, wanneer men een vers als Verwey’s \u2018Ik ben een dichter en der Schoonheid zoon\u2019 legt naast een vers als van Bertolt Brecht: \u2018Ich, Bertolt Brecht, bin aus den schwarzen W\u00e4ldern. \/ Meine Mutter trug mich in die St\u00e4dte hinein \/ Als ich in ihrem Leibe lag. Und die K\u00e4lte der W\u00e4lder \/ Wird in mir bis zu meinem Absterben sein\u2019 – maar ook, wanneer men figuren als Apollinaire en Rossetti naast elkaar stelt en daarbij de discussies tussen Du Perron en Adriaan Roland Holst leest, door de eerste in zijn Cahiers van een Lezer opgetekend. Tussen: Je passais au bord de la Seine \/ Un livre ancien sous le bras \/ Le fleuve est pareil \u00e0 ma peine \/ Il s’\u00e9coule et ne tarit pas \/ Quand donc finira la semaine? en \u2018When do I see thee most, beloved one? \/ When in the light the spirits of mine eyes \/ Before thy face, their altar, solemnize \/ The worship of that Love through thee made known?\u2019 gaapt een kloof, die niet door het tijdverschil alleen verklaard kan worden, maar die wijst op een fundamenteel gewijzigde instelling ten opzichte van het begrip po\u00ebzie, niet slechts van de zijde der dichters, \r\ndoch ook van die der lezers.<\/p>\r\n

[p. 259]<\/div>\r\n

Het paradoxale aan de po\u00ebzie van Wallace Stevens (1879-1955) nu is, dat deze weliswaar een uitgesproken \u2018moderne\u2019 po\u00ebzie schreef, maar dat zijn houding ten opzichte van het gebruik van motieven en themata, nog uitgesproken predemocratisch was. Wanneer men zijn verzen leest, is hier duidelijk een \u2018dichter\u2019 aan het woord, d.w.z. iemand die vindt, dat niet alles stof voor po\u00ebzie kan worden, doch alleen datgene, wat belangrijk is – en belangrijk is dan, vanzelfsprekend, wat tot het terrein van de geest behoort. Een nieuwe paradox is echter – en hierdoor wordt zijn werk zo fascinerend – dat hij zijn verheven doelstellingen vaak met de meest nederige of aan het absurde grenzende middelen tracht te realiseren: zijn werk is soms van een haast huiselijke simpelheid, maar het is een eenvoud die zeer bedrieglijk is, zoals de eenvoud van een kristal bedrieglijk is, dat de meest gecompliceerde reflexen kan weerspiegelen. Stevens is een dichter, die alles van de po\u00ebzie verwacht, wat een mens er maar van verwachten kan: \u2018After one has abandoned a belief in god, poetry is that essence which takes its place as life redemption,\u2019 schrijft hij in zijn Adagia, om elders met niet minder stelligheid te verzekeren: \u2018A grandiose subject is not an assurance of a grandiose effect but, most likely, of its opposite,\u2019 en: \u2018The greatest poverty is not to live \/ In a physical world.\u2019<\/p>\r\n\r\n

De twee fundamenten waarop het ganse po\u00ebtische bouwwerk van Stevens rust, zijn abstracties: werkelijkheid en verbeelding, maar zowel conflict als verzoening ertussen – en heel Stevens’ werk is \u00e9\u00e9n lange poging geweest de beide tegenstrijdige elementen met elkaar in harmonie te brengen – worden steeds in de meest concrete termen uitgebeeld:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nHere in the center stands the glass. Light<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIs the lion that comes down to drink. There<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAnd in that state, the glass is a pool.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nRuddy are his eyes and ruddy are his claws<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nWhen light comes down to wet his frothy jaws<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAnd in the water winding weeds move round.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Dit is uit het gedicht The Glass of Water, waarvan het niet minder kenmerkende slot luidt:<\/p>\r\n

