{"id":299605,"date":"1966-01-01T00:00:23","date_gmt":"1965-12-31T23:00:23","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/j-s-henrikssonwees-niet-zo-burgerlijk\/"},"modified":"2021-06-04T12:29:25","modified_gmt":"2021-06-04T11:29:25","slug":"j-s-henrikssonwees-niet-zo-burgerlijk","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-s-henrikssonwees-niet-zo-burgerlijk\/","title":{"rendered":"J.S. Henriksson\r\n\r\nWees niet zo burgerlijk"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp>
[p. 99]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

\r\nJ.S. Henriksson<\/i>\r\n\r\n
\r\nWees niet zo burgerlijk<\/h3>\r\n\r\n

De avond voor Quirine de Vries, negentien jaar, derde kind, tweede dochter van de gemeente-secretaris van een meer dan vijftien-, minder dan twintigduizend zielen tellend fries dorp, naar Stockholm vertrok, waar ze per 1 mei als buitenlands correspondente was aangesteld bij een ijzerhandel, raadde haar vader haar aan al haar uitgaven te noteren en iedere week haar kas op te maken.<\/p>\r\n\r\n

\u2018De kas moet kloppen tot op de cent.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018\u00d6re.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Cent – bij wijze van spreken.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Val dood,\u2019 dacht Quirine.<\/p>\r\n\r\n

Ze hield niet van haar vader’s nauwkeurigheid, hield niet van zijn lange bleke gezicht, zijn hoge emotieloze stem, zijn te puntige adamsappel, zijn donkere op rug, zitvlak en ellebogen glimmende pakken, hield niet van zijn lievelingslectuur, boeken over wonderen, \u2018de wonderen van het heelal\u2019, \u2018de wonderen van de diepzee\u2019, hield zelfs niet van zijn hobby, het restaureren van friese klokken.<\/p>\r\n\r\n

Haar moeder, oud-onderwijzeres en op haar zevenentwintigste na vijf jaar verkering en geheime geslachtsgemeenschap tussen riet en zwanebloemen tegen de lamp gelopen, waarna ze twee maanden later – uit verbittering? uit protest? – in haar bruidsnacht haar geloof aan de wilgen hing, haar gereformeerde God grondig slachtte, en de volgende dag, eveno als haar echtgenoot, lid werd van de SDAP, haar moeder gaf haar een vuil boek in rode band en verguld op snee.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Lees dit in de trein,\u2019 zei ze.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Dank u,\u2019 zei Quirine.<\/p>\r\n\r\n

\u2018En vertrouw geen enkele man voetstoots.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Nee,\u2019 zei Quirine, \u2018welterusten,\u2019 ging naar haar kamertje en las met verzwaarde polsslag, grote pupillen, droge lippen\r\n<\/p>

[p. 100]<\/div>

die ze steeds met haar tong bevochtigde en vreemde, nog slechts zelden geregistreerde trillingen in kuit en knie, \u2018de lotgevallen van ene ongelukkige\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Het was een verhaal over een jong meisje, dat tijdens haar eerste buitenlandse reis in de trein komt te zitten tegenover een man, die onmiddellijk haar lichaamswarmte speurt, haar voorstelt aan een vriend, die eveneens onmiddellijk haar lichaamswarmte speurt, waarna de beide onverlaten de coup\u00e9 op slot doen, het arme kind de kleren van het blanke lichaam rukken, zich gezamenlijk op haar werpen en haar vervolgens om de haverklap, maar nog wel \u00e9\u00e9n voor \u00e9\u00e9n, aanranden, bij welke handeling ze zoveel ruw geweld, zinnelijke lust en dierlijke wreedheid ten toon spreiden, dat het onthutste schepsel uit dit avontuur voor haar gehele leven een tegenzin in de co\u00eftus overhoudt, een betreurenswaardige geestes- en lichaamsgesteldheid, gezien het feit dat de miserabele vrouw zich aan het einde van de reis dermate geschonden voelt, dat zij meent dat de toekomst haar geen andere mogelijkheden biedt dan van bruut tot bruut te trekken en aldus tot haar sterfdag – ze wordt drie- en zeventig – in haar onderhoud te voorzien.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Zou mij niet overkomen,\u2019 dacht Quirine en herlas het hoofdstuk van de allereerste aanranding.<\/p>\r\n\r\n

Om elf uur kwam haar moeder de slaapkamer binnen met een beker warme melk. Ze had een wit schort met lange mouwen aan en haar haar en handen roken naar warme cake.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ik hoop,\u2019 zei ze, \u2018dat je nooit iets zult doen waardoor je je vader en mij niet meer recht in de ogen kan kijken.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Quirine dacht aan haar moeder’s bolle buik onder het witte bruidskleed.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ik hoop het ook,\u2019 zei ze.<\/p>\r\n\r\n

Haar moeder sloot de deur.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Moeder,\u2019 riep Quirine.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ja?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ik ben er niet op jullie zilveren bruiloft.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Nee,\u2019 zei haar moeder.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Vieren jullie die nog?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ik denk het niet,\u2019 zei haar moeder.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Waarom niet?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Haar moeder aarzelde niet.<\/p>\r\n

[p. 101]<\/div>\r\n

\u2018Het is een dure tijd,\u2019 zei ze.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ik heb hypocriete ouders,\u2019 dacht Quirine, \u2018ze zijn hypocriet geboren, ze zullen hypocriet sterven. De SDAP, de PvdA, zelfs het Humanistisch Verbond hebben hun instelling niet kunnen veranderen.\u2019 Ze opende haar tas, haalde het afscheidsgeschenk van haar ouders, een leren agenda, eruit, sloeg die open op de eerste bladzij en keek lang en aandachtig naar de beide fotootjes, geschoven achter het plastic raampje, keek naar haar vader’s smalle bleke, keek naar haar moeder’s brede blozende gezicht.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Dit,\u2019 zei ze en ze toonde de fotootjes aan de man van wie ze hield, \u2018dit – deze man en deze vrouw zijn mijn geduldige liefdevolle hypocriete ouders.\u2019<\/p>\r\n\r\n

De man bekeek de fotootjes.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Erg?\u2019 vroeg Quirine.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Nee,\u2019 zei de man van wie ze hield.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

In de restauratiewagen stootte Gunner Lindstr\u00f6m, een tengere donkerblonde Zweed met flessenschouders, groene ogen en geelbruine sigarettenvingers, tegen haar tafeltje.<\/p>\r\n\r\n

\u2018F\u00f6rl\u00e5t,\u2019 zei Gunnar.<\/p>\r\n\r\n

Hij was een twee- en dertigjarige, in Zweden tamelijk bekende tekenaar, die ruim kon leven van de opbrengst van zijn tekeningen in boeken, dag- en weekbladen, echter zijn zinnen had gezet op aquarellen, waarvan hij in het vroege voorjaar na zeven zenuwslopende maanden (ontelbare vijven en zessen van de kant van de kunsthandel en een eis tot echtscheiding van Esther, zijn vrouw) een expositie had gehouden. Tot zijn grote vreugde was reeds op de openingsdag gebleken dat de publieke waardering voor zijn waterverven zich na een lange winterslaap eindelijk had ontpopt, en hij nam onmiddellijk de trein naar Parijs met de bedoeling zich buiten de invloedssfeer van vrienden en kennissen, doch temidden van veel savoir-vivre, op de toekomst te bezinnen. Maar in Parijs kende niemand hem en hij begon te denken aan zijn vrouw – waarom hadden zij samen de boot gemist? Ze hadden van elkaar gehouden, misschien zelfs hield hij nog van haar, in ieder geval maakte haar afwezigheid hem onzeker en nerveus, en hij piekerde gedurende twee eenzame maaltijden over een verklaring, waarom hun huwelijk was misgegaan, maar hij\r\n<\/p>

[p. 102]<\/div>

kon geen enkele verklaring vinden. Ze hadden geen geldzorgen gehad, ze waren veel en goed met elkaar naar bed geweest, Esther had geen kinderen gewild voor ze dertig was, en ze was nu negen en twintig.<\/p>\r\n\r\n

Hij wist het niet en hij kauwde lang zijn eten, het smaakte niet, en hij vroeg de kellner nog een fles wijn, en toen de kellner hem die bracht, viel zijn blik op de vrouw aan het tafeltje naast hem. Ze was een grote geblondeerde vrouw met kringen onder de ogen en een ongezonde huidskleur, maar ze gaf h(problem)m zonder dralen the glad eye en een half uur later hadden ze op zijn kamer ruzie en geslachtsgemeenschap. Ze hadden ruzie en geslachtsgemeenschap achttien dagen lang, want hoewel ze hem na enkele uren al mijlenver de keel uithing, bleef hij bij haar omdat hij bang was om alleen te zijn. Hij was zo bang alleen te zijn dat hij haar de laatste nacht een verrassing beloofde, wanneer ze de volgende morgen met hem meeging naar het station, en ze stond dus bij zijn vertrek naar Amsterdam – hij wilde het Rijksmuseum zien – in een donkerrood mantelpakje op het perron, telde het geld dat hij haar gaf, zoende de knokkel boven zijn ringvinger, en haalde een zakdoekje tevoorschijn. Ze vroeg hem of hij haar een kaart uit Stockholm wilde sturen, en hij knikte en vergat het onmiddellijk en de trein begon te rijden en ze liep een eindje met hem mee, wilde zijn hand vasthouden, maar hij schudde zijn hoofd – \u2018te gevaarlijk\u2019. Hij wuifde naar haar tot haar rode pakje donkergrijs was, daarna gaapte hij lang, stak een sigaret op, nam de laatste \u2018Paris Match\u2019 en bestelde twee kop koffie, nog drie dagen Amsterdam, dan terug naar Stockholm om de scheiding te horen uitspreken tussen hem en Esther \u2018extremely beautiful, you should see her body Quirine\u2019.<\/p>\r\n\r\n

