{"id":299542,"date":"1965-01-01T00:02:02","date_gmt":"1964-12-31T23:02:02","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/philo-bregsteinproust-een-mens-schrijft-over-zijn-leven\/"},"modified":"2021-07-08T10:48:50","modified_gmt":"2021-07-08T09:48:50","slug":"philo-bregsteinproust-een-mens-schrijft-over-zijn-leven","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/philo-bregsteinproust-een-mens-schrijft-over-zijn-leven\/","title":{"rendered":"Philo Bregstein\r\n\r\nProust; een mens schrijft over zijn leven"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp><\/interp>
[p. 688]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

\r\nPhilo Bregstein<\/i>\r\n\r\n
\r\nProust; een mens schrijft over zijn leven<\/h3>\r\n\r\n

Er is een merkwaardig verband tussen de manier waarop ik tot Proust ben gekomen, en hoe Proust zelf zijn \u2018Temps perdu\u2019 terugvond: \u2018vanzelf\u2019, zoals hij zijn \u2018madeleine\u2019 in het kopje thee doopte en begon de verloren tijd terug te vinden in de opeens opbloeiende herinnering.<\/p>\r\n\r\n

Een paar jaar geleden vond ik het \u2018livre de poche\u2019: Un amour de Swann<\/i> tussen mijn boeken. Lang had het weggestopt gelegen, misschien wel bij mijn ouders thuis, en ‘t was waarschijnlijk toevallig met andere spullen op mijn kamer terechtgekomen. Zo weggestopt was het geweest, dat ik zelfs dat niet meer wist.<\/p>\r\n\r\n

En opeens met het onaantrekkelijke saaie kaftje voor me, de onleesbaar kleine op elkaar gepropte letters – om het boek maar in een \u2018livre de poche\u2019 te krijgen – kwam het gevoel terug: vijftien was ik, of zestien, in bed met een van die overdreven \u2018verkoudheden\u2019, waarbij mijn vader me ‘s morgens na controle van de temperatuur: 37.6 verbood naar school te gaan en ik schuldig, tegen mijn zin, maar met het misdadig gevoel van iedereen te bedriegen, in bed bleef; mijn vader binnenkomend, een van de vele keren dat hij me \u2018een boek\u2019 bracht dat hij voor me gekocht had omdat het een van de belangrijke meesterwerken uit de literatuur was waar hij zelf nooit aan toe was gekomen. En ik herinnerde mij weer de afkeer die ik had tegen de culturele en historische boeken die hij me aanbeval (een enkele keer werkte het verder dan – en tegen – alle verwachtingen: voor het feit dat hij Dostoievski’s Karamazov naast mijn bed legde ben ik hem nog altijd dankbaar).<\/p>\r\n\r\n

Maar deze keer was het weer een frans boek, uit de \u2018oude\r\n<\/p>

[p. 689]<\/div>

tijd\u2019 (d.w.z. v\u00f3\u00f3r Gide, en niet aanbevolen door du Perron, zoals Stendhal), dus van mijn vader’s generatie. Mijn frans was zo slecht dat ik halverwege de eerste pagina bleef steken, niets begreep. Het boek ging over salons, \u2018coterie\u00ebn\u2019, d.w.z. de tijd van mijn oma, en het enige dat ik zocht, was de nieuwe tijd, de ontkenning van het voorbije. In het licht van Dostoievski verbleekte alles, en later werden het Kafka, Sartre, Faukner – wat wel voor velen van mijn generatie geldt – in wiens naam ikzelf probeerde te gaan zien, denken, schrijven. In Nederland ontstond de literatuur met Claus en Lucebert als voornaamste figuren, waarbij duidelijk werd gekozen voor de \u2018impliciete kunst\u2019, zoals Gomperts dat eens formuleerde, t.o.v. de \u2018expliciete kunst\u2019, waarvan Gomperts b.v. Marnix Gijsen als voorbeeld gaf, ik behoorde natuurlijk tot de aanhangers van de \u2018implicieten\u2019. Het boekje van Proust verdween dus op een boekenplank, in een kast, tot ik het jaren later terugvond: \u2018un amour de Swann\u2019. Het eerste effect was dat het dat moment weer opriep: mijn vader binnenkomend, na\u00efef zijn vijftienjarige zoon Proust overhandigend, \u2018zo goed voor mijn frans\u2019. Mijn vader, stokkend in zwijgen, de hoop op een gesprek, een zinloze opmerking over het raam dat dicht moest… het kwam opeens allemaal op met heimwee, het ontstond op dat moment in al zijn dimensies. Zoals Martin Walser schrijft over Proust’s inzicht dat \u2018de actuele ervaring slechts een soort negatief is dat pas in de herinnering ontwikkeld wordt\u2019.<\/p>\r\n\r\n

