{"id":300309,"date":"1972-01-01T00:00:26","date_gmt":"1971-12-31T23:00:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/tussen-woordspel-en-magische-formulewies-roosenschooneen-vergelijkende-tematische-analyse\/"},"modified":"2021-06-04T13:48:48","modified_gmt":"2021-06-04T12:48:48","slug":"tussen-woordspel-en-magische-formulewies-roosenschooneen-vergelijkende-tematische-analyse","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/tussen-woordspel-en-magische-formulewies-roosenschooneen-vergelijkende-tematische-analyse\/","title":{"rendered":"Tussen woordspel en magische formule\r\n\r\nWies Roosenschoon\r\n\r\nEen vergelijkende tematische analyse"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp><\/interp>
[p. 220]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

Tussen woordspel en magische formule\r\n
Wies Roosenschoon<\/i>\r\n\r\n
\r\nEen vergelijkende tematische analyse<\/h3>\r\n\r\n

\r\nChris J. van Geel, \u2018Het Zinrijk\u2019<\/i> (1971) in het perspektief van\r\n
\r\n\u2018Uit de hoge boom geschreven\u2019<\/i> (1967).<\/h4>\r\n\r\n

De nieuwe bundel po\u00ebzie van Chris van Geel is een dikke bundel met ruim 180 gedichten, verdeeld over vijf afdelingen. Er ligt vier jaar tussen zijn tweede bundel Uit de hoge boom geschreven<\/i> en Het Zinrijk.<\/i> In beide geeft Van Geel achterin de ontstaansperiode van de gebundelde gedichten. Voor Uit de hoge boom geschreven<\/i> werden de jaren 1958 t\/m ’62 vermeld, voor Het Zinrijk<\/i> 1963 t\/m ’68. Voordat Van Geel tot publikatie overgaat, laat hij blijkbaar een behoorlijke tijd verstrijken. Reden om aan te nemen dat hij zeer weloverwogen keurt voor hij tenslotte vrijgeeft. Dat was bij Uit de hoge boom geschreven<\/i> dan ook zonder meer duidelijk: de bundel maakte een bijzonder hecht gekomponeerde indruk, waartoe vooral bijdroeg dat alle gedichten zich afspeelden in het ene waarnemingsveld van de natuur. Het Zinrijk<\/i> vertoont een dergelijke hechte struktuur niet. Integendeel, er lijkt in deze bundel een breuk gemarkeerd die zowel op de tematiek als op het dichterlijk handwerk betrekking heeft. Om met het laatste te beginnen. In het gedicht Ars Poetica<\/i> lezen we:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nWaar puin ligt en een oude fiets<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nkeerde mijn schoen een kistje om<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nik keerde op mijn schreden<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nkeerde het om, ik dacht misschien<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nligt het toch liever andersom.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 221]<\/div>\r\n

In dit beeld ligt de twijfel verscholen aangaande de vraag naar de bewerking van het toevallige, het zo-gegevene, het gevondene. Het antwoord lijkt bijna Holstiaans: \u2018het is beter stille dingen stil te laten\u2019. Waarmee gezegd wil zijn dat de eerste inval van de dichter bij nader inzien, na wikken en wegen, \u2018keren\u2019 en nog eens \u2018keren\u2019, toch de beste wordt geacht. Zou een dergelijke overtuiging tot een artistiek credo worden, dan ontstaat het gevaar dat ook te schaars materiaal tot po\u00ebzie wordt uitgeroepen. Een gevaar waaraan Chris van Geel in Het Zinrijk<\/i> niet geheel ontkomen is. In Uit de hoge boom geschreven<\/i> troffen we al vele korte tot zeer korte gedichten aan, maar die maakten zelden de indruk van louter inval, louter woordspel te zijn: de ambachtsman die taal tot zijn materiaal rekent en daaraan vormt en sleutelt, leek altijd achter de struktuur van het gedicht aanwezig. Het Zinrijk<\/i> is de bundel van bijna uitsluitend korte verzen, waarin de houding ten aanzien van het materiaal losser lijkt geworden en vaak spel met de taal om zichzelfs wil wordt bedreven.<\/p>\r\n\r\n

Als mij als gedicht wordt gepresenteerd:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
Binnenborst<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nBorstplaat ben ik van een grote laagheid<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nheb je ‘t ooit zo zoet geproefd?<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

dan noem ik dit niet eens meer gekunsteld. Dieptepunten van dit soort taalgebeuren acht ik:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n– JE hebt wat je hartje begeert.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n– Mijn hart begeert niets.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

of:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nEenvoudig, de duinen, eenvoudig<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Hier is de dichter voor de woorden geweken en eerlijk gezegd: ik begrijp niet waarom. Vooral de afdeling die Uit de slaap gered<\/i> heet schittert van deze on-zinrijkheid. We zouden het, gezien de titel van de afdeling, op rekening kunnen schuiven van het geloof in de onderbewuste conceptie van po\u00ebzie en het met moeite daaraan herinnerde beeld. Merkwaardigerwijs achtte ik indertijd de afdeling in Uit de hoge boom geschreven<\/i> met de bijna gelijknamige titel Slaap<\/i>–<\/p>