\u2018May be I should,\u2019 zei Quirine.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Het was vriendschap op het eerste gezicht en ze glimlachten veel en lang naar elkaar, terwijl ze elkaar zout en peper aanreikten, en Quirine het eten en het landschap prees.<\/p>\r\n\r\n

\u2018May I buy you a drink?\u2019 vroeg Gunnar.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Yes,\u2019 zei Quirine en na drie glazen spraken ze luid en opgewonden in het engels, duits, soms frans over aquavit \u2018I’ill get you some\u2019, over zijn Parijse avontuur \u2018most marvellous, aber anstrengend\u2019, over Spinoza \u2018a very fine face\u2019.<\/p>\r\n

[p. 103]<\/div>\r\n

\u2018Hij sleep lenzen,\u2019 zei Quirine.<\/p>\r\n\r\n

Gunnar liet zijn oogleden zakken, tilde haar rok op en wreef zacht en met zijn gezicht naar het raam gewend, haar knieholten, en Quirine keek alsof ze op een adder zat en schoof een eindje op, maar hij klemde zijn hand om haar been en bleef hardnekkig haar knieholten wrijven en nog voor de trein Kopenhagen bereikte, ging de vriendschap (\u2018ik heb een coup\u00e9 alleen,\u2019 zei Gunnar) over in een verhouding.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Dat was het dus. Niet gek, maar ook niet om over naar huis te schrijven.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ze nam haar poederdoos, keek in het spiegeltje.<\/p>\r\n\r\n

Ze had geen ander gezicht gekregen.<\/p>\r\n\r\n

\u2018De eerste keer is het nooit volmaakt,\u2019 zei Gunnar en pulkte in zijn neus.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Hier spreekt de vakman,\u2019 dacht Quirine.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Laat dat,\u2019 zei ze en sloeg zijn hand weg van zijn neus.<\/p>\r\n\r\n

\u2018I think we should live together,\u2019 zei Gunnar, \u2018what do you think?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018If so, never touch your nose again.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Great guns,\u2019 zei Gunnar, \u2018zit je vader -\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Mijn vader laat zijn neus met rust. Altijd.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Great guns,\u2019 zei Gunnar, \u2018wat doet hij verder?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Wat doet mijn vader verder?\u2019 dacht Quirine.<\/p>\r\n\r\n

Gunnar verliet de coup\u00e9.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Wat doet mijn vader verder?\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ze opende haar tasje, slikte een apceetje.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Hij wast zijn handen voor het eten en na de w.c. Altijd. Hij veegt zijn mond af met een witte schone zakdoek na de thee, na de koffie. Altijd.<\/p>\r\n\r\n

Hij is betrouwbaar, niet kwetsend, nooit vrolijk, nooit uitgelaten. Hij knutselt als hij geen vergadering heeft, iedere avond van acht tot tien aan zijn friese klokken, verdiept zich als hij geen vergadering heeft, iedere avond van tien tot elf in sterrenstelsels en de bodem van de oceaan, gaat iedere avond kwart over elf naar bed, in onderbroek en borstrok, want hij heeft geen pyama. Toch, hij heeft \u00e9\u00e9n pyama, een vuilgrij ze, op schouders en bij de gulp gestopte, die hij altijd meeneemt, als hij op reis gaat, en aandoet als hij ‘s nachts of ‘s morgens vroeg de weg moet zoeken naar een vreemde w.c.<\/p>\r\n\r\n

Hij trouwde zeven maanden voor de geboorte van zijn oud-<\/p>

[p. 104]<\/div>

ste kind, zijn enige zoon, en hij heeft gespaard en grond verkocht, vruchtbare friese kleigrond, om die enige zoon te laten studeren – rechten.<\/p>\r\n\r\n

Hij vervalste in de oorlog persoonsbewijzen en hij dook met het gehele bevolkingsarchief onder in de februari-staking. Hij verwachtte daarvoor niet, kreeg daarvoor ook niet, een lintje.<\/p>\r\n\r\n

Mijn vader?<\/p>\r\n\r\n

Hij spreekt niet over anderen, niet prijzend, niet d\u00e9nigrerend, hij onthoudt zich van afbrekende critiek en hij komt tot een besluit na eindeloos wikken en wegen. Hij heeft een onuitputtelijk geduld met dieren – hij leerde een kauwtje praten -, en hij loopt op zijn bedachtzame manier warm voor de PvdA, de ruimtevaart, en de onsterfelijkheid van de mens in de verre toekomst.<\/p>\r\n\r\n

Mijn vader!<\/p>\r\n\r\n

Hij hoopt vurig, maar in grote stilte, dat hij eenmaal burgemeester wordt van een middelgrote stad.<\/p>\r\n\r\n

Mijn vader!<\/p>\r\n\r\n

Hij is zwijgzaam in gezelschap, hij waardeert geen goede mop, hij lacht niet mee als anderen lachen, kortom hij is doordrongen van de ernst des levens.<\/p>\r\n\r\n

Mijn vader!<\/p>\r\n\r\n

Hij is saai, hij heeft geen gevoel voor humor, hij is stipt als de klokken die hij weer stipt maakt, hij is vermoeiend zwaar op de hand, maar hij geeft me veiligheid en zekerheid, hij is mijn vader.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Plotseling zag ze haar vader, ook haar moeder, maar vooral haar vader, niet meer als het noodzakelijk kwaad, het ongerief, dat ze van kindsaf aan had moeten slikken, waarmee ze had moeten leven, maar als het enige wezen ter wereld bij wie ze veilig was en zonder wiens hulp ze de angstwekkende donkere grensloze ruimte, waarop de toekomst, die ze voortaan absoluut zelf had willen bepalen, maar waarmee ze geen raad wist, nu leek, niet, nooit zou kunnen aanvullen. Een gevoel van verlatenheid, verloren dreigen te gaan, kwam over haar en ze hield haar handen voor haar gezicht om te gaan huilen, toen Gunnar, sigaret in de mond, fles aquavit in de ene, twee glazen in de andere hand, binnenkwam.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Crying over spilt milk,\u2019 zei Gunnar, \u2018girls always do – toujours, toujours, but it’s no use.\u2019<\/p>\r\n

[p. 105]<\/div>\r\n

Hij vulde een glas, hield het Quirine voor, en tikte, toen ze het niet aannam, voorzichtig tegen haar lippen.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Have a drink.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Mijn vader is burgemeester,\u2019 zei Quirine.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ol\u00e9.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Van een middelgrote stad.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Gunnar dronk het glas leeg, schonk beide glazen vol.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Jouw vader?\u2019 vroeg Quirine.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ol\u00e9.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Jouw vader?\u2019<\/p>\r\n\r\n

Gunnar dronk zijn glas leeg, schonk het vol.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ik heb geen vader,\u2019 zei hij, \u2018nooit gehad. Waarom zou ik?\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ineens werd haar vader, die zij h\u00e0d, een vader op wie ze trots was, was haar vader, die zij h\u00e0d, niet langer de stille stipte secretaris, maar groeide hij uit tot een oorlogsheld, een natuurvorser, een kenner van antiek, en ze dronk haar glas leeg en het strakke gezicht van haar vader waaraan ze zich voortdurend had ge\u00ebrgerd, werd een boeiend, niet alledaags gezicht, zijn diepliggende sombere ogen, die ze als het kon, altijd had vermeden, werden de ogen van een wijs, ongewoon man, zijn harkerige manieren, waarvoor ze zich zo dikwijls had geschaamd, waren de manieren van een zeer bijzonder, zeer individueel mens.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Kijk,\u2019 zei ze, en ze haalde de agenda uit haar tas, sloeg hem open, \u2018mijn ouders – mijn vader, mijn moeder.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Gunnar keek naar de fotootjes, keek naar haar.<\/p>\r\n\r\n

\u2018We moeten eerlijk tegen elkaar zijn,\u2019 zei hij.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Wees eerlijk,\u2019 zei Quirine.<\/p>\r\n\r\n

Gunnar nam de agenda in zijn hand.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Quite nice,\u2019 zei hij, \u2018but don’t you think, they look a little bit – now Quirine darling don’t be cross – a little bit bourgeois?\u2019<\/p>\r\n\r\n

BOURGEOIS!<\/p>\r\n\r\n

Burgerlijk!<\/p>\r\n\r\n

Was haar vader, was haar moeder burgerlijk?<\/p>\r\n\r\n

Was zij geboren uit burgerlijke ouders, uit ouders \u2018a little bit bourgeois\u2019?<\/p>\r\n\r\n

Was haar moeder burgerlijk? Was haar blozende, hele familie bij het onderwijs gezicht burgerlijk? Was haar halsstarrig zwijgen over haar destijds ongetrouwde bevruchte buik het\r\n<\/p>

[p. 106]<\/div>

gedrag van een burgerlijke, niet van een hypocriete geest? En haar vader? Was ook hij – burgerlijk?<\/p>\r\n\r\n

Had ze dan toch zijn beeld, dat ze zo\u00ebven meende eindelijk, voor het eerst, juist te zien, uit eenzaamheid, angst, schuldgevoel vertekend? Was zijn nadrukkelijk negeren van alle erotiek geen quaestie van hypocrisie, was het gewoon zijn burgermansfatsoen?<\/p>\r\n\r\n

Burgerlijk? Niet hypocriet?<\/p>\r\n\r\n

Hypocrisie was monsterlijk, maar universeel, niet groepsgebonden. Hypocrisie kwam voor onder armen, rijken, kwam voor onder mensen met, onder mensen zonder vakopleiding, kwam voor onder handwerkers, academisch gevormden, wetenschappelijk geschoolden, kwam voor onder fabrikanten, diplomaten, godgeleerden, kwam voor bij het blanke ras, het bruine ras, het zwarte ras, het gele ras. Maar burgerlijkheid?<\/p>\r\n\r\n