De te dicht op elkaar gedrukte regels, de \u2018vervelende\u2019 tekst over dat \u2018ouderwetse gedoe\u2019 riepen in mij weer dezelfde weerzin van toen op, en dat herkennen van die weerzin, het beseffen van het hoe, waarom ervan – werd opeens als een bevrijding, zo sterk, dat ik begon te lezen.<\/p>\r\n\r\n

Ik las tien-twintig bladzijden en bleef toen steken: zinnen van langer dan vier regels kon ik in het frans toch wel erg moeilijk volgen. Maar ik had Proust gelezen, voor het eerst, er was dat gevoel van \u2018ontwaken\u2019 dat iedereen maar een paar keer in zijn leven heeft bij het ontdekken van een geestverwant die op volmaakte wijze toont wat de ander op dat moment pas als hoogste doel vermoedt: bewustzijn.<\/p>\r\n\r\n

Een rustige zuivere taal beschreef vloeiend en helder een oneindig web van situaties en gevoelens, en niets \u2018ontglipte\u2019:\r\n<\/p>

[p. 690]<\/div>

hier las ik \u2018expliciet\u2019 proza waarin beter dan in welke \u2018im-pliciete\u2019 taal ook, de oneindige facetten van sfeer en associaties werd uitgedrukt.<\/p>\r\n\r\n

Het duurde jaren voor de betekenis van de ontdekking die middag met het oude exemplaar van \u2018Un amour de Swann\u2019 in al zijn facetten duidelijk werd, ook dat weer analoog aan het proces dat Proust beschrijft, waarbij hij pas langzamerhand de volledige betekenis van het vreemde gevoel bij het dopen van de \u2018madeleine\u2019 in het kopje thee in zijn volledige betekenis ontdekte. Ik las over Proust, o.a. de zeer heldere notities van Martin Walser in het oktobernummer 1959 van Tirade. Het werd me duidelijk hoe \u2018anti-modern\u2019 Proust werkte. Een groot deel van de moderne literatuur bouwt voort op de phenomenologie, het zo exact mogelijk omschrijven van het waargenomene, situaties, gesprekken, personen, etc. samenhangend met de existentiefilosofie waarbij het \u2018waarneembare zijn\u2019 enige basis is. Maar ook de meer \u2018experimentele\u2019 literatuur is zeer concreet, zoekt een zo scherp mogelijke directe formulering voor droom, fantasie, of via automatische methodes geregistreerde bewustzijnstoestanden.<\/p>\r\n\r\n

Bij Proust was \u2018elke ervaring als een foto die pas in de herinnering ontwikkeld wordt\u2019. De moderne literatuur is kort, kernachtig van formulering, functioneel. Proust weidt uit, bladzijden lang. Inplaats van short stortes, snel leesbaar, schrijft hij een boek van drieduizend bladzijden, waar de lezer misschien aan \u00e9\u00e9n mensenleven net genoeg heeft om het volledig te lezen. Waar na Gide de \u2018eerlijkheid\u2019 van de schrijver bijna een eis werd maskeert Proust, zijn homosexuele liefde beschrijvend als heterosexueel, zichzelf onherkenbaar vermommend in zijn boek.<\/p>\r\n\r\n

En zijn methode van schrijven: schrijvend en herschrijvend aan telkens dezelfde teksten, een methode die tegenwoordig vrij algemeen wordt beschouwd als een bewijs van frustratie, tekort aan creativiteit. Zoals een psycholoog mij eens zei: \u2018je kunt niet langer dan een jaar aan een boek schrijven, want daarna ben je teveel veranderd.\u2019 Proust bewerkte jaren-oude artikeltjes, schetsjas, herinneringen, en voegde ze langzaam samen tot de als het ware in \u00e9\u00e9n stroom geschreven tekst van \u2018A la recherche du temps perdu\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Binnenkort komt bij de Bezige Bij, twee\u00ebnvijftig jaar na de\r\n<\/p>

