{"id":299375,"date":"1965-01-01T00:00:16","date_gmt":"1964-12-31T23:00:16","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/j-bernlefmarianne-moore-een-veldmuis-in-versailles\/"},"modified":"2021-07-08T10:28:55","modified_gmt":"2021-07-08T09:28:55","slug":"j-bernlefmarianne-moore-een-veldmuis-in-versailles","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-bernlefmarianne-moore-een-veldmuis-in-versailles\/","title":{"rendered":"J. Bernlef\r\n\r\nMarianne Moore: een veldmuis in Versailles"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp><\/interp>
[p. 66]<\/div>\r\n

[Trade februari 1965]<\/h2>\r\n\r\n<\/a>\r\n

\r\nJ. Bernlef<\/i>\r\n\r\n
\r\nMarianne Moore: een veldmuis in Versailles<\/h3>\r\n\r\n
\r\n\u2018The power of the visible is the invisible.\u2019<\/i>\r\n<\/blockquote>\r\n\r\n

Met de beweging van het \u2018nieuwe realisme\u2019 in de beeldende kunst is de aandacht voor de persoonlijke, indirecte manier van het verbeelden van een eigen werkelijkheid verlegd naar een meer directe en controleerbaarder methode. Men benadert de algemeen waarneembare werkelijkheid met een hernieuwd en creatief observatievermogen; men probeert de dingen vanuit een nieuwe gezichtshoek onder de loupe te nemen. Daarbij maakt men ook gebruik van die werkelijkheid zelf. Objecten eruit worden ge\u00efsoleerd en\/of samengevoegd tot een nieuwe eenheid waarin zij een nieuw, eigen gezicht vertonen. De emotie, die in het abstract-expressionisme direct geuit werd is bij de nieuwe realisten niet zo duidelijk zichtbaar, zij zit vervat in de observatie, in het gebruik van en de keuze uit de werkelijkheid. Dit alles is volstrekt niet nieuw. De ex-schilder Marcel Duchamp koos reeds in 1913 een fietswiel tot kunstwerk en maakte de opmerking dat een klok en profil de tijd niet meer aanwijst. In 1916 was het Kurt Schwitters die uit gevonden voorwerpen: tramkaartjes, lucifershoutjes en doosjes, verpakkingsmateriaal zijn z.g. \u2018collages\u2019 samenstelde. Het is alleen maar verwonderlijk dat het vijftig jaar moest duren voordat de betekenis van pioniers als Duchamp en Schwitters ten volle werd beseft. Maar daarover wil ik het niet hebben.<\/p>\r\n\r\n

In de literatuur zijn de voorlopers van het nieuwe realisme, dat zich op het ogenblik in Nederland bijvoorbeeld manifesteert in het sinds 1958 verschijnende tijdschrift voor teksten Barbarber,<\/i> zeldzaam. De emotie bepaalde het beperkte po\u00ebtische arsenaal, dat weliswaar van generatie op generatie wisselde, maar dat toch sterk gebonden bleef aan de innerlijke\r\n<\/p>

[p. 67]<\/div>

wereld van de dichter. Een van de dichters die de mogelijkheden van al het materiaal buiten het geijkte \u2018materiaal voor de dichter\u2019 beseft en gebruikt heeft is Marianne Moore, de amerikaanse dichteres, wier werk, in het licht van een zich hernieuwd ori\u00ebnteren op de \u2018werkelijkheid\u2019 een aktuele betekenis krijgt. Zij was, evenals Duchamp en Schwitters, haar tijd ver vooruit. In 1924 verscheen van haar de eerste offici\u00eble dichtbundel die de veelbetekenende titel Observations<\/i> droeg.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Een van de redenen waarom dichters zich meer interesseren voor de directe, emotionele benadering van hun problematiek, lijkt mij de hoop die zij op \u2018iets anders\u2019 gevestigd hebben. Dat kan het verloren paradijs van hun jeugd zijn, dat zij door hun po\u00ebzie willen terugwinnen, het kan een betere, humanere wereld zijn, het kan de hoop zijn op het overwinnen van de dood, de eenwording met een of meerdere goden. De po\u00ebzie van deze dichters kenmerkt zich door teleurstelling, door een \u2018tekort\u2019, dat zij al of niet pregnant verbeelden. Marianne Moore behoort niet tot deze dichters. Lloyd Frankenberg merkt terecht op: \u2018Marianne Moore’s is not a poetry of nostalgic return.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Dat wil niet zeggen dat haar po\u00ebzie\/filosofie van een simpel optimisme zouden getuigen, een soort \u2018pluk de dag\u2019 – of \u2018O wat is het leven mooi\u2019-po\u00ebzie, integendeel. Haar levensbeschouwing is slechts van een nuchter realisme waaraan haar iers-presbyteriaanse afkomst mij niet helemaal vreemd lijkt. In het gedicht \u2018What are years\u2019 heeft zij haar realisme helder geformuleerd.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
…He<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nsees deep and is glad, who<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\naccedes to mortality<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nand in his imprisonment rises<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nupon himself as<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nthe sea in a chasm, struggling to be<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nfree and unable to be<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nin its surrendering<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nfind its continuing<\/i>.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
…………<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
…………<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 68]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nThis is mortality.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nthis is eternity.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Voor haar is het leven \u2018a privilege to see so much confu-sion\u2019, en in \u2018To statecraft embalmed\u2019 heeft zij het over \u2018Life’s faulty excellence.\u2019 Hoop? Menselijk tekort?<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\n…When<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwhat we hoped for came to nothing, we revived.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\n(\u2018Elephants\u2019)<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