[p. 260]<\/div>\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nIn a village of indigenes<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nOne would have still to discover. Among the dogs and dung<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nOne would continue to contend with one’s ideas.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Een worsteling met idee\u00ebn: men komt er onmiddellijk toe aan Mallarm\u00e9’s uitspraak: \u2018Po\u00ebzie wordt niet gemaakt met idee\u00ebn, maar met woorden,\u2019 te denken – maar men behoeft niet bang te zijn: Stevens maakt zijn verzen ook altijd met woorden, alleen: het zijn zeer zorgvuldig uitgezochte woorden, waarin de idee\u00ebn ingekapseld, verborgen, weggewerkt zijn voor het oog van de lezer, maar niet voor zijn verbeelding: \u2018The imagination, the one reality \/ In this imagined world.\u2019 \u2018All you need, \/ To find poetry, \/ Is to look for it with a lantern,\u2019 zegt hij dan ook elders, maar dit lantarentje is weer geen \u2018echte\u2019 lantaren, van een kaars, carbid of batterijen voorzien; het is ook niet alleen maar het \u00e9\u00e9n, dat voor het ander staat (het beeld voor het symbool), maar het is beide:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nTwo things of opposite nature seem to depend<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nOn one another, as a man depends<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nOn a woman, day on night, the imagined<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nOn the real, This is the origin of change.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nWinter and spring, cold copulars, embrace<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nAnd forth the particulars of rapture come.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nMusic falls on the silence like a sense,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nA passion that we feel, not understand.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nMorning and afternoon are clasped together.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nAnd North and South are an intrinsic couple<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nAnd sun and rain a plural, like two lovers<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nThat walk away as one in the greenest body.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Dit is duidelijk symbolisch, maar het is ook re\u00ebel, feitelijk haast, maar de feitelijkheid is slechts de aanloop: \u2018To be at the end of fact is not to be at the beginning of imagination, but it is to be at the end of both\u2019; zoals ook het element van \u2018werkelijkheid\u2019 slechts als springplank wordt gebruikt: \u2018Reality is not what it is. It consists of the many realities which\r\n<\/p>

[p. 261]<\/div>

it can be made into\u2019; en de verbeelding tenslotte moge \u2018man’s power over nature\u2019 zijn: \u2018In poetry at least the imagination must not detach itself from reality.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Vele van Stevens’ gedichten zijn dan ook parabels, die geheel voldoen aan zijn opvatting dat \u2018Poetry must resist the intelligence almost succesfully\u2019, parabels, die in veel opzichten een sterke overeenkomst vertonen met de korte verhalen van Kafka: de dichter zet ons een bepaald verhaal, een zekere anecdote voor, die enerzijds glashelder is, maar over de werkelijke betekenis waarvan men urenlang mijmeren kan, vaak zonder tot een definitieve duiding te komen:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nThe romance of the precise is not the elision<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nOf the tired romance of imprecision.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIt is the ever-never-changing same,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAn appearance of Again, the diva-dame.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

De moeilijkheid voor de lezer – maar het parket, waarin Stevens zich zelf heeft bevonden, moet nog veel lastiger zijn geweest – is, dat van de beide pijlers de abstracte: de verbeelding, geen uitleg of verduidelijking behoeft, maar de concrete, de werkelijkheid, daarentegen vaag, wisselend en ongrijpbaar is: \u2018the great conquest\u2019 is dan ook \u2018the conquest of reality\u2019, maar deze verovering is ondenkbaar, zonder het uiterste van de verbeeldingsfuncties te vergen, al kan men zich daarbij verlaten op de waarheid dat \u2018The gods of China are always Chinese\u2019. Daarom kan een gedicht voor hem ook nooit zomaar datgene zijn wat er op het papier staat: \u2018Every poem is a poem within a poem: the poem of the idea within the poem of the words.\u2019 Hier dringt zich haast vanzelf een vergelijking met de po\u00ebzie van Nijhoff op, ook een \u2018predemocratisch\u2019 dichter, een aristocraat, die zich weliswaar de spraak van the man in the street<\/i> toege\u00ebigend had, maar alleen om er de weg in te vragen op zijn speurtocht naar \u2018hoger honing\u2019. \u2018Lees maar wat er niet staat,\u2019 luidt de titel van een bloemlezing uit zijn werk en de hint is meen ik van hemzelf afkomstig. Maar bij Stevens moet men juist in de allereerste plaats en zeer precies lezen wat er w\u00e8l staat, want wat er staat, is de po\u00ebzie: wat daarachter schemert en oplicht kan zijn bedoelingen wel verhelderen, maar: \u2018The gaiety (joy) of lan-<\/p>