[p. 691]<\/div>

eerste Franse uitgave, de eerste Nederlandse vertaling uit van Proust: \u2018Een liefde van Swann\u2019, vertaald door Miep VeenisPieters. Waarschijnlijk maar zeer weinig Nederlanders zijn in staat Proust in het frans zo goed te lezen dat ze de algemene samenhang, de scherpte van elke opmerking zullen begrijpen. Daarom is deze Nederlandse vertaling van historische betekenis. Ik heb de ervaring dat lezing van \u00e9\u00e9n vertaald werk van een \u2018moeilijk\u2019 schrijver (Faulkner b.v.) u ook zijn verdere werk in het origineel toegankelijk maakt.<\/p>\r\n\r\n

En nu ik deze vertaling las bloeide de volledige betekenis van de ontdekking van \u2018Un amour de Swann\u2019 op. Ik zag nu dat zelfs de scherpste onthulling nooit cynisch werd, maar voortdurend weemoedig bleef, een herkenning. En dit, begreep ik, was de \u2018Temps Retrouv\u00e9\u2019. Het bevrijdend bewustworden van eigen en andermans leven, de \u2018temps perdu\u2019. Een onder ogen zien van de ware toedracht, van elke waan, blindheid, zinloosheid van elke daad, niet als destructie maar als hoogste bevrijding, als bewustzijn.<\/p>\r\n\r\n

Proust wordt leerling van Bergson genoemd. In zijn methodes heeft hij ook veel aan Bergson gehad, vooral wat betreft de intu\u00eftieve methode om tot bewustzijn te komen, maar in wezen staat hij heel dicht bij Freud: zijn \u2018A la recherche du temps perdu\u2019 bereikt de \u2018losmaking\u2019 van de eigen traumatische wereld die Freud via psycho-analyse probeerde te bereiken. En ik herkende de wereld van Proust als universeel, niet historisch beperkt. In wat hij als het kliekje, het modesalonnetje uit het begin van deze eeuw beschreef, leven dezelfde fundamentele gevoelens, rancunes, oogkleppen, en groepsmoraaltjes die zich ook vandaag – of het nu universitaire clubjes of leidsepleinvrienden betreft – manifesteren.<\/p>\r\n\r\n

Deze zomer gaf de Biblioth\u00e8que Nationale in Parijs een tentoonstelling gewijd aan Proust. In drie zalen lag alles wat met hem te maken had: manuscripten, opdrachten, foto’s, brieven, schilderijen, zijn bed, werktafel, kamerjas, etc.<\/p>\r\n\r\n

Dit soort tentoonstellingen maakt mij meestal wrevelig. Als ik er per ongeluk verzeild raak loop ik er zo snel mogelijk doorheen. Boekjes als \u2018Sartre par lui-m\u00eame\u2019 verslind ik, maar de dode objecten nagelaten door een beroemd man confronteren de lezer meestal meer met het feit dat hij echt dood is dan met het levende van zijn werk.<\/p>\r\n

[p. 692]<\/div>\r\n

Voor het eerst echter bleef ik uren kijken. Het was of het bij Proust hoorde, samenhing met zijn hele werk, door deze dode objecten de tijd weer te laten leven.<\/p>\r\n\r\n

Eerst de foto’s van de ouders: de belangrijke \u2018docteur\u2019, \u2018professeur\u2019 Adrian Proust, de bezorgde beschaafde moeder, de muziekboeken waaruit zij ongetwijfeld muzikaal piano speelde. De rapporten van \u2018le petit Marcel\u2019, \u2018beaucoup d’absences\u2019. Schuchter staat hij op groepsfoto’s van de klas. Foto’s van \u2018la douce France\u2019, het \u2018Combray\u2019 uit \u2018A le recherche du temps perdu\u2019, het volle rijke land met grote bomen, harmonische huizen, torens, welvarend, beschaafd, een zacht klimaat, ge\u00efsoleerd van alles wat er verder in de wereld gebeurde.<\/p>\r\n\r\n

Direct op school al blijkt Proust opstellen te schrijven met verfijnde intelligentie, fantasie, maar in zijn brieven blijft hij \u2018le petit Marcel qui ob\u00e9it \u00e0 sas parents\u2019, die dan ook volgens hun wensen rechten gaat studeren, en met zijn spirituele overbeleefdheid het troetelkind van de \u2018dames\u2019 uit het milieu van de Parijse elite wordt. Zijn \u2018sant\u00e9 tr\u00e8s d\u00e9licate\u2019, het onvermogen tot het minste protest tegen zijn ouders. De dandyachtige vrienden, terwijl in diezelfde tijd in Parijs een \u2018boh\u00e9mienmilieu\u2019 bestaat, het impressionisme bloeit, maar Proust blijft erbuiten. Jaren van nietsdoen, kleine artikeltjes, po\u00ebtische schetsjas, in het verborgene schrijft hij \u2018Jean Santeuil\u2019, een eerste auto-biografische poging voor wat later \u2018A la recherche du temps perdu\u2019 wordt. Hij laat het niemand zien, hij is 28 jaar. Als hij 35 is sterft zijn moeder, een jaar na zijn vader, hij moet zich voor een inzinking laten opnemen in een kliniek.<\/p>\r\n\r\n