De dood is voor haar een natuurlijk verschijnsel, \u2018de stilte in de zaal\/nadat het laatste woord geklonken heeft.\u2019, om Remco Campert in zijn gedicht \u2018Po\u00ebzie is een daad…\u2019 te citeren, een gedicht waarin de invloed van Marianne Moore onmiskenbaar is. Marianne Moore ziet zichzelf niet groter of belangrijker dan de dingen om zich heen en ik meende haar zelfs in de volgende regels uit het gedicht \u2018The sycamore\u2019 te betrappen op een zelfportret. Nadat zij eerder in hetzelfde gedicht heeft gezegd dat:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nWe don’t like flowers that do<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nnot wilt; they must die,…<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

schrijft zij:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\n…\u2018And there was I<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nlike a field-mouse at Versailles.\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Zij zegent:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\n…Blessed the geniuses who know<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nthat egomenia is not a duty<\/i>.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\n(\u2018Blessed is the Man\u2019)<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

en doet zo denken aan de behandeling van het \u2018Lijden\u2019 door oude meesters uit Auden’s beroemde gedicht \u2018Mus\u00e9e des Beaux Arts\u2019:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\n…how well they understood<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIts human position; how it takes place<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nWhile someone else is eating or opening a<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nwindow or just walking dully along;<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 69]<\/div>\r\n

Het spreekt wel vanzelf dat vanuit een dergelijk onzelfzuchtig standpunt de po\u00ebzie ook een ondergeschikte plaats inneemt. Po\u00ebzie is voor Marianne Moore de kracht waarmee men zijn ervaring weet te gebruiken. \u2018I certainly never intended to write poetry\u2019, antwoordde zij op een vraag van een interviewer van de Paris Review en op de vraag wanneer po\u00ebzie \u2018een wereldschokkende zaak\u2019 voor haar geworden was, riep zij verontwaardigd uit: \u2018Never!\u2019<\/p>\r\n\r\n

Een van de meest geciteerde gedichten is haar \u2018ars po\u00ebtica\u2019, \u2018Poetry\u2019. Ik geef het hieronder in een eigen vertaling, niet omdat ik de talenkennis van mijn lezers onderschat maar omdat Marianne Moore’s po\u00ebzie voor degene die er kennis mee maakt gewoon moeilijk toegankelijk is. Ik voel mij hierbij gesteund door de opmerking van W.H. Auden: \u2018… when in 1935 I first tried to read Marianne Moore’s poems I simply could not make head or tail of them.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nPo\u00ebzie<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nOok ik hond er niet van: er bestaan belangrijker dingen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nbuiten al dit gebazel.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nWanneer men po\u00ebzie leest, echter, en met een volkomen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nminachting ontdekt men er<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\ntenslotte toch ruimte voor het authentieke in.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nHanden die kunnen grijpen, ogen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\ndie zich kunnen opensperren, haar dat overeind<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nkan staan<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nals het moet, deze dingen zijn belangrijk<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nniet omdat<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ner een verheven klinkende interpretatie aan kan worden<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\ngehecht maar omdat zij<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nbruikbaar zijn. Zo ver verwijderd dat zij<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nonbegrijpelijk worden<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nzou hetzelfde van ons allen gezegd kunnen worden, dat<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nwij niet bewonderen wat wij<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nniet kunnen begrijpen: de vleermuis<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nondersteboven hangend of op zoek naar iets<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nom te eten, voortstormende olifanten, een wild paard zich<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nrollend op haar rug<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 70]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\neen rusteloze wolf onder<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\neen boom, de onbewegelijke criticus zenuwachtig trek<\/i>–<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nkend met zijn huid<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nals een paard dat een vlo voelt, de base<\/i>–<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nballfan, de statisticus<\/i> –<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nnoch bestaat er een geldige reden<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nom \u2018zak\u00e9lijke documenten en schoolboeken\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nlaag aan te slaan; al deze fenomenen zijn belangrijk. Men<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nmoet echter een onderscheid<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nmaken: wanneer zij op de voor grond worden gesleept<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\ndoor semi-dichters<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nis het resultaat geen po\u00ebzie<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nniet tot de dichters onder ons<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\n\u2018letterknechten van<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nde verbeelding\u2019 kunnen zijn – verheven boven<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\narrogantie en aanstellerij en<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nons kunnen voorleggen \u2018denkbeeldige tuinen met echte<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\npadden erin\u2019, zullen wij<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nhet hebben. Intussen, als u aan de ene kant eist<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nhet ruwe materiaal van po\u00ebzie in<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nal zijn ruwheid en<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\naan de andere kant dat wat authentiek<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nis, interesseert u zich voor po\u00ebzie.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