Burgerlijk was een kleine zichzelf respecterende door alle anderen geminachte, belachelijk gemaakte, verfoeide groep.<\/p>\r\n\r\n

Behoorden haar ouders, behoorde zij tot die groep?<\/p>\r\n\r\n

Z\u00edj – ook?<\/p>\r\n\r\n

\u2018Don’t be cross,\u2019 zei Gunnar, gaf haar de agenda terug, sloeg een arm om haar heen, leunde zijn hoofd tegen haar schouder, sloot zijn ogen.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Mijn burgerlijke vader, wat zou hij zeggen als hij me nu zag?\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ze keek naar Gunnar, keek – hij kwam nu uit het vijandelijk kamp – naar de zwarte stippen op zijn neusvleugels, de wrat in zijn rechterwenkbrauw, en ze maakte zich los van hem, zette de fles aquavit op de grond, veegde de twee glazen schoon met een papieren zakdoek.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Mijn burgerlijke vader! Zo\u00ebven maakte ik hem burgemeester van een middelgrote stad. Uit genegenheid? Uit schaamte?\u2019<\/p>\r\n\r\n

Weer keek ze naar Gunnar en plotseling in de behoefte haar vader goed te doen, hem ter wille te zijn, noteerde ze voor de eerste keer, haar uitgaven.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Wat doe je,\u2019 vroeg Gunnar.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Niets,\u2019 zei ze, maar hij opende zijn ogen, en keek lodderig toe.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Wees niet zo burgerlijk,\u2019 zei hij, stond op, ging op de bank tegenover haar liggen, en trok zijn regenmantel voor zijn gezicht. Quirine pakte de fles aquavit, schonk haar glas vol,\r\n<\/p>

[p. 107]<\/div>

en bij iedere slok, vulde zich de grensloze donkere ruimte, de toekomst, met het leveren van bewijzen dat haar vader niet, haar moeder niet, dat zij niet burgerlijk was.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

De trein kwam om acht uur veertig in Stockholm aan en nadat Gunnar geld had gewisseld, Quirine een telegram \u2018had goede reis, brief volgt\u2019 aan haar ouders had gestuurd, namen ze een taxi en reden naar een donker uitziend restaurant in de binnenstad, waar ze ham and eggs bestelden en waar Gunnar een kennis – \u2018a friend\u2019 zei Gunnar – ontdekte, een toneelcriticus met een wit, hoog, transpirerend voorhoofd, koele ogen en vlezige lippen, \u2018geen dromerige Hamlet\u2019, die hij uitnodigde aan hun tafeltje te komen zitten en die, toen hij aan hun tafeltje zat, zijn duim nadenkend in zijn mond stak.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Min Saskia,\u2019 zei Gunnar, klapte Quirine op haar rechterbil en Quirine, die Saskia altijd een tut-hola had gevonden, met glaj-baj ogen en een slecht gebit, hief haar koffiekopje en keek zoals ze meende dat er van haar verwacht werd.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Don’t,\u2019 zei Gunnar, \u2018homo,\u2019 en Quirine zette haar kopje neer.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Niet altijd,\u2019 zei de vriend, \u2018meer koffie?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Graag meer koffie,\u2019 zei Quirine.<\/p>\r\n\r\n

De kellner kwam langs, \u2018meer koffie,\u2019 zei de vriend, en de kellner ruimde de borden weg.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Het begint te regenen,\u2019 zei Quirine.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ja,\u2019 zei de vriend, schoof zijn duim langs zijn boventandem en bekeek haar.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Homo-hetero, happy bird,\u2019 zei Gunnar.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Fly fly happy bird,\u2019 zei Quirine.<\/p>\r\n\r\n

\u2018You speak French?\u2019 vroeg de vriend.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Les ennemis de mes ennemis somt mes amis,\u2019 zei Quirine. De vriend nam zijn duim uit de mond en lachte.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Fly fly happy bird,\u2019 zong Gunnar, begon de vriend te schetsen op een servet en toen de vriend dat merkte, deed hij alsof hij het niet merkte, spande hij zijn oog- en gelaatsspieren tot scherpzinnig kijken.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Was Fr\u00f6ken in Stockholm met vacantie?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Nee, om te werken – correspondente.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Correspondente! Ah! Welche – eh – Zeitung? Sprak Fr\u00f6ken Duits?\u2019<\/p>\r\n

[p. 108]<\/div>\r\n

\u2018Ja – ein Wenig, und ungerne.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Welche Zeitung?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Zeitung? Geen – Zeitung. IJzerhandel!\u2019<\/p>\r\n\r\n

De vriend stak zijn lippen vooruit, trok ze weer in, krabde aan zijn pols.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Fly fly happy bird,\u2019 zong Gunnar.<\/p>\r\n\r\n

De kellner bracht de koffie.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Our- coffee,\u2019 zei Quirine.<\/p>\r\n\r\n

De vriend bleef krabben aan zijn pols, verdraaide even zijn ogen, niet zijn hoofd.<\/p>\r\n\r\n

\u2018IJzerhandel te burgerlijk, Godvergeme, excusez le mot.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018You got a pain in the neck?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018No,\u2019 eenlettergrepig antwoord.<\/p>\r\n\r\n

\u2018You \u00e1re a pain in the neck.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ah, wat stotterend, in Oxford English.<\/p>\r\n\r\n

\u2018IJzerhandel te burgerlijk, Godvergeme.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Fly fly happy bird,\u2019 zong Gunnar.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ulo A en B, niet met de mond vol praten, de complimenten van mijn moeder en of ze enzovoort. Ik ben zo geboren, ik ben zo opgevoed, ik ben zo afgeleverd. Kan ik het helpen?\u2019<\/p>\r\n\r\n

De vriend hield op met krabben.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Come on, come on my chap, please d\u00f3 look a little bit more INTELLIGENT.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Zoiets,<\/p>\r\n\r\n

wat stotterend,<\/p>\r\n\r\n

in Oxford English.<\/p>\r\n\r\n

OXFORD ENGLISH!<\/p>\r\n\r\n

\u2018Survival of the fittest.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Sur-vival.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018The fittest.\u2019<\/p>\r\n\r\n

De schets was af.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Happy bird,\u2019 zei Gunnar, leunde achterover.<\/p>\r\n\r\n

Verbazing, verrassing, begerige hand.<\/p>\r\n\r\n

Commedia dell’Arte!<\/p>\r\n\r\n

Ze was jonger, vlugger, the fittest, haar hand was vlugger, the fittest, en ze pakte het servet, commedia dell’arte, bekeek de tekening, bekeek de vriend, schudde haar hoofd, commedia dell’arte \u2018of course, I’m a layman, but I think,\u2019 bekeek de tekening, bekeek de vriend, \u2018he doesn’t look, oh no, oh no,\u2019 ontstelde blik naar Gunnar, \u2018he doesn’t look that stupid, does\r\n<\/p>

[p. 109]<\/div>

he?\u2019, verfrommelde het servet, veegde ermee over haar lippen, haar mondhoeken.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Hell,\u2019 zei Gunnar.<\/p>\r\n\r\n

De vriend riep de kellner, rekende af.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Hell,\u2019 zei Gunnar.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Adj\u00f6,\u2019 zei de vriend.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Adj\u00f6,\u2019 zei Gunnar.<\/p>\r\n\r\n

\u2018A-Dieu.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ik laat me niet vernederen,\u2019 dacht ze.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Ze reden per taxi naar uitgeverij Booniers, waar Gunnar een uur bleef, naar \u2018Dagens Nyheter\u2019, waar hij een half uur bleef, naar de bank, waar hij een kwartier bleef, en waren eindelijk om twintig minuten over twaalf in zijn flat op Karlav\u00e4gen, een lange brede straat met een plantsoen in het midden.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Call it your own,\u2019 zei Gunnar, gaf Quirine een sleutel, liep met haar de flat door, wees haar de keuken met eethoek, vuilniskoker, de hall met in het midden een oud biljart, de badkamer met zwarte tegels, blauw bad, blauwe w.c., het atelier, vijf bij negen, parketvloer met spetters inkt, wand met boeken, zit-tekentafel van mahoniehout, ezel met onvoltooide aquarellen, rode sofa, witte schommelstoel, verder \u2018geen bloemetje, geen prulletje, niets overbodige, efficiency your name is inhumanity\u2019, wees haar de slaapkamer in drie tinten grijs, witte telefoon, twee bedden, vier kasten.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Hoe vond ze het?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Schitterend, schitterend, maar nu – welke kast kon ze beschouwen als de hare?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018De rechter – een hang-legkast.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018De rechter, goed – maar in de rechter hing een nylon nachtjapon, roze, stond een pot cleansing cream, lag een aangebroken pak maandverband. Dus – hoe?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Call it your own,\u2019 zei Gunnar, ging op bed zitten, draaide een nummer, de bel ging viermaal over, krak, een vrouwenstem.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Esther!\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Excuse me,\u2019 zei Quirine, wikkelde de pot cleansing cream, het pak maandverband in de nylon nachtjapon, liep naar de keuken, gooide – de hele rotzooi – in de vuilniskoker, opende\r\n<\/p>

[p. 110]<\/div>

de kraan. Ze had dorst, maar in de keuken was geen thee, geen koffie, geen limonade zelfs, en ze nam een glas, draaide de kraan ver open, wachtte tot het water ijskoud was, dronk.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Quirine darling,\u2019 riep Gunnar, maar ze antwoordde niet, liet de kraan hard lopen voor een tweede glas, hield haar vinger tegen de straal.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Quirine darling,\u2019 maar ze antwoordde niet, dronk hoorbaar een derde glas, klok, klok. Ze maakte haar lippen klein, zoog het water naar binnen. \u2018Ik lurk luid,\u2019 dacht ze, legde twee vingers op een stopcontact.<\/p>\r\n\r\n