Hier bij de objecten uit zijn bestaan is het angstig duidelijk hoezeer het samenvallen van het ontwaken van zijn taak en het instorten van zijn physieke kracht samenvalt. Op het moment dat hij voelde aan het werk te moeten gaan werd hij ziek, voorgoed. In het dagelijkse leven spiegelt zich deze strijd: tien jaar voor zijn dood schrijft hij aan Lucien Daudet: \u2018je me r\u00e9veille \u00e0 peu pr\u00e8s mourant et je m’entends appelen dans le Figaro par vous, comme les Morts \u00e0 ce Jugement Dernier que vous avez autrefois repr\u00e9sent\u00e9, et je me soul\u00e8ve dans mon lit comme au portail de Notre Dames les morts r\u00e9veill\u00e9s par Panchange.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Tegelijk verzamelt hij materiaal, foto’s van de \u2018cocottes en\r\n<\/p>

[p. 693]<\/div>

actrices\u2019 die zijn oom Louis Deil veroverd had, worden zijn contacten bepaald door informaties naar details, faits divers die zijn roman kunnen dienen. In de vitrine ligt de geschiedenis van de jarenlange weigering van de eerste versie van \u2018A la recherche du temps perdu\u2019 (1909-1913). Het lijkt langs hem heen te gaan, hij lijkt te zeer doordrongen van de betekenis van zijn werk om hier vernedering, ontmoediging door te voelen. Op eigen kosten geeft hij \u2018Un amour de Swann\u2019 uit, en na jaren wordt hij door dezelfde Gide die hem eerst afwees ingehaald bij de N.R.F.<\/p>\r\n\r\n

Het lijkt of deze \u2018re\u00eble\u2019 tijd voor hem van geen belang is, of er maar \u00e9\u00e9n doel is: dit werk in zijn volmaaktste vorm te voltooien.<\/p>\r\n\r\n

Ik zie de eerste uitgave van \u2018Swann\u2019 en verdere delen met de bijna sacrale opdrachten aan vrienden en literaire bekenden, nog even beleefd gesteld als vroeger, maar nu niet meer door \u2018le petit Marcel\u2019, maar door iemand die beseft dat hij een kostbaar iets aanbiedt, zonder dat persoonlijke ijdelheid of zelfverheerlijking meetellen.<\/p>\r\n\r\n

In zijn overbeleefde stijl wijst hij een dame terecht die beweert dat zij \u2018Odette\u2019 is: \u2018Odette de Cr\u00e9cy, non seulement n’est pas vous, mais est exactement le contraire de vous… les femmes du monde ne se font aucune idee de ce que’est la cr\u00e9ation litteraire, sauf celles qui sopt remarquables. Mais dans mon souvenir vous \u00e9tiez justement remarquable. Votre lettre m’a bien d\u00e9cu,\u2019 bestraft hij de dame.<\/p>\r\n\r\n

En dan de indrukwekkende manuscripten: eerst de smalle aantekeningenboekjes met modieuze figuren op de kaft, dan de bijna kinderlijk aandoende schriften met de eerste versie. En de onvoorstelbare hoeveelheid correcties, aangeplakte vellen die als lange rollen uit de schriften hangen, tot zesmaal toe over elkaar geplakte stukjes met nieuwe versies van een bepaalde passage.<\/p>\r\n\r\n

De laatste jaren: plechtige mededeling van de toekening van de Prix Goncourt, opdrachten van Colette, Gide, Cocteau in hun boeken aan Proust. Foto van het hotel Ritz waar hij, als hij zich beter voelde, ‘s nachts zijn vrienden ontbood, afgehaald door zijn particuliere chauffeur. De briefjes van de laatste tijd toen hij niet meer kon praten: \u2018je voudrais encore du caf\u00e9 au lait. Je me servirai moi-m\u00eame\u2019, \u2018mais l’oreiller n’est\r\n<\/p>