De \u2018zakelijke documenten en schoolboeken\u2019 zijn een antwoord op de volgende opmerking van Tolstoi: \u2018Ik zal er nooit achterkomen waar de scheidslijn tussen proza en po\u00ebzie ligt. In handboeken over stijl wordt deze vraag opgeworpen maar ik kan er geen antwoord op vinden. Gedichten zijn po\u00ebzie; proza is dat niet. Want anders zou po\u00ebzie alles zijn, zakelijke documenten en schoolboeken uitgezonderd.\u2019 Voor haar kan alles po\u00ebzie worden, het ligt er slechts aan of men de kracht heeft ongelijksoortige zaken tot een po\u00ebtisch geheel, tot een goed gedicht te smeden. James Smethan had het in een brief, gedateerd 10 augustus 1855, al door. \u2018The poetic power that can swallow newspapers full of business, bankruptcy courts, sanitary commissions, wars, murders, and medical reports on\r\n<\/p>

[p. 71]<\/div>

the adulteration of food, and to reproduce them, as the conjuror brings out his coloured horn from his mouth after a meal of shavings, is<\/i> poetic power.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Goochelaar is in dit verband een gelukkig woord. Met beide benen op de grond bewijst hij ons de betrekkelijkheid van onze zintuigen. Toch een beetje magie dus, maar een magie die de ogen wijd geopend houdt en, zoals Lloyd Frankenberg opmerkt, \u2018a proof that a passionate intelligence can be haunting.\u2019 Marianne Moore is een van die dichters die emotie en intelligentie tot een geheel verwerken.<\/p>\r\n\r\n

Waar het materiaal van de dichter bijna samenvalt met de werkelijkheid is de literatuur bijna niet meer als een gesloten wereld te zien, de Ivoren Toren maakt plaats voor bijvoorbeeld een mooi park of een straat met een melkboer, drie honden en wat verroeste fietsen waarvan er echter een een gloednieuw achterlichtje heeft. Vivienne Koch, in een essay over Marianne Moore, stelt dat \u2018conduct is a sort of art, art is a sort of fastidious conduct.\u2019 Voor Marianne Moore zijn vorm en vrouw hetzelfde. \u2018The man is the style\u2019, schrijft zij in een essay over tuinaanleg, \u2018Every shadow a friend\u2019, en in \u2018Feeling and Precision\u2019: \u2018You don’t devise a rhythm, the rhythm is the person, and the sentence but a radiograph of personality.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Marianne Moore is een moralist, maar alleen voor zichzelf.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nThe passion for setting people right is in itself an<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nafflictive<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndisease.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n(\u2018Snakes, Mongooses, Snakecharmeis<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nand the Like\u2019)<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Zij spreekt over po\u00ebzie in moralistische termen. De twee essays in haar prozaboek \u2018Predilections\u2019, die direct over haar eigen po\u00ebzie gaan, dragen als veelbetekenende titels \u2018Feeling and Precision\u2019 en \u2018Humility, Concentration and Gusto\u2019. Leven en literatuur zijn niet los van elkaar te denken. \u2018Art, zegt zij, \u2018is but an expression of our needs; is feeling, modified by the writer’s moral and technical insights.\u2019 Originaliteit is voor haar een bijprodukt van oprechtheid. Marianne\r\n<\/p>