\u2018J’accuse.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ze wist niet wie ze beschuldigde, – zichzelf?, haar ouders? – maar het deed haar goed hardop, in het frans, een beschuldiging uit te spreken.<\/p>\r\n\r\n

\u2018J’accuse,\u2019 ze goot het glas leeg, tikte het hard tegen het aanrecht, zodat er een barst in kwam. Ze hoorde Gunnar naar de badkamer gaan, hoorde hem wateren. Ze kende hem nauwelijks een etmaal, ze hoorde hem wateren na een kennismaking van nauwelijks een etmaal. Ze draaide de kraan dicht, luisterde naar de geluiden uit de badkamer. \u2018Hij wast zijn handen niet,\u2019 dacht ze, luisterde weer. Ze wist het zeker, hij had het stuk zeep niet opgenomen, niet gebruikt, niet teruggelegd. Bovendien – had hij doorgetrokken? Ze had de spoelbak niet horen ruisen.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Je hebt je handen niet gewassen,\u2019 zei ze.<\/p>\r\n\r\n

Hij haalde zijn schouders op, hand aan zijn gulp.<\/p>\r\n\r\n

\u2018I’ve invited my wife for luncheon,\u2019 zei hij.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Fine.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018At Gondolen.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Fine.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018To discuss our divorce.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Fine.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018You see – we want to part – sans rancune.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Fine.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Sans rancune,\u2019 hij keek op zijn horloge, sloeg zijn armen achter haar rug, duwde zijn rechterbeen tussen haar benen, maar ze maakte zich los van hem, draaide zich om, opende de koelkast, opende de provisiekast. Ze had er geen zin in, ze had honger, en dan – ze had zich niet kunnen uitkleden in de trein, waarschijnlijk wilde hij haar nu naakt zien. Nee, ze\r\n<\/p>

[p. 111]<\/div>

had er geen zin in. Hij had zijn handen niet gewassen, hij had niet doorgetrokken, daarbij – al dat gehijg, die scherpe geur.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Het moet al niet maller,\u2019 zou Geeske Geertsma zeggen, haar vriendin, die iedere zondagmiddag haar kwam halen voor dezelfde wandeling, over de dijk tot de molen, en terug, dan naar Geeske’s moeder, die – bril op het puntje van haar neus, voeten op de stoof, grijze haar in een wankele knoet – koffie inschonk en commentaar leverde op Quirine’s belevenissen bij notaris Sybesma, die, dat wist Geeske’s moeder zeker, nog \u2018parenteerd\u2019 was aan de familie Allema uit Oostmahorn, die – de familie Allema – te erven had van Sjoerd Jan, niet te verwarren met Sjoerd Wobbe, Kooistra uit Stiens, en dat terwijl de oudste zoon Allema, Ane Allema, een hollands meisje had getrouwd, uit Roosendaal, een kruisje maakte ze ook, niet dat het haar wat schelen kon, de een frommelde wat voor het gebed, de ander deed gewoon, maar toch -.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Het moet al niet maller,\u2019 zei Geeske, haar vriendin, \u2018is er geen cocoskrans?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018No?\u2019 vroeg Gunnar.<\/p>\r\n\r\n

\u2018No.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ze had er geen zin in.<\/p>\r\n\r\n

Dat gebonk, dat kleverige spul, dan direct erna, een sigaret. Geen woord, geen blik, geen zoen, geen heimelijk verbond, maar – direct erna – een sigaret.<\/p>\r\n\r\n

Nee, ze had er geen zin in.<\/p>\r\n\r\n

Ze had zin in een bord tomatensoep, een kop koffie met een sprits, een mondvol zoute drop, een Simenon, een apc, een warm bad, een hand die door haar truitje heen, haar naam schreef op haar rug.<\/p>\r\n\r\n

Maar – dat gezweet, die leeggelopen fietsband en dan, direct erna, een sigaret, staren in de verte, afwezig zijn. Geen glimlach, geen handdruk, geen prijzend woord, geen opbeurend woord, geen kalmerend woord, geen troostend woord; een sigaret, een man die ze niet kende, een vrouw die ze niet kende, een handeling die haar vreemd was, a total loss.<\/p>\r\n\r\n

Een apc!<\/p>\r\n\r\n

De koelkast was zo goed als leeg, de provisiekast zo goed als leeg, ze trok haar mondhoeken in, liep naar de slaapkamer, – haar tasje was in de slaapkamer -, nam een apc.<\/p>\r\n

[p. 112]<\/div>\r\n

\u2018Now Quirine darling don’t be cross,\u2019 zei Gunnar.<\/p>\r\n\r\n

Ze liep naar de badkamer, zag onmiddellijk – hij had niet doorgetrokken -, drukte met dichte ogen op de spoelknop, opende de kraan van het bad, liet water lopen in haar holle hand, slikte de apc.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Quirine darling,\u2019 zei Gunnar, ze draaide zich om, keek hem aan, haar mondhoeken ingetrokken. \u2018Don’t bother,\u2019 zei ze, \u2018I’m not cross, I’m hungry, starving – waar kan ik eten krijgen?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Nadat Gunnar zich had gewassen, verkleed, geschoren, Quirine haar koffer had uitgepakt, h\u00e1\u00e1r kast, de rechter, had uitgestoft, gesopt, ingeruimd, – stapeltjes ondergoed op snee, lichte zomerjurken afgedekt met een stuk laken -, belde Gunnar een taxi, gaf Quirine vijftig kronen voor inkopen in \u2018de eerste winkel rechts om de hoek\u2019, wachtte met haar op de lift, \u2018of liep Quirine liever tien trappen af?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Nee.\u2019<\/p>\r\n\r\n

De lift kwam en een man met brede schouders, breed gezicht, astrakan muts op, en een net vol boodschappen in de hand, stapte uit. Hij nam zijn muts af, groette Gunnar, boog naar Quirine, opende de deur naast hun deur.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Wie is dat,\u2019 vroeg Quirine.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Dat,\u2019 vertelde Gunnar, \u2018was zijn buurman, een poolse graaf, gevlucht -\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Een graaf,\u2019 zei Quirine.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Een graaf, wat zou dat. Als hij uien at, stonk zijn huis, hijzelf stonk ook, een graaf dus, gevlucht – kort na de oorlog -\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Voor het communisme,\u2019 zei Quirine.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Voor het communisme, that’s clear en alsjeblieft, als je het weten wilt, laat me uitvertellen. Gevlucht dus, met zijn vrouw, kist sieraden in de ene, kist foto’s in de andere hand, in een bootje over de Baltische zee, gevlucht naar Zweden met de bedoeling -\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Hoe is zijn vrouw?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018M\u00e8t de bed\u00f3eling door te reizen naar Amerika, waar de graaf een broer, of een neef, of een oude oom had wonen, ergens aan de Oostkust, Boston, Baltimore -\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Portland misschien.\u2019<\/p>\r\n

[p. 113]<\/div>\r\n

\u2018Portland misschien, now please don’t niterrupt, Boston, Baltimore, het doet er ook niet toe, het visum werd geweigerd, destijds, nog steeds, omdat de gravin, extremely beautiful and intelligent, – ze vertaalt boeken van het Frans in het duits en omgekeerd -, eerst t.b.c., toen rheuma kreeg, rheumato\u00efde arthritis, – zei dat Quirine iets?\u2019 –<\/p>\r\n\r\n

\u2018niets.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018waardoor ze nu, wanneer ze niet in het ziekenhuis lag voor een of andere behandeling, met kromgegroeide handen en kromgegroeide knie\u00ebn in een rolstoel zat, vertaalwerk deed, en de nacht vervloekte dat ze Warszawa, Polen \u201ckus de grond\u201d hadden verlaten.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018My God.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018My God indeed, daar was de taxi, dus – ze wist het? Eerste winkel rechts om de hoek, \u2018amuse yourself darling.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Het regende nog steeds en iedereen liep in zichzelf gekeerd, niemand groette, niemand glimlachte, \u2018Friesland, kus de grond.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Warszawa,\u2019 zei de gravin en legde haar kromgegroeide rechterhand op Quirine’s linkerpols, \u2018you should have known Warszawa.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Warszawa is beautiful,\u2019 zei de graaf, klopte Quirine op de schouder, \u2018now tell me about your father.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Haar vader!<\/p>\r\n\r\n

Ah, haar vader was burgemeester, grootgrondbezitter, helaas – al zijn grond was hem afgenomen, eerst door de Nazi’s, later na de bevrijding, door de socialisten, RED RATS!<\/p>\r\n\r\n

\u2018Red rats – wonderful,\u2019 zei de graaf en lachte en de gravin lachte ook en voelde aan haar vlecht. Blauw bloed, Frysk bloed (tsjuch op!), \u00e9\u00e9n verlangen, kus de grond, weg met de rode ratten.<\/p>\r\n\r\n

Natuurlijk het volk had recht op een menswaardig bestaan, twintig graden Celsius, vrijheid van Godsdienst, brood met cervelaatworst, populaire platen, maar geef het niet de macht, geen democratische regering, houd het dom, hef hoge collegegelden, stomp het af met gein in blik, sus het met autootjes voor de Zondag – libert\u00e9, \u00e9galit\u00e9, fraternit\u00e9 voor allen, die deze mening delen.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Isn’t she fun,\u2019 riep de gravin en voelde aan haar vlecht, \u2018adorable,\u2019 zei de graaf en lachte en haalde een fles Tokayer\r\n<\/p>

[p. 114]<\/div>

en ze dronken Tokayer en Br\u00fcderschaft, \u2018I’m Helena,\u2019 zei de gravin, \u2018Ignacy,\u2019 zei de graaf, \u2018let’s go to the opera.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ze kocht een fles melk en een fles vla, zes eieren en een pakje boter, een half pond gemalen koffie, een pakje thee, een tube room, een pak suikerklontjes, een heel witbrood, een potje marmelade, een plak gevulde chocola en drie gebakken fricandellen met sliertjes ui erop.<\/p>\r\n\r\n