[p. 694]<\/div>

pas press\u00e9, puisque je suis droit quand-m\u00eame…\u2019 Het bezoek aan de tentoonstelling van Hollandse schilders in de \u2018jeu de Paume\u2019, de laatste keer dat hij buitenkwam, een jaar voor zijn dood. De indrukwekkende laatste foto’s van Proust, toen genomen: niet iemand die zich \u2018groot\u2019 houdt, maar iemand die overeind staat uitsluitend door de kracht hem gegeven door het besef deel te hebben aan een geestelijke overwinning: onmeetbaar sterkere kracht dan welke vitaliteit, welk machtsvertoon ook. De documenten lezend ontdek ik dat de foto’s zijn genomen vlak n\u00e1 de ernstige ineenstorting die Proust had tijdens het bezoeken van de tentoonstelling (die hij gebruikte om \u2018la mort de Bergotte\u2019 te beschrijven, tot het laatst alles omzettend in zijn werk). Terugkerend tot deze \u2018verloren\u2019 tijd keerde ik terug tot mezelf, verruimde zich dat eerste moment dat ik lezend in het \u2018livre de poche\u2019: \u2018un amour de Swann\u2019 mijn vader weer voor me zag, met het boekje dat hij me gaf, en het was of ik mezelf ontdekte door Proust. Opeens begreep ik iets van de oorsprong, het waar\u00f3m van deze roman. Waarom schrijft een mens over zijn, het, leven?<\/p>\r\n\r\n

Het \u2018talent\u2019, de \u2018literaire behoefte\u2019 zijn geen gegevens, maar misschien wel voor een groot deel gevolg van een speciale structuur in de persoon, het karakter.<\/p>\r\n\r\n

Bij Proust valt in de eerste plaats op de neiging tot zelfverlies, de zwakte, de overgevoelige afhankelijkheid t.o.v. het leven zonder daar als een \u2018man\u2019 een houding in te kunnen vinden. Maar dat is een psychische situatie die voor meer mensen geldt dan alleen romanschrijvers. Tegelijk valt op zijn overgevoeligheid, een groot inzicht in alles wat er met hem gebeurt, zonder zich ergens aan te kunnen onttrekken, een vicieuze cirkel dus: onmacht uit inzicht en inzicht uit onmacht.<\/p>\r\n\r\n

Het enige wat hem overbleef: deze in zelfverlies ondergane realiteit als zodanig opnieuw te beleven, maar dan doorlicht met het inzicht erin; en dat was de romanvorm waarin hij hetzelfde leven kon oproepen dat hem ontglipt was.<\/p>\r\n\r\n

Veel schrijvers zoeken wel een objectieve houding. Zij beleven het leven selectief, kritisch, met kanttekeningen, neigen naar het essayistische, tonen zwakheden van hun medemensen, of een bepaald filosofisch inzicht.<\/p>\r\n\r\n

En als het onvermogen tot objectiveren van het leven te\r\n<\/p>

[p. 695]<\/div>

groot is wordt de schrijver auto-biograaf, of trekt zich terug in abstracte of surre\u00eble verbeelding.<\/p>\r\n\r\n

De dichter ondergaat de realiteit ook machteloos, maar onttrekt zich op het moment dat hij schrijft hieraan, cre\u00ebert een nieuwe realiteit. Dit kan de romanschrijver juist niet: hij lijdt eronder dat hij het leven niet aan kon, en tegelijk is hij zich elk moment bewust dat hij er zich niet aan kan onttrekken. Daarom geeft een grote roman ook een katharsis van het \u2018hele leven\u2019: in noodzaak om niet onder te gaan herbeleeft de schrijver het leven in zijn werk, maar dan in het licht van bewustzijn. De mededeling hiervan werkt bevrijdend op de lezer, daarom worden er romans gelezen: de romanschrij ver beleeft extreem een situatie waar iedereen onder lijdt.<\/p>\r\n\r\n

De Prousttentoonstelling maakte het duidelijk: een man leefde tot zijn vijf en dertigste als een weerloze, maar constant bewust van wat gebeurde en liet daarna dit weerloos ondergane leven opbloeien in zijn totaalbeeld, zichzelf en generaties na hem hiermee bevrijdend.<\/p>\r\n\r\n

En ik dacht aan twee andere grote schrijvers uit de tijd van Proust: Kafka onder de druk van zijn vaderbinding, Joyce op de vlucht voor Dublin. Is er een grondsituatie voor de romanschrijver? Was het het bewustzijn dat Kafka weerloos maakte, gefrustreerd t.o.v, zijn meer middelmatige generatiegenoten, of omgekeerd? Vluchtte Joyce als revolutionair uit Dublin of als onmachtige, tien jaar lang afrekenend met het verstikkende Dublin in Ulysses?<\/p>\r\n\r\n