[p. 72]<\/div>

Moore is voor mij dan ook eigenlijk te goed voor deze wereld.<\/p>\r\n\r\n

Behalve het woord \u2018humility\u2019, dat haar houding tegenover haar materiaal weergeeft, is er een ander woord dat in haar gedichten en proza voortdurend terugkomt en dat is \u2018naturalness\u2019. Het is die natuurlijkheid die het resultaat is van een gedisciplineerde emotie, zonder dat die verloren gaat, de schijnbaar moeiteloze stijl waarachter zich de explosie verbergt. Marianne Moore gebruikt er het woord \u2018implosion\u2019 voor. Middelen waarmee deze natuurlijkheid in de po\u00ebzie bereikt kunnen worden zijn volgens miss Moore: \u2018Precision, economy of statement, logic employed to ends that are disinterested.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ik geloof dat het de boven omschreven natuurlijkheid is die Marianne Moore zo aantrekt in dieren, waaraan een groot deel van haar werk is gewijd. Over de kat Peter schrijft zij:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nthe virtue of natuialness…<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\n(\u2018Peter\u2019)<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

en the frigate pelican is voor haar:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nA marvel of grace…<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\n(\u2018The frigate pelican\u2019)<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Maar het zijn niet de pers\u00e9 gracieuze dieren die miss Moore’s verbeelding aan het werk zetten. Het zijn juist de dieren die in hun onspectaculaire, nederige uiterlijk die natuurlijkheid verbergen, als een soort understatement: de olifant, de miereneter, de woestijnrat en de struisvogel. Al projekteert Marianne Moore op deze dieren dus een soort menselijkheid, zij gaat nergens zover als de fabelschrijvers. De dieren tellen bij haar als dieren. Het is in de observatie dat het oordeel gevormd wordt. Een prachtig voorbeeld van die haarscherpe observatie is het begin van het gedicht \u2018Bird-Witted\u2019:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nWith innocent wide penguin eyes, three<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nlarge fledgling mocking-birds below<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nthe pussy-willow tree<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nstand in a row<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwings touching, feebly solemn<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 73]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ntill they see<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\ntheir no longer larger<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nmother bringing<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nsomething which will partially<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nfeed one of them.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

De stijl, de natuurlijkheid die dieren (zij kunnen niet anders) met zich meedragen en dan vooral de voor ons logge, onelegante dieren, en die zij in elke handeling uiten, is ook in de vormgeving voor Marianne Moore een ideaal. \u2018My own fondness for the unaccented rhyme derives, I think, from an instinctive effort to ensure naturalness.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Twee dingen vallen in Marianne Moore’s gedichten onmiddellijk op. Het gebruik van talloze citaten, afkomstig uit de vreemdsoortigste bronnen, en een aan de spreektaal grenzende toon.<\/p>\r\n\r\n

Marianne Moore is een tijd werkzaam geweest in een bibliotheek en het is misschien daar dat zij de belangstelling kreeg voor zulke ver uit elkaar liggende bronnen als: \u2018Report on Introduction of Domestic Reindeer into Alaska\u2019, \u2018Ostrich Egg-Shell Cups from Mesopotamia\u2019, \u2018Ceylon, the Wondrous Isle.\u2019 Het gebruik van citaten is op zichzelf niet nieuw. T.S. Eliot en William Empson deden het ook, maar bij de eerste was het meer een poging om een brug te slaan tussen de klassieke en de moderne literatuur, bij Empson fungeren de notities als uitleg bij de gedichten. Marianne Moore, wier citaten en notities veelmeer op feiten dan op idee\u00ebn gebaseerd zijn, verwerkt<\/i> de citaten en notities in een gedicht tot een eenheid. Men zou het een literaire collage-techniek kunnen noemen. De dichteres Louise Bogan merkt terecht op:… \u2018from disparate and often heavy facts, she produces a synthesis as transparent and as inclusive as air.\u2019 Er zijn nogal wat mensen die beweren dat het gebruik van die citaten onzin is, de dichter moet het zelf, op zijn eigen manier, zeggen. Hier komt de \u2018humility\u2019 van Marianne Moore echter weer om de hoek kijken. \u2018I’ve always felt that if a thing has been said in the very best way, how can you say it better? If I wanted to say something and somebody had said it ideally, then I’d take it but give the person credit for it.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Het verwerken van materiaal buiten de persoonlijke bron-<\/p>