Het gezicht van de juffrouw, plat, bleek en met vissenogen, leek op het gezicht van iemand die ze kende, wie was het, de tante van Sjoukje Jorna, maar de juffrouw kende haar niet, rekende zonder glimlach het totaalbedrag uit op de kassa, gaf zonder glimlach wisselgeld terug, pakte zonder glimlach de boodschappen in een grote papieren zak.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Tackar s\u00e5 mycket.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Sterf,\u2019 dacht Quirine.<\/p>\r\n\r\n

Thuis draaide ze de verwarmingen hoger, zette koffie, dekte de eettafel, zocht naar een bloem of een plant, maar er was geen bloem, geen plant, en ze bakte twee eieren, warmde twee fricandellen, opende de pot marmelade, zette hem op een schoteltje, groen eierlepeltje ernaast.<\/p>\r\n\r\n

Ze ging aan tafel zitten, knikte tegen Gunnar die er niet was, at vier sneden brood, \u00e9\u00e9n met ei, drie met marmelade, at twee fricandellen, een halve fles vla, dronk vier koppen koffie.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ik ben een vrij mens,\u2019 dacht ze, \u2018ik kan twee fricandellen eten zonder ze met iemand te moeten delen, een heel bord vla eten, geen kip doet me wat. Alleen – twee fricandellen, drie -, de plak chocola in \u00e9\u00e9n keer, ik blijf het kind van mijn ouders.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Een klok sloeg.<\/p>\r\n\r\n

Half drie.<\/p>\r\n\r\n

Waarschijnlijk kwam Gunnar om half vier thuis en het zou daarom verstandig zijn eerst een bad te nemen, daarna de boel af te ruimen, en ze nam dus eerst een bad, ruimde daarna de boel af, zette thee, maar Gunnar kwam niet.<\/p>\r\n\r\n

Ook niet om half vijf en ze deed een nieuw truitje aan, wit met een V-hals, gekocht bij C&A, maar niemand zag dat, en ze maakte koffie, at een halve plak chocola, maar Gunnar kwam niet.<\/p>\r\n\r\n

Ook niet om half zes, en ze kookte een ei, at vijf sneden\r\n<\/p>

[p. 115]<\/div>

brood, verwarmde de overgebleven fricandel, maar Gunnar kwam niet.<\/p>\r\n\r\n

Ook niet om half zeven, en de winkels waren gesloten, en ze wist niet hoe ze telefoneren moest, en het werd donker, en ze at staande een kommetje vla, dronk staande een glas melk, maar Gunnar kwam niet.<\/p>\r\n\r\n

Ook niet om half acht en het was donker en ze kon haar ouders niet meer recht in de ogen kijken en ze at de rest van de chocola, maar Gunnar kwam niet, en ze nam haar map schrijfpapier en haar ballpoint –<\/p>\r\n\r\n

\u2018Lieve Heit, Mem, Folkert en Wietske.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Verder?<\/p>\r\n\r\n

Ze wist het niet.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ik bedoel het goed,\u2019 dacht ze, liep naar de badkamer, liet het bad vol lopen, trok met de top van haar wijsvinger driehoeken en vierkanten op het wateroppervlak.<\/p>\r\n\r\n

Weer in bad?<\/p>\r\n\r\n

Ze dacht aan juffrouw Wiersma, een ongetrouwde rijke boerendochter, die een sauna had gekocht, en een massageapparaat en een vibratie-kussen. \u2018Eenzame mensen,\u2019 zei haar moeder, \u2018zijn lang en veel bezig met hun eigen lichaam.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ik bedoel het goed.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ze liep naar het atelier.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Lieve Heit, Mem, Folkert en Wietske.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ze wist dat haar vader gedeelten uit haar brieven zou voorlezen aan de burgemeester en het was daarom haar bedoeling naar huis zinvolle, beschouwende brieven te sturen in de trant van – in welke trant?<\/p>\r\n\r\n

Ze tekende een boek met een vaas bloemen erop, en een boek met een vaas bloemen ernaast, de compositie was – belangrijk.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Stockholm,\u2019 schreef ze, \u2018is een wijde pastelkleurige stad met veel lucht en water, brede straten en pleinen en zwijgzame, strak voor zich uit kijkende mensen. Het is alsof iedereen hier bang is de ander op te merken, alsof een blik, een glimlach een stoornis teweeg zou kunnen brengen in de ademhaling, de hartslag van de ander, en elk contact wordt dus angstvallig vermeden. Anonimiteit blijkt het kostbare grote goed der Stockholmers te zijn en iedere Stockholmer bewaakt zijn anonimiteit en respecteert de anonimiteit van\r\n<\/p>

[p. 116]<\/div>

de medeburger, ook de mijne, kort gezegd: niemand kent me, of doet een poging me te kennen, niemand groet me, en ik ben voor het eerst van mijn leven ondergedompeld in de massa.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Het was fraai gezegd.<\/p>\r\n\r\n

Was het waar?<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ik ken hier niemand,\u2019 dacht ze en ze liep weer naar de badkamer en schreef haar naam op het wateroppervlak en op de spiegel.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Quirine de Vries.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Quirine de Vries.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ik heb ze niet verdedigd. Ze zijn aangevallen, maar ik heb ze niet verdedigd.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Eigenlijk was haar hals nog te bleek voor het witte truitje, ze kon beter iets anders aantrekken, haar pyama, zwarte pantalon, rood jasje.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Summertime an’ the livin’ is easy.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Fish are jumpin’ and the cotton is high.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Oh, your daddy’s rich, and your ma is good lookin’ -\u2019<\/p>\r\n\r\n

Burgerlijk!<\/p>\r\n\r\n

Waren ze burgerlijk?<\/p>\r\n\r\n

Ze hadden haar afgeleverd, stenografie en handelscorrespondentie moderne talen, geen koekjes soppen in de thee, ze leverden haar broer af, vermaakte pakken van oom Wouter, rijk, kinderloos en bijna Folkert’s maat, niet naar de meisjes kijken voor de studie klaar is, leverden haar zuster af, iedere maand met ingevuld inlegvel in het spaarbankboekje naar het postkantoor, kostgeld aan moeder, verder zuinig aan, geen poeder, geen lippestift, geen mascara, wat vaseline op de ogen, koopjes zoeken in de krant.<\/p>\r\n\r\n

Was het burgerlijk om kinderen aldus af te leveren?<\/p>\r\n\r\n

En zo ja, so what?<\/p>\r\n\r\n

Wat was burgerlijk?<\/p>\r\n\r\n

Van Dale!<\/p>\r\n\r\n

Zijn mijn ouders burgerlijk?<\/p>\r\n\r\n

En zo ja, so what?<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ik moet ze schrijven over Gunnar,\u2019 dacht ze.<\/p>\r\n\r\n

Wat?<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ik las \u201cde lotgevalle van ene ongelukkige\u201d, een rotboek, een rotstijl, maar mijn knie\u00ebn knikten, en in de trein ontmoette\r\n<\/p>

[p. 117]<\/div>

ik Gunnar, hij houdt niet van mij, ik houd niet van hem, maar in zijn coup\u00e9, even voor Kopenhagen, kleefde mijn maagdelijkheid aan het pluche kussen, geen verheffend gezicht, maar moeder weet, het moet eens gebeuren, niet langer gedraald, het mes erin, ieder diertje zijn pleziertje.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ze tekende bloedende harten met een pijl erdoor op het vloeipapier, eronder –<\/p>\r\n\r\n

\u2018Q, de V. IQ onbekend.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018In de trein,\u2019 schreef ze, \u2018ontmoette ik – hij werd door de ober in de restauratiewagen aan mijn tafeltje geplaatst – een bekend zweedse kunstenaar, een schilder, de heer Lindstr\u00f6m, die van plan is zich met zijn vrouw voor onbepaalde tijd in Helsinki, Finland, te vestigen, en die mij, toen hij hoorde dat ik nog geen huisvesting had, tegen betaling van negentig kronen per maand, zijn op eerste stand gelegen gemeubileerde flat, bevattende een atelier, twee slaapkamers, een badkamer, een keuken, ter beschikking stelde, een aanbod, dat ik, zoals jullie zult begrijpen, onmiddellijk en volgaarne heb aanvaard.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Haar ouders konden gerust zijn. Stockholm was beschreven als een uiterst saaie stad, waarin niets – geen blik, geen glimlach – viel te beleven. Gunnar zat – met zijn vrouw, in sicherer Entfernung, voor onderdak en gerief had ze gezorgd, ze had er zelfs mee geboft, een passieve bezigheid, waarvoor de burgemeester die nooit bofte, integendeel altijd het verneukte haasje was, een grote bewondering had: in zijn ogen waren boffers mensen van een bijzonder slag, die hun buitenkansjes dankten aan hun vernuft, een zeker flair, \u2018de dochter van de secretaris – K\u00f6pfchen!\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Correspondente – welke krant?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Geen krant – ijzerhandel.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Godvergeme.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Lieve ouders, jullie product wordt hier niet geapprecieerd. Ik kan dan ook niets meer voor jullie doen.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ze haalde een glas water, legde een apc op haar tong, trok die vlug in als een kameleon, kraste op haar vloeiblad.<\/p>\r\n\r\n

Godvergeme!<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ik vertelde de heer Lindstr\u00f6m dat mijn vader klokken restaureert en hij vond dit uitermate boeiend en zei dat het jammer was dat mijn ouderlijk huis te ver van Stockholm,\r\n<\/p>