Proust’s speciale grootheid is geloof ik dat hij duidelijker nog dan Kafka of Joyce de weerloosheid t.o.v. het leven om hem compleet beleefde, Kafka isoleerde zich in abstractie, Joyce brak en exploreerde de wereld en de taal opnieuw. Maar Proust onderging het, als een spons zoog hij het op. Hij is een van de zeldzame schrijvers uit deze tijd die het complete leven van zijn tijd heeft kunnen \u2018doorgeven\u2019, waarin het besef van die tijd doorstroomt tot bewustwording van elk facet, elke samenhang.<\/p>\r\n\r\n

Proust’s leven toont op zijn extreemst de grondsituatie van de romanschrijver, en zijn \u2018a la recherche du temps perdu\u2019 de realisering van het hoogste doel van de roman.<\/p>\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

Philo Bregstein<\/a><\/p>\n

over Marcel Proust<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 688] Philo Bregstein Proust; een mens schrijft over zijn leven Er is een merkwaardig verband tussen de manier waarop ik tot Proust ben gekomen, en hoe Proust zelf zijn \u2018Temps perdu\u2019 terugvond: \u2018vanzelf\u2019, zoals hij zijn \u2018madeleine\u2019 in het kopje thee doopte en begon de verloren tijd terug te vinden in de opeens opbloeiende… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-299542","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nPhilo Bregstein Proust; een mens schrijft over zijn leven · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/philo-bregsteinproust-een-mens-schrijft-over-zijn-leven\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Philo Bregstein Proust; een mens schrijft over zijn leven · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 688] Philo Bregstein Proust; een mens schrijft over zijn leven Er is een merkwaardig verband tussen de manier waarop ik tot Proust ben gekomen, en hoe Proust zelf zijn \u2018Temps perdu\u2019 terugvond: \u2018vanzelf\u2019, zoals hij zijn \u2018madeleine\u2019 in het kopje thee doopte en begon de verloren tijd terug te vinden in de opeens opbloeiende... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/philo-bregsteinproust-een-mens-schrijft-over-zijn-leven\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-07-08T09:48:50+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"14 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/philo-bregsteinproust-een-mens-schrijft-over-zijn-leven\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/philo-bregsteinproust-een-mens-schrijft-over-zijn-leven\/\",\"name\":\"Philo Bregstein Proust; een mens schrijft over zijn leven · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1964-12-31T23:02:02+00:00\",\"dateModified\":\"2021-07-08T09:48:50+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/philo-bregsteinproust-een-mens-schrijft-over-zijn-leven\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/philo-bregsteinproust-een-mens-schrijft-over-zijn-leven\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/philo-bregsteinproust-een-mens-schrijft-over-zijn-leven\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Philo Bregstein Proust; een mens schrijft over zijn leven\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Philo Bregstein Proust; een mens schrijft over zijn leven · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/philo-bregsteinproust-een-mens-schrijft-over-zijn-leven\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Philo Bregstein Proust; een mens schrijft over zijn leven · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 688] Philo Bregstein Proust; een mens schrijft over zijn leven Er is een merkwaardig verband tussen de manier waarop ik tot Proust ben gekomen, en hoe Proust zelf zijn \u2018Temps perdu\u2019 terugvond: \u2018vanzelf\u2019, zoals hij zijn \u2018madeleine\u2019 in het kopje thee doopte en begon de verloren tijd terug te vinden in de opeens opbloeiende... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/philo-bregsteinproust-een-mens-schrijft-over-zijn-leven\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-07-08T09:48:50+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"14 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/philo-bregsteinproust-een-mens-schrijft-over-zijn-leven\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/philo-bregsteinproust-een-mens-schrijft-over-zijn-leven\/","name":"Philo Bregstein Proust; een mens schrijft over zijn leven · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1964-12-31T23:02:02+00:00","dateModified":"2021-07-08T09:48:50+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/philo-bregsteinproust-een-mens-schrijft-over-zijn-leven\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/philo-bregsteinproust-een-mens-schrijft-over-zijn-leven\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/philo-bregsteinproust-een-mens-schrijft-over-zijn-leven\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Philo Bregstein Proust; een mens schrijft over zijn leven"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/299542","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=299542"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=299542"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}