[p. 262]<\/div>

guage is our seigneur\u2019 en het gaat in de allereerste plaats om die magische verstrengeling van \u2018the imagination’s latin with \/ The lingua franca et jocundissima\u2019. Men hoeft een symbolisch gedicht van Nijhoff, als Het Lied der Dwaze Bijen slechts te vergelijken met een \u2018symbolisch\u2019 gedicht van Stevens, als Earthy Anecdote, waarmee zijn Collected Poems opent, om het zeer evidente verschil te zien:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nEvery time the bucks went clattering<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nOver Oklahoma<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nA firecat bristled in the way.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nWherever they went,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nThey went clattering,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nUntil they swerved<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIn a swift, circular line<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nTo the right,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nBecause of the firecat.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nOr until they swerved<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIn a swift, circular line<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nTo the left,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nBecause of the firecat.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nThe bucks clattered.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nThe firecat went leaping,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nTo the right, to the left,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAnd<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nBristled in the way.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nLater, the firecat closed his bright eyes<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAnd slept.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Ik wil hier nu niet ingaan op het feit, dat dit voor Stevens het begin was (het vers komt al voor in zijn eerste bundel, Harmonium, uit 1923) en Het Lied der Dwaze Bijen voor Nijhoff min of meer het eind, maar liever een aspect uit Earthy Anecdote kiezen, dat de po\u00ebzie van de Nederlander geheel ontbeert en dat het werk van zijn Amerikaanse generatiegenoot niet alleen zo boeiend, maar ook zo \u2018modern\u2019 maakt, nl. de ironie. Stevens, die bij de Franse symbolisten in de leer ging en vooral bij Laforgue (later is er vaak sterke invloed van\r\n<\/p>

[p. 263]<\/div>

Val\u00e9ry aanwijsbaar) is de homo ironicus<\/i> bij uitstek, vooral in zijn vroegere werk, maar toch ook zeker nog, zij het vaak verfijnder en meer verhuld, in zijn latere: het is echter geen ironie, die als wapen tegen de buitenwereld gehanteerd wordt (trouwens: \u2018buitenwereld\u2019 bestaat niet voor Stevens: \u2018I am what is around me \/ Women understand this. \/ One is not a duchess \/ A hundred yards from a carriage\u2019), maar een ironie, die als een soort zeef alle gevoelens, gedachten en indrukken filtert eer ze tot het bewustzijn worden toegelaten. Deze ironie treft men niet alleen aan in veel titels van verzen: Le Monocle de mon Oncle, A Postcard from the Volcano, The Pleasures of Merely Circulating, The Revolutionists Stop for Orangeade en talrijke andere, maar vanzelfsprekend ook in alle gradaties, van openlijk tot bijna volkomen omsluierd, in zijn gedichten en uitspraken daarover, bijv. in het begin van The Comedian as the Letter C, dat tevens een typisch voorbeeld is van de stijl van de vroege Stevens:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nNota: man is the intelligence of his soil,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nThe sovereign ghost. As such, the Socrates<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nOf snails, musician of pears, principium<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAnd lex. Sed quaeritur: is this same wig<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nOf things, this nincompated pedagogue,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nPreceptor to the sea? Crispin at sea<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nCreated, in his day, a touch of doubt.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAn eye most apt in gelatines and jupes,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nBerries of villages, a barber’s eye,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAn eye of land, of simple salad-beds,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nOf honest quilts, the eye of Crispin, hung<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nOn porpoises, instead of apricots,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAnd on silentious porpoises, whose snouts<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nDibbled in waves that were moustachios,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nInscrutable hair in an inscrutable world.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Wanneer men deze ironie, die zijn werk op zo’n subtiele wijze doortrekt, over het hoofd ziet, mist men vaak de kern, waar het juist om gaat. Zo schrijft hij ergens:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nThe serious reflection is composed<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nNeither of comic nor tragic but of commonplace<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 264]<\/div>\r\n