[p. 118]<\/div>

zeker van Helsinki, was verwijderd om eens over te wippen en vader aan het werk te zien.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ze wist dat enige belangstelling voor zijn hobby, haar vader veel bedachtzaam stil plezier zou geven en dat de burgemeester goedkeurend zou knikken, wanneer hij hoorde dat slechts de geografische ligging van haar huis, haar huurbaas, een bekend zweeds kunstenaar, ervan weerhield met haar ouders kennis te maken.<\/p>\r\n\r\n

Ze sloot de schrijfmap. \u2018Ik kan niets meer doen,\u2019 dacht ze, \u2018de […]braak is begonnen\u2019 en ze liep naar de keuken, maakte koffie en juist toen ze voor de tweede keer water wilde opschenken, ging de telefoon.<\/p>\r\n\r\n

\u2018How are you Quirine darling,\u2019 vroeg Gunnar.<\/p>\r\n\r\n

\u2018I’m fine,\u2019 zei Quirine.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Natuurlijk,\u2019 zei Gunnar, \u2018was het zijn bedoeling geweest om eerder op te bellen, sorry sorry sorry sorry, he had been too busy. By the way – did Quirine amuse herself?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Yes,\u2019 zei Quirine.<\/p>\r\n\r\n

\u2018What was she doing right now?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018I’m making coffee,\u2019 zei Quirine.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Fine.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Yes.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Nu nog – een ding. Quirine moest goed begrijpen, Esther en hij gingen scheiden, dat leed geen twijfel, stond als een paal boven water, maar – ze wilden scheiden als goede vrienden, en daarom -\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Sans rancune,\u2019 zei Quirine.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Sans rancune, ah Quirine was grand, en natuurlijk, natuurlijk kon ze blijven in de flat, Esther en hij – well – Quirine kon blijven waar ze was, en als ze zich verveelde, engelse detectives in de boekenkast, aquavit en rum in de keuken, verveelde ze zich? Hy the way what was she doing right now?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018I’m making coffee,\u2019 zei Quirine.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Fine,\u2019 zei Gunnar.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Yes.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018She wasn’t cross?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Cross?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ah – she was grand.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Yes.\u2019<\/p>\r\n

[p. 119]<\/div>\r\n

\u2018See you to-morrow Quirine darling. Bye.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Bye.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Bye.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Bye.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Er was al voldoende koffie doorgedrupt voor een kopje en ze schonk zich een kopje in, nam een klontje suiker en nog een apc, dronk een slokje, liet apc en suiker langzaam smelten in haar mond, slikte.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Survival of the fittest.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Je moet Margaret Mead eens lezen,\u2019 had haar broer gezegd en hij had haar verteld van volken in de Stille Zuidzee – was het de Stille Zuidzee? – waar de man de moederrol vervulde, \u2018of juister,\u2019 zei haar broer, \u2018verschillende handelingen bij ons behorend bij de moederrol worden daar uitgevoerd door de man, met andere woorden, zelfs de moederrol die naar men meende universeel was, blijkt op verschillende wijzen te kunnen worden ge\u00efnterpreteerd, of meer algemeen gezegd – de mens wordt zeer bepaald door het in zijn gemeenschap geldende verwachtingspatroon. Tenzij -\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Je bent toch niet handjeklap?\u2019 vroeg Quirine.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Tenzij,\u2019 zei haar broer, \u2018je protesteert, nee – ik ben niet handjeklap.\u2019<\/p>\r\n\r\n

In de badkamer ging ze voor de spiegel staan, bracht haar gezicht dicht bij het glas.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Geboren – niet te vroeg,<\/p>\r\n\r\n

uit ouders – waarschijnlijk burgerlijk,<\/p>\r\n\r\n

geslacht – maagd-af,<\/p>\r\n\r\n

opleiding – uitgebreid lager onderwijs,<\/p>\r\n\r\n

manieren – metselt niet,<\/p>\r\n\r\n

personality – is sometimes grand.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Wat verwacht van m\u00edj mijn gemeenschap?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Quirine de Vries, laat zich niet betasten in een restauratiewagen, niet defloreren in een treincoup\u00e9, (\u201cJa, da kann man sich doch nicht nur hinlegen\u201d), vergaart in Zweden zinvolle ervaringen, spreekt met achting over, denkt met liefde aan haar burgerlijk milieu, brengt iedere maand tweehonderdvijftig kronen naar de bank, trouwt na anderhalf jaar buitenland Wieger Hamstra, \u201ceen man een man, een woord een woord\u201d, zoon van de ontvanger der directe belastingen, studievriend van haar broer, neemt als ze te vruchtbaar blijkt na de geboor-<\/p>

[p. 120]<\/div>

te van haar derde kind, de pil.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Goede God, als je bestaat, kan het niet anders?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Goede God, P.S. ik bedoel het goed.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Aquavit, rum – engelse detectives.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Misschien lag Gunnar nu boven op zijn vrouw.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Esther, jag \u00e4lskar dig, jag \u00e4lskar dig,\u2019 terzijde \u2018now Quirine darling don’t be cross.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Esther (verontschuldigend): \u2018Ja, da muss man sich doch einfach hinlegen.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Quirine (instemmend): \u2018Ja, da kann man doch nicht kalt und herzlos sein.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ze ontkurkte de rum, ontkurkte de aquavit, de rum rook beter en ze schonk zich een glas in, liep ermee naar de badkamer, toastte op haar spiegelbeeld.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ik protesteer,\u2019 zei ze, \u2018tegen de huidige stand van zaken.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ze dronk het glas leeg, schonk zich een tweede glas in, toastte weer met haar spiegelbeeld, bekeek zichzelf. Ze had een lange nek, een lang middel, lange benen.<\/p>\r\n\r\n

In films zaten vrouwen met een lange nek, een lang middel, lange benen in hun boudoir op een krukje van wit bont, poederden hun rechttoe, rechtaan neus, gingen met hun minnaar, slank, rijk, van voorname familie, en als het een beetje meezat kunstkenner bovendien, naar een feest, waar ze schitterden, en waar ze waren vergeten, de minnaar was vergeten, iedereen was vergeten het burgerlijk milieu – de koperen salamander op het wandkleed boven de schoorsteen, de koollucht in de gang, de zwijgzame maaltijden \u2018niet met de mond vol praten\u2019, de trilogie\u00ebn achter glas, \u2018stil – Morgenrood\u2019 twaalf minuten over acht.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Met sex-appeal,\u2019 dacht Quirine, \u2018doorbreek ik alle rangen, alle standen.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ze liep naar de keuken voor een derde glas rum en ging, toen ze het had ingeschonken voor het raam staan. De regen had opgehouden, maar de wind die steeds harder werd, had de daken nog niet drooggewaaid en de wereld bleef een glimmende koude massa.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Gentle night, stuk verdriet.\u2019<\/p>\r\n\r\n

De maan scheen door vlugge dunne wolken en af en toe waren enkele sterren zichtbaar.<\/p>\r\n\r\n

Waarom zou iets, dat tot nu toe nog nooit was gebeurd,\r\n<\/p>

[p. 121]<\/div>

niet nu gebeuren? Waarom zou het licht uit de keuken, de badkamer, het atelier niet door de sterren worden teruggekaatst in de kamer van haar ouders?<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ze mogen me niet alleen zien drinken,\u2019 dacht ze en ze liet in de keuken en in de slaapkamer de luxaflexen neer, trok in de badkamer het gordijn dicht, maar in het atelier waren geen luxaflexen, geen gordijnen, en ze zette twee glazen, fles rum, fles aquavit op de tekentafel, deed het grote licht uit, knipte de schaarlamp aan.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Dalijk,\u2019 zei ze en ze keerde haar gezicht naar het raam, \u2018komt Ingrid Andersen, een kennisje uit de trein. Ze heeft geen onderdak en ik heb haar aangeboden vannacht hier te slapen. Ze is lerares frans, we spreken frans met elkaar.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Haar ouders glimlachten goedkeurend.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Lerares frans!\u2019 zei de burgemeester.<\/p>\r\n\r\n

Ze wachtte tien minuten, maar Ingrid kwam niet.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ingrid is laat,\u2019 zei ze tegen het raam, liet haar wijsvinger glijden over de leren en papieren ruggen in de boekenkast, drentelde het huis door.<\/p>\r\n\r\n

In de hall ging ze staan aan een van de korte zijden van het biljart, spreidde haar armen uit, legde haar duimen op de hoeken, sloot haar ogen, bracht de duimen langzaam naar elkaar. De toppen raakten elkaar en ze opende haar ogen, \u2018ik ben nog in evenwicht,\u2019 dacht ze, liep naar de spiegel.<\/p>\r\n\r\n

Ze trok haar pyamajasje uit, trok haar witte wollen onderlijfje uit, tekende met lippestift \u2018100 %\u2019, daarnaast een vraagteken op haar borstbeen, en ze was zo verdiept in de punt van het vraagteken en in haar vochtige, wat korrelige vel, dat ze de eerste keer de deurbel, kort en zacht, niet hoorde. De tweede bel drong echter tot haar door en ze schrok en dacht onmiddellijk aan haar vader, veegde met een washandje de lippestift weg, trok vlug de donkerblauwe badmantel, die op een stoel lag, aan.<\/p>\r\n\r\n

Haar vader?<\/p>\r\n\r\n

Hij zou langer, doordringender hebben gebeld, zou nu w\u00e9\u00e9r bellen.<\/p>\r\n\r\n

Gunnar?<\/p>\r\n\r\n

Maar Gunnar was bij Esther. Tenzij Esther er genoeg van had \u2018sich hinzulegen\u2019, plotseling \u2018kalt und herzlos – vol rancune\u2019 was geworden.<\/p>\r\n