[p. 74]<\/div>

nen van de dichter eist een grote hoeveelheid \u2018poetic power\u2019. Hoe langer het gedicht wordt des te groter wordt de kans dat de dichter zijn materiaal niet meer tot een eenheid weet te smeden. Dit gevaar bedreigt Marianne Moore ook in haar lange gedichten, zoals \u2018Marriage\u2019 en \u2018People’s Surroundings\u2019, die in de opsomming blijven steken zonder dat er een originele generalisatie volgt. Dat beseft zij zelf ook wel, want in een van haar essays zegt zij: \u2018…when I am as complete as I like to be, I seem unable to get an effect plain enough.\u2019 Maar als zij wel slaagt, en dat doet zij bijna steeds, is daar die schitterende, schijnbaar achteloze stijl die een gevolg is van \u2018implosion\u2019. Elisabeth Bishop zegt ervan: \u2018This constant high level of technical skill must cost her incredible effort, although one is rarely aware of it.\u2019<\/p>\r\n\r\n

De bijna aan de spreektaal grenzende toon is een logisch gevolg van haar behoefte aan natuurlijkheid. Sprekend over haar werkmethode zegt zij: \u2018If a long sentence with dependent clauses seems obscure, one can break it into shorter units by imagining into what phrases it would fall as conversation; in the second place, expanded explanation tends to spoil the lion’s leap – an akwardness which is surely brought home to one in conversation; and in the third place, we must be as clear as our natural reticence allows us to be.\u2019 Zij heeft een grote bewondering voor de natuurlijkheid van de spreektaal. Deze schijnbare \u2018praattoon\u2019 in haar po\u00ebzie heeft critici doen beweren dat Marianne Moore’s gedichten geen po\u00ebzie zouden zijn. Zelf staat zij ook niet op die benaming, maar… \u2018there is no other category in which to put it.\u2019 Wanneer men de gedichten echter wat nader bekijkt blijkt dat zij een eigen, zeer bepaalde vorm hebben. Het is \u2018free verse\u2019 alleen in de betekenis dat het een eigen<\/i> vorm heeft.<\/p>\r\n\r\n

Behalve de natuurlijkheid van de taal is er de reverentie voor de feiten, voor de zakelijke documenten en schoolboeken. Het is uit deze behandeling van de feiten, van de werkelijkheid, dat de humor in Marianne Moore’s po\u00ebzie ontstaat. Zij is niet kunstmatig aangebracht maar is het gevolg van het verleggen van de aandacht naar terreinen die men eerder als on- of niet-po\u00ebtisch heeft overgeslagen. Haar humor is een bijprodukt van haar precieze observatievermogen. \u2018Punctuality is not a crime\u2019.<\/p>\r\n

[p. 75]<\/div>\r\n

Wanneer men het gedicht \u2018The fish\u2019 bekijkt vallen een aantal eigenschappen van haar po\u00ebzie op, die allen bijdragen tot natuurlijkheid. Ik geef hieronder slechts de eerste twee strofen omdat de andere zes op precies dezelfde wijze zijn opgebouwd.<\/p>\r\n\r\n

\r\nThe fish<\/i>\r\n<\/h4>\r\n\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwade<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nthrough hlack jade.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nOf the crow-blue mussel-shells, one keeps<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nadjusting the ash-heaps;<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nopening and shutting itself like<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nan<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ninjured fan.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nThe barnacles which encrust the side<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nof the wave, cannot hide<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nthere for the submerged shafts of the<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nsun…<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

De regels bestaan in bijna al haar gedichten uit een vast aantal lettergrepen, dat in iedere strofe terugkeert. Hier is het schema: 1-3-9-6-9. De eerste twee regels van iedere strofe rijmen. Regel 4 rijmt ongeaccentueerd op regel 3. Regel 5 loopt over in de eerste regel van de nieuwe strofe waardoor een vloeiende beweging ontstaat die de strofes tot een geheel verbindt. Ik heb expres een niet al t\u00e8 ingewikkeld gedicht genomen, er zijn veel gecompliceerder vormen bij haar te vinden. Het rijm is praktisch altijd verstopt; binnenrijm, halfrijm, ongeaccentueerd rijm etc. \u2018I myself, however, would rather be told too little than too much.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Natuurlijkheid is voor Marianne Moore de hoogste verdienste van po\u00ebzie, het is stijl die een gevolg is van een systeem waarin alles funktioneel is. Schoonheid is voor haar daarom: \u2018a certain proportion in the skeleton which gives the best results.\u2019 Het doet denken aan de these van de franse wiskundige Henri Poincar\u00e9 over de creativiteit in de mathematica, die stelt dat de keuze uit de talloze kombinaties die de wiskundige moet maken om tot de enig juiste te komen,\r\n<\/p>