maar wanneer hij deze \u2018alledaagsheid\u2019 dan gaat uitwerken, komt er een gedichtencyclus als An Ordinary Evening in New Haven uit de bus, een gecompliceerde reeks van eenendertig verzen, zo vol \u2018cross-references\u2019 en ambigu\u00efteiten, dat men honderd pagina’s nodig zou hebben, om ze enigszins volledig uit elkaar te rafelen, terwijl \u2018commonplace\u2019 hier feitelijk alleen zeggen wil, dat hij bij voorbaat toegeeft dat de idee\u00ebn, waar hij mee jongleert, in feite \u2018oude kost\u2019 zijn, omdat ook Wordsworth en Coleridge zich er al mee hadden beziggehouden:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIf it should be true that reality exists<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIn the mind: the tin plate, the loaf of bread on it,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nThe long-bladed knife, the little to drink and her<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nMisericordia, it follows that<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nReal and unreal are two in one: New Haven<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nBefore and after one arrives or, say,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nBergamo on a postcard, Rome after dark,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nSweden described, Salzburg with shaded eyes<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nOr Paris in conversation at a caf\u00e9.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nThis endlessly elaborating poem<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nDisplays the theory of poetry,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAs the life of poetry is the theory of life,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAs it is, in the intricate evasions of as,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIn things seen and unseen, created from nothingness,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nThe heavens, the hells, the worlds, the longed-for lands.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Zo kon hij – na rechten te hebben gestudeerd en tot zijn oude dag in een hoge functie bij een grote verzekeringsmaatschappij werkzaam te zijn geweest – in antwoord op die critici die hem verweten, dat hij zich, door de aard van zijn werk en het milieu waarin hij zich uit hoofde van zijn maatschappelijke positie bewegen moest, van \u2018het eigenlijke leven\u2019 afsneed, zeggen: \u2018Money is a kind of poetry,\u2019 en anderen, die hem vanuit een soortgelijke, maar meer Marxistische gezichtshoek analoge verwijten maakten, van repliek dienen met: \u2018Crow is realist. But then \/ Oriole may be realist, too.\u2019<\/p>\r\n

[p. 265]<\/div>\r\n

Dit wil natuurlijk niet zeggen, dat er tegen het oeuvre van Stevens niets aan te voeren zou zijn, dat men het als een volmaakte eenheid moet accepteren. Een eenheid vormt het overigens zeer sterk: die heeft hij er trouwens bewust ingelegd, omdat hij van mening was dat \u2018One poem proves another and the whole.\u2019 Stevens is, zoals ik al zei, een fascinerend dichter, maar hij is niet een meeslepend dichter, daarvoor heeft men, als lezer, te weinig direct contact met de mens in en achter het werk, een contact dat men bijv. wel onmiddellijk heeft met zulke uiteenlopende dichters als Heine, Adwaita, Villon en Auden. En ofschoon men hem allerminst \u2018fiddling while Rome burns\u2019 kan verwijten, blijft het een feit, dat zijn problematiek een wijsgerige is en dat veel zaken, die de mensheid tijdens Stevens’ lange leven in hevige mate beroerd hebben, in zijn verzen slechts zijdelings hun weerslag vinden. Hij mag dan – terecht – schrijven: \u2018The war is only a part of a war-like whole\u2019: van dit geheel krijgt men het \u2018war-like\u2019 aspect vrijwel nimmer rechtstreeks te zien; en ofschoon hij elders zegt – en men kan er wederom niets tegen inbrengen -: \u2018It is equal to living in a tragic land \/ To live in a tragic time\u2019, daar staat tegenover dat de tragiek van het dagelijkse leven in zijn werk beslist afwezig is. \u2018A poet should look at the world as a man looks at a woman,\u2019 is een van zijn zeer gelukkig geformuleerde uitspraken, maar aan de hand van zijn werk moet men tot de slotsom komen, dat Stevens deze vrouw toch alleen interessant gevonden heeft om wat ze aan mijmeringen en gedachten bij hem opwekte en niet om haar tot andere organen dan het brein sprekende appetijtelijkheden.<\/p>\r\n\r\n

Maar Stevens mag dan geen dichter zijn die ons onmiddellijk in vuur en vlam zet, van wie men door dik en dun houdt en aan wie men zich zowel laven als opladen kan, dat hij een groot dichter is, staat buiten kijf. Niet alleen is hij een enorm taalvirtuoos – waarschijnlijk wel de meest geslepen speler met woorden van deze eeuw – maar hij is ook een dichter voor wie men, hoe meer men hem leest, steeds meer bewondering gaat voelen, omdat hij, in zijn nadrukkelijke afzondering – dichters werden bij hem thuis niet toegelaten – al zijn levenskaarten op een fictie heeft gezet, al was het dan ook \u2018the supreme fiction\u2019 en al zei hij er zelf, ogenschijnlijk sto\u00efsch blijmoedig van: \u2018The final belief is to believe in a\r\n<\/p>