[p. 122]<\/div>\r\n

Ze luisterde weer. Het was haar onbegrijpelijk dat de buitenwereld contact met haar zou zoeken en een ogenblik dacht ze dat ze misschien toch verkeerd had gehoord, daarna dat het misschien toch Ingrid was, dat Ingrid niet verzonnen was, dat ze bestond, een lerares franc, met wie ze inderdaad een afspraak had gemaakt, maar die ze was vergeten door Gunnar, door de rum. Ze knipte het licht aan in de hall, hoorde dat iemand op de deur tikte en ze bevestigde de veiligheidsketting aan de deur, opende hem op een kier.<\/p>\r\n\r\n

Op de overloop stond, gekleed in een bronsgroene pullover en een bronsgroene pantalon, de graaf. Hij streek met zijn rechterhand door zijn niet meer dichte, donkerbruine haar, beet met zijn boventandem in de binnenkant van zijn onderlip. Hij glimlachte niet.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Herr Lindstr\u00f6m,\u2019 vroeg hij.<\/p>\r\n\r\n

Ze hing de ketting aan de deurpost, opende de deur wijd, schudde haar hoofd.<\/p>\r\n\r\n

De graaf kuchte kort, sprak een lange zweedse zin, die ze niet begreep en ze keerde hem haar handpalmen toe, bewoog haar handen heen en weer.<\/p>\r\n\r\n

\u2018I don’t speak Swedish,\u2019 zei ze, \u2018I’m Dutch\u2019 en toen ze zag dat hij aarzelde, misschien dacht dat ze een duitse was, \u2018from Holland.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Hij maakte een lichte buiging, stelde zich voor, maar ze verstond zijn naam niet, zag alleen dat hij lichtbruine ogen had, iets groter was dan zij, en dat hij even keek naar haar lippen, haar kin, haar hals.<\/p>\r\n\r\n

\u2018My wife,\u2019 zei hij in afgemeten, langzaam engels, \u2018needs a big brown envelope – Herr Lindstr\u00f6m has one?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Sure,\u2019 zei ze, deed een stap opzij, strekte haar schouders, \u2018please, pl\u00e9\u00e1se come in.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Ze zocht rechtop, onderlijf iets naar voren, in de laden van de tekentafel, maar ze kon geen grote bruine enveloppe vinden en ze begon weer te zoeken, schoof nog eens de beide laden open en dicht, liep langs de boekenplanken, hoewel ze wist dat daarop geen enveloppen lagen.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Herr Lindstr\u00f6m – not home?\u2019 vroeg de graaf.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Nee,\u2019 zei ze, \u2018meneer Lindstr\u00f6m is in – Uppsala.\u2019<\/p>\r\n\r\n

De graaf knipperde met zijn ogen, wreef erover.<\/p>\r\n

[p. 123]<\/div>\r\n

\u2018May I sit down?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Yes,\u2019 zei ze, \u2018please sit down.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Hij wreef weer over zijn ogen. \u2018Ik heb zwakke ogen,\u2019 zei hij, \u2018Uppsala.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ja,\u2019 zei ze, \u2018de hele nacht. Waarom draagt u geen bril.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ik weet het niet,\u2019 zei hij, \u2018geen enveloppe?\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ze schudde haar hoofd.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Onder de badmantel ben ik bijna naakt,\u2019 dacht ze, \u2018maar waarover moet ik praten?\u2019<\/p>\r\n\r\n

No big brown envelope,\u2019 zei ze, zocht verder.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Op mijn zesde jaar kreeg ik diphterie,\u2019 zei de graaf, \u2018daarna zijn mijn ogen nooit meer goed geweest. Op mijn zevende waren ze zo slecht dat ik iedere bromvlieg aanzag voor een wesp.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Mijn vader heeft typhus gehad,\u2019 zei ze, \u2018you want a drink?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Please,\u2019 zei de graaf.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Rum or aqua?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Aqua, please,\u2019 zei de graaf, legde een hand op zijn knie.<\/p>\r\n\r\n

Het was een brede, weinig aristocratische hand, met korte, wat dikke vingers, maar het was de hand die haar kon leiden langs de berghelling naar de top, waar ze betere lucht – \u00e9galit\u00e9, fraternit\u00e9 – zou kunnen inademen, en vanwaar ze alleen bij helder zicht – en hoe dikwijls was het helder zicht? – ver beneden haar, zo klein dat het onwerkelijk leek, haar dorp zou kunnen zien.<\/p>\r\n\r\n

Waarover moest ze praten?<\/p>\r\n\r\n

\u2018Sprechen Sie deutsch,\u2019 vroeg ze.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ja,\u2019 zei de graaf, \u2018und Sie.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ein Wenig,\u2019 zei ze, \u2018und ungerne – aber ich liebe die Dreigroschenoper.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ah, die Dreigroschenoper,\u2019 zei de graaf.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Mijn Bruder singt immer die Songs aus der Dreigroschenoper,\u2019 zei ze.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ah, die Songs,\u2019 zei de graaf, \u2018misschien ben ik te lui.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Te lui?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Om een bril te dragen.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Dat geloof ik niet,\u2019 zei ze.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Mijn vrouw zegt dat ik lui ben.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Dat geloof ik niet,\u2019 zei ze.<\/p>\r\n

[p. 124]<\/div>\r\n

\u2018She says I’ve no initiative, she says I’ll once die for lack of initiative to inhale.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Dat geloof ik niet,\u2019 zei ze, \u2018another glass?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Please,\u2019 zei de graaf.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Rum or another aqua?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Another aqua, please,\u2019 zei de graaf.<\/p>\r\n\r\n

\u2018You don’t know who I am,\u2019 zei ze.<\/p>\r\n\r\n

\u2018I have an ill wife,\u2019 zei de graaf.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Yes,\u2019 zei ze.<\/p>\r\n\r\n

\u2018I always forget she’s ill.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Yes,\u2019 zei ze.<\/p>\r\n\r\n

\u2018She never forgets it, she knows she’s ill, and she’s brave and generous.\u2019<\/p>\r\n\r\n

De maan kwam niet meer door de wolken zoals ze had gehoopt en ze dronken zwijgend hun glas leeg en de ingewanden van de graaf lieten borrelende geluiden en lange en korte pieptonen horen.<\/p>\r\n\r\n

\u2018You don’t know who I am,\u2019 zei ze.<\/p>\r\n\r\n

De graaf trok zijn buik in, ging even verzitten.<\/p>\r\n\r\n

\u2018No,\u2019 zei hij, \u2018I don’t.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018No,\u2019 zei ze, \u2018you don’t,\u2019 schonk weer de glazen vol, gaf hem zijn aquavit.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Cheers.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Cheers.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018You want to know my name?\u2019<\/p>\r\n\r\n

Hij trok nog steeds zijn buik in.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Yes,\u2019 zei hij, \u2018please tell me your name,\u2019 en ze zei hem hoe ze heette, en hij ging weer verzitten, keek naar haar mond, haar hals, haar knie\u00ebn, haar enkels.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Del?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018De.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Hij voelde aan zijn neus, schoof iets van haar af.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Blaues Blut?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Leichtes Blut.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Eindelijk glimlachte hij. Het was geen stralende, geen vlugge glimlach, misschien was het zelfs geen glimlach, was het alleen maar het verdwijnen van de gespannen uitdrukking in zijn ogen, het vervlakken van de scherpe lijnen om en boven zijn mondhoeken. Hij ging wat dichterbij zitten, keek haar aan.<\/p>\r\n

[p. 125]<\/div>\r\n

\u2018Ah,\u2019 zei hij, \u2018you should have known Warszawa,\u2019 en hij sloeg zijn benen over elkaar, legde zijn hand tussen zijn dijbenen, leunde met zijn hoofd tegen de rode sofa.<\/p>\r\n\r\n

Ze was nooit gewend geweest veel te drinken en dit was haar God mag weten hoeveelste glas, en ze wist niet of hij het werkelijk zei, of dat ze het droomde. Eigenlijk wist ze, sinds haar vertrek, niet meer wat een ander werkelijk zei, zijzelf werkelijk zei, wat ze droomde. Het was of ze meespeelde in een toneelstuk, waarin ze een zwak geschreven rol vervulde, en waarin slechts de andere spelers voor wie ze niet meer dan een klankbord was, rollen van betekenis hadden toebedeeld gekregen. Ze wist alleen dat ze niet langer gebonden wilde zijn aan haar huis, haar dorp, dat ze zich wilde losmaken van alles dat haar dierbaar was, maar waarop ze geen prijs meer stelde, omdat het haar belette zichzelf te zijn, zichzelf zoals ze zich zichzelf wenste – een boeiende gespleten persoonlijkheid, van een zo grote eruditie, en met zoveel sex-appeal, dat in haar bijzijn rang, stand, geld en afkomst iedere betekenis verloren.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ich liebe Kurt Weill,\u2019 zei de graaf, legde zijn rechterhand op haar pols, \u2018bitte, bitte singen Sie \u201cdie Ballade von der sexuellen H\u00f6rigkeit\u201d.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ze kon zich niet herinneren dat Folkert die ballade ooit had gezongen, misschien ook bestond die ballade niet, wilde de graaf alleen maar weten hoe erudiet ze was. En dan – als ze nu eerst nog moest gaan zingen; dalijk belde de gravin \u2018How about the envelope,\u2019 kwam Gunnar thuis \u2018you’ve got lovely knees Quirine darling, oh – beg your pardon.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ze keek voorzichtig, vanuit haar ooghoeken, naar de graaf. Zijn linkerhand hield hij nog steeds tussen zijn dijbenen geklemd, zijn rechterhand had hij laten glijden van haar pols tot vlakbij haar linkerknie, zijn schouders had hij wat opgetrokken en hij deed haar denken aan een koude, hongerige, ineengedoken mus, die zit te wachten op het uitslaan van het tafellaken.<\/p>\r\n\r\n