[p. 76]<\/div>

die tot een nieuwe wet leidt, bepaald wordt door een gevoel voor de meest funktionele combinatie die tegelijk de mooiste is.<\/p>\r\n\r\n

De visie van Miss Moore is dan ook meer die van een wetenschapsmens dan van een dichter. Ik geloof dat T.S. Eliot gelijk had toen hij over haar schreef: \u2018For a mind of such agility, and for a sensibility so reticent, the minor subject, such as a pleasant little sand-coloured skipping animal, may be the best release for the major emotions.\u2019<\/p>\r\n\r\n

De kracht waarmee zij het zichtbare observeert, geeft er een lucide, onzichtbaar aura aan. \u2018Everything I have written is the result of reading or of interest in people.\u2019<\/p>\r\n\r\n

De veldmuis kon dan ook hartelijk lachen toen de amerikaanse zetter van haar \u2018Selected Poems\u2019 de regels die als motto boven dit stuk staan had veranderd in: \u2018The power of the visible is the visible.\u2019<\/p>\r\n\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

J. Bernlef<\/a><\/p>\n

over Marianne Moore<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 66] [Trade februari 1965] J. Bernlef Marianne Moore: een veldmuis in Versailles \u2018The power of the visible is the invisible.\u2019 Met de beweging van het \u2018nieuwe realisme\u2019 in de beeldende kunst is de aandacht voor de persoonlijke, indirecte manier van het verbeelden van een eigen werkelijkheid verlegd naar een meer directe en controleerbaarder methode…. Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-299375","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nJ. Bernlef Marianne Moore: een veldmuis in Versailles · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-bernlefmarianne-moore-een-veldmuis-in-versailles\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"J. Bernlef Marianne Moore: een veldmuis in Versailles · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 66] [Trade februari 1965] J. Bernlef Marianne Moore: een veldmuis in Versailles \u2018The power of the visible is the invisible.\u2019 Met de beweging van het \u2018nieuwe realisme\u2019 in de beeldende kunst is de aandacht voor de persoonlijke, indirecte manier van het verbeelden van een eigen werkelijkheid verlegd naar een meer directe en controleerbaarder methode.... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-bernlefmarianne-moore-een-veldmuis-in-versailles\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-07-08T09:28:55+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"15 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-bernlefmarianne-moore-een-veldmuis-in-versailles\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-bernlefmarianne-moore-een-veldmuis-in-versailles\/\",\"name\":\"J. Bernlef Marianne Moore: een veldmuis in Versailles · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1964-12-31T23:00:16+00:00\",\"dateModified\":\"2021-07-08T09:28:55+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-bernlefmarianne-moore-een-veldmuis-in-versailles\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-bernlefmarianne-moore-een-veldmuis-in-versailles\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-bernlefmarianne-moore-een-veldmuis-in-versailles\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"J. Bernlef Marianne Moore: een veldmuis in Versailles\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"J. Bernlef Marianne Moore: een veldmuis in Versailles · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-bernlefmarianne-moore-een-veldmuis-in-versailles\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"J. Bernlef Marianne Moore: een veldmuis in Versailles · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 66] [Trade februari 1965] J. Bernlef Marianne Moore: een veldmuis in Versailles \u2018The power of the visible is the invisible.\u2019 Met de beweging van het \u2018nieuwe realisme\u2019 in de beeldende kunst is de aandacht voor de persoonlijke, indirecte manier van het verbeelden van een eigen werkelijkheid verlegd naar een meer directe en controleerbaarder methode.... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-bernlefmarianne-moore-een-veldmuis-in-versailles\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-07-08T09:28:55+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"15 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-bernlefmarianne-moore-een-veldmuis-in-versailles\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-bernlefmarianne-moore-een-veldmuis-in-versailles\/","name":"J. Bernlef Marianne Moore: een veldmuis in Versailles · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1964-12-31T23:00:16+00:00","dateModified":"2021-07-08T09:28:55+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-bernlefmarianne-moore-een-veldmuis-in-versailles\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-bernlefmarianne-moore-een-veldmuis-in-versailles\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-bernlefmarianne-moore-een-veldmuis-in-versailles\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"J. Bernlef Marianne Moore: een veldmuis in Versailles"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/299375","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=299375"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=299375"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}