[p. 266]<\/div>

fiction, which you know to be a fiction, there being nothing else. The exquisite truth is to know that it is a fiction and that you believe in it willingly.\u2019 Dat hij, in zijn laatste jaren, toch wel heel erg aan deze \u2018exquisite truth\u2019 getwijfeld heeft, bewijst een gedicht als As You Leave the Room uit zijn Opus Posthumus, dat, ondanks het geruststellende slot ontsproten schijnt aan eenzelfde panische vrees, waardoor de hoofdfiguur in Henry James’ meest beklemmende verhaal, The Beast in the Jungle, aangegrepen werd: de vrees, zijn leven aan een illusie te hebben opgeofferd en die in zijn geval ook volkomen was gegrond. Maar de dichter, die \u2018silk dresses out of worms\u2019 maakt, hield er in ieder geval zeshonderd pagina’s bijna altijd belangwekkende en vaak magistrale po\u00ebzie aan over. En trouwens: \u2018It is the belief and not the god that counts.\u2019<\/p>\r\n\r\n

As you leave the room<\/h4>\r\n\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nYou speak. You say: Today’s character is not<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nA skeleton out of its cabinet. Nor am I.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nThat poem about the pineapple, the one<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAbout the mind as never satisfied,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nThe one about the credible hero, the one<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAbout summer, are not what skeletons think about.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nI wonder, have I lived a skeleton’s life,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAs a disbeliever in reality,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nA countryman of all the bones in the world?<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nNow, here, the snow I had forgotten becomes<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nPart of a major reality, part of<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAn appreciation of a reality<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAnd thus an elevation, as if I left<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nWith something I could touch, touch every way.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAnd yet nothing has been changed except what is<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nUnreal, as if nothing had been changed at all.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

\r\nC. Buddingh’<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

C. Buddingh’<\/a><\/p>\n

over Wallace Stevens<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 258] [Tirade april 1964] Sarkofaag Wallace Stevens Het is, geloof ik, een van de kenmerken van de moderne po\u00ebzie, dat men, als men de verzen van een bepaalde dichter leest, niet het gevoel heeft, dat hier een dichter aan het woord is, maar een mens, die zich, door middel van het medium po\u00ebzie, tot… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-299166","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nWallace Stevens · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/wallace-stevens\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Wallace Stevens · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 258] [Tirade april 1964] Sarkofaag Wallace Stevens Het is, geloof ik, een van de kenmerken van de moderne po\u00ebzie, dat men, als men de verzen van een bepaalde dichter leest, niet het gevoel heeft, dat hier een dichter aan het woord is, maar een mens, die zich, door middel van het medium po\u00ebzie, tot... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/wallace-stevens\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-07-08T09:17:39+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"15 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/wallace-stevens\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/wallace-stevens\/\",\"name\":\"Wallace Stevens · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1963-12-31T23:00:49+00:00\",\"dateModified\":\"2021-07-08T09:17:39+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/wallace-stevens\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/wallace-stevens\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/wallace-stevens\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Wallace Stevens\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Wallace Stevens · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/wallace-stevens\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Wallace Stevens · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 258] [Tirade april 1964] Sarkofaag Wallace Stevens Het is, geloof ik, een van de kenmerken van de moderne po\u00ebzie, dat men, als men de verzen van een bepaalde dichter leest, niet het gevoel heeft, dat hier een dichter aan het woord is, maar een mens, die zich, door middel van het medium po\u00ebzie, tot... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/wallace-stevens\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-07-08T09:17:39+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"15 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/wallace-stevens\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/wallace-stevens\/","name":"Wallace Stevens · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1963-12-31T23:00:49+00:00","dateModified":"2021-07-08T09:17:39+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/wallace-stevens\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/wallace-stevens\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/wallace-stevens\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Wallace Stevens"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/299166","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=299166"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=299166"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}