Ze slikte enkele malen, bekeek hem nog eens. Hoewel hij zijn blik strak gevestigd hield op zijn glas, kreeg ze de indruk dat hij al haar bewegingen scherp in de gaten hield, en ineens wist ze dat hij inderdaad wachtte tot zij het tafellaken zou uitslaan, het beddelaken glad zou strijken, zag ze in een flits,\r\n<\/p>

[p. 126]<\/div>

hem, ongedurig, zonder initiatief en met de hand tussen zijn kruis, en de gravin, brave and generous en met kromgegroeide knie\u00ebn, na de avondafwas.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Hij is niet thuisgekomen, ze is alleen, ik weet het zeker. Ga nu, een grote bruine enveloppe.\u2019<\/p>\r\n\r\n

De graaf nam zijn hand weg, stond op, kuste de gravin, borstelde zijn haren, poetste zijn tanden, verliet zijn flat om op een goedkope manier – thrift, thrift, Ignacy – en zonder het gevaar te lopen zich in een wespennest te steken, \u2018een burgerjuffrouw, onmogelijkheid tot verliefd worden gegarandeerd\u2019 te zorgen voor zijn gezondheid.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Vader, moeder, mijn eer is jullie eer, ik word misbruikt.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Bitte, bitte.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Godvergeme.<\/p>\r\n\r\n

Waarom schopte ze hem niet de deur uit, nam ze niet het vel van de bovenkant van zijn rotte aristocratische hand, draaide het om tot het pijn deed.<\/p>\r\n\r\n

Maar dan?<\/p>\r\n\r\n

Geen \u00e9galit\u00e9, fraternit\u00e9.<\/p>\r\n\r\n

Een klankbord tot in lengte van dagen.<\/p>\r\n\r\n

Ze zag dat zijn hand naar boven gleed, naar zijn kruis, hij ademde zwaarder, en zijn ogen leken boller en groter.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Hij is mijn enige kans,\u2019 dacht ze, \u2018wanneer ontmoet ik weer een graaf met de hand tussen zijn benen?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Bitte, bitte, die Ballade von der sexuellen H\u00f6rigkeit.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Vader, moeder, ik bedoel het goed.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ze schonk weer twee glazen vol, gaf hem zijn glas, rekte haar hals, probeerde te kijken als Arletty in \u2018Les enfants du Paradis\u2019, met een verre nietszeggende blik, waaraan echter een man met zijn hand bij zijn kruis iedere betekenis kon geven die in zijn verhitte hoofd opkwam.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Nee,\u2019 zei ze, \u2018vanavond zing ik niet, vanavond is mijn vrije avond,\u2019 ze keek naar de grond, keek hem dan aan, \u2018daarom heb ik Gunnar – Mr. Lindstr\u00f6m – weggestuurd.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Bitte, bitte,\u2019 zei hij, maar ze schudde haar hoofd, nam zijn hand, maakte haar oogleden lang, lachte \u2018ik zei dat mijn vader typhus had,\u2019 keek naar zijn lippen, naar zijn ogen, \u2018dat is niet waar, ik -\u2019 wachtte even, \u2018ik heb mijn vader nooit gekend, mijn moeder ook niet,\u2019 kietelde de binnenkant van zijn hand, zoals Gunnar de binnenkant van h\u00e1\u00e1r hand had gekieteld,\r\n<\/p>

[p. 127]<\/div>

\u2018you know,\u2019 wachtte weer, \u2018I am a very famous, much frequented Frisian – whore.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018A whore?\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Yes, a whore. Auf hochdeutsch -\u201cne Kurtisane\u201d.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

In de slaapkamer hing hij, geweer in de aanslag, zijn pantalon over een stoel. Zijn overhemd en pullover hield hij aan en ze zag dat in de achterzijde van zijn overhemd een langwerpig stuk van een andere stof en een donkerder kleur was ingezet.<\/p>\r\n\r\n

\u2018De geslachtsdaad,\u2019 dacht ze, \u2018is de doofpot van vele onlustgevoelens; eenzaamheid, onzekerheid, angst, ga maar door,\u2019 knoopte het koord van haar badmantel los, \u2018wilde hij haar naakt, of?\u2019, \u2018naakt\u2019 zei de graaf, ging op bed liggen, sloot haar ogen.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Enter the Saint,\u2019 zei ze.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Toen hij weg was, liep ze naar de badkamer, naar de spiegel. Haar schouders die altijd wat naar voren staken, waren achterwaarts gestrekt, haar kleine, meestal enigszins toegeknepen mond had zich ontspannen, leek groter, haar ogen hadden hun schuchtere uitdrukking verloren, ontweken niet langer, zochten niet langer, en haar blik was – misschien voor het eerst van haar leven – triomfantelijk en zelfbewust.<\/p>\r\n\r\n

Ze boog zich voorover, zoende haar spiegelbeeld. Ze had de familie-eer gered, alle burgerlijkheid was van haar afgevallen, ze was met een edelman naar bed geweest.<\/p>\r\n\r\n

Ze strekte haar armen, bekeek zich nog eens, en terwijl ze haar handen bij elkaar bracht, zoals ze eens een ballerina had zien doen, schoot haar te binnen, dat hij haar niet de prijs had gevraagd, dat hij haar niet had geloofd, dat ze voor hem was geweest, voor iedereen zou blijven, een burgerlijke juffrouw, dat een nacht met een edelman haar niet veranderen kon, tien nachten niet, tien edelmannen niet, omdat –<\/p>\r\n\r\n

Het was een verschrikkelijke gedachte en ze bracht haar rechterhand naar haar mond en sloot even haar ogen en toen ze haar ogen weer opende, leek het of de badkamer donkerder werd en begon te draaien, en ze ging op haar knie\u00ebn liggen voor de w.c., zette haar ellebogen op de bril, steunde haar hoofd in haar handen, braakte.<\/p>\r\n

[p. 128]<\/div>\r\n

In drie keer, drie grote golven, braakte ze alles uit, de rum, de vla, de fricandellen, alles, en nadat ze had doorgespoeld, stond ze op, liet water lopen in haar hand, slurpte het op, maar de vieze smaak in haar mond, in haar keel, verdween niet, en ze druppelde vademecum in een half glas water, spoelde haar mond, maar de vieze smaak, de bedorven adem bleef.<\/p>\r\n\r\n

Ze keek om zich heen, zocht naar eau de cologne, en terwijl ze haar hoofd omdraaide, deinden de hoeken van de badkamer op en neer, en ook het bed, de w.c., de wastafel deinden op en neer, en ze ging zitten op de stoel, waarop de badmantel had gelegen, greep de rand van het bad voor een houvast, legde haar wang op de rugleuning van de stoel.<\/p>\r\n\r\n

Het was een verschrikkelijke gedachte en ze wilde en kon er niet meer aan denken, maar ze wist niet waar ze dan wel aan denken moest, de hele toekomst scheen haar \u00e9\u00e9n donkere, deinende, stinkende badkamer, en ze beet op haar lippen, en bedekte haar gezicht met haar handen en dacht \u2018morgen is het vrijdag.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

januari 1965<\/p>\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

J.S. Henriksson<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 99] J.S. Henriksson Wees niet zo burgerlijk De avond voor Quirine de Vries, negentien jaar, derde kind, tweede dochter van de gemeente-secretaris van een meer dan vijftien-, minder dan twintigduizend zielen tellend fries dorp, naar Stockholm vertrok, waar ze per 1 mei als buitenlands correspondente was aangesteld bij een ijzerhandel, raadde haar vader haar… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-299605","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nJ.S. Henriksson Wees niet zo burgerlijk · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-s-henrikssonwees-niet-zo-burgerlijk\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"J.S. Henriksson Wees niet zo burgerlijk · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 99] J.S. Henriksson Wees niet zo burgerlijk De avond voor Quirine de Vries, negentien jaar, derde kind, tweede dochter van de gemeente-secretaris van een meer dan vijftien-, minder dan twintigduizend zielen tellend fries dorp, naar Stockholm vertrok, waar ze per 1 mei als buitenlands correspondente was aangesteld bij een ijzerhandel, raadde haar vader haar... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-s-henrikssonwees-niet-zo-burgerlijk\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T11:29:25+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"47 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-s-henrikssonwees-niet-zo-burgerlijk\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-s-henrikssonwees-niet-zo-burgerlijk\/\",\"name\":\"J.S. Henriksson Wees niet zo burgerlijk · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1965-12-31T23:00:23+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T11:29:25+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-s-henrikssonwees-niet-zo-burgerlijk\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-s-henrikssonwees-niet-zo-burgerlijk\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-s-henrikssonwees-niet-zo-burgerlijk\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"J.S. Henriksson Wees niet zo burgerlijk\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"J.S. Henriksson Wees niet zo burgerlijk · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-s-henrikssonwees-niet-zo-burgerlijk\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"J.S. Henriksson Wees niet zo burgerlijk · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 99] J.S. Henriksson Wees niet zo burgerlijk De avond voor Quirine de Vries, negentien jaar, derde kind, tweede dochter van de gemeente-secretaris van een meer dan vijftien-, minder dan twintigduizend zielen tellend fries dorp, naar Stockholm vertrok, waar ze per 1 mei als buitenlands correspondente was aangesteld bij een ijzerhandel, raadde haar vader haar... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-s-henrikssonwees-niet-zo-burgerlijk\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T11:29:25+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"47 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-s-henrikssonwees-niet-zo-burgerlijk\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-s-henrikssonwees-niet-zo-burgerlijk\/","name":"J.S. Henriksson Wees niet zo burgerlijk · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1965-12-31T23:00:23+00:00","dateModified":"2021-06-04T11:29:25+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-s-henrikssonwees-niet-zo-burgerlijk\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-s-henrikssonwees-niet-zo-burgerlijk\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/j-s-henrikssonwees-niet-zo-burgerlijk\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"J.S. Henriksson Wees niet zo burgerlijk"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/299605","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=299605"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=299605"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}