[p. 222]<\/div>

\r\nwandelen<\/i> ook de zwakste van die bundel. Suggestie en vaagheid overheersten, soms verhevigd tot geheimzinnigheid. In de gewraakte afdeling in Het Zinrijk<\/i> treffen we een enkele maal ook weer geheimzinnigheid:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
Hellewicht<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nZij spreekt tot de pytons<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nals schilde zij water.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nZo aait tussen blaren<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndicht tegen de aarde<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nde stem van het flemen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nde rug van gebroed.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Een volmaakte suggestie van kronkelige, suspekte laaghartigheid, die door de openingsstrofe de belofte van een sprookje meekrijgt. Po\u00ebzie van een intentie die ik naar mijn smaak te zelden in Uit de slaap gered<\/i> tegenkom.<\/p>\r\n\r\n

Maar hier moet halt gehouden worden: waarschijnlijk ben ik, toen ik het bovenstaande schreef, volkomen verkeerd aangesloten geweest. Want juist toen dit stuk voltooid was, kwam mij een boek in handen dat bijna zeker een sleutel biedt tot dit soort po\u00ebzie. Het is de bijzonder rijk gedokumenteerde studie van Gustav Ren\u00e9 Hocke. Manierismus in der Literatur, Sprach-Alchimie und esoterische Kombinationskunst<\/i> (Rowohlt, 19695<\/sup>). Zonder op deze plaats verder op dit werk in te gaan, moet ik erkennen dat een eerste vluchtige verkenning van Hockes onderwerp mij bijzonder aan het twijfelen heeft gebracht over de juistheid van mijn stelling dat er schaarste is geslopen in Van Geels gedichten. Integendeel ga ik nu bevroeden dat er wellicht juist een grote mate van vakmanschap schuil kan gaan achter de korte tot zeer korte po\u00ebtische uitspraken. Als de parallel met het manierisme opgaat, zou Van Geel gepoogd hebben letters en woorden zo te plaatsen dat ze het embleem, het raadsel, het geheimschrift naderen. Hij zou dan dichter bij de rederijkers staan dan bij A. Roland Holst. En daarmee te rangschikken zijn onder hen die de ars poetica zeer bewust als techniek beschouwen. Eigenlijk is een wikker-en-weger, een detaillist als Van Geel ook moeilijk voor te stellen als pro-<\/p>

[p. 223]<\/div>

feet van de goddelijke ingeving. Bovendien moet hier opnieuw de grote verwantschap met de haiku-dichters worden gekonstateerd, met die po\u00ebzie-technici van de andere kant der wereld aan wier werkwijze wij bij Van Geel voortdurend herinnerd worden (zie: J. van Tooren, Haiku en Haiku-dichters<\/i>, Tirade 172.). Ars Poetica<\/i> zou misschien ingenieus eenvoudig een uitspraak verhullen over de strijd tussen het natuurlijke en het kunstige in po\u00ebzie. En zo zou die ene regel: \u2018Eenvoudig, de duinen, eenvoudig \/\/\u2019 nu wel eens precies het on-eenvoudige, het doolhofachtige van de duinen kunnen \r\nverbergen. Een interpretatie die door het ontbreken van de punt en de herhaling gesteund zou worden. Hiermee wordt meteen aangegeven hoe interpretaties van deze orde vragen om een in eerste instantie technisch onderzoek van het geboden materiaal. Waar echter de opzet van mijn artikel een tematische analyse beoogt en ik de techniek niet expliciet, uiteraard wel impliciet, tot mijn onderzoek reken, moet ik hier van deze benaderingswijze afzien. Wel hoop ik er in een later stadium op terug te kunnen komen. Want met dit probleem is de vraag aan de orde gesteld in hoeverre men historische en technische voorkennis moet bezitten om tot optimale po\u00ebzie-interpretatie in staat te zijn. Ik heb altijd gehoopt dat deze geen conditio sine qua non is zodat een lezer in staat moet worden geacht louter met eigen psychische middelen het spoor langs ‘s-dichters sluipwegen terug te vinden. Want daarmee zouden gedichten voor elk mens geschreven zijn en niet alleen voor een kleine elite. Nu is twijfel dienaangaande gerezen.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Om terug te keren tot de tematiek. Uit de hoge boom geschreven<\/i> bevatte louter natuurpo\u00ebzie waarin de mens konsekwent ontbrak. Opvallend is nu dat in Het Zinrijk<\/i> de dichtende \u2018ik\u2019 volop aanwezig is en er bovendien een wending naar de ander, naar een \u2018jij\u2019 te bespeuren valt: de dichter uit de hoge boom geklommen!<\/p>\r\n\r\n

Allereerst dan buigt de \u2018ik\u2019 zich over zichzelf, als mens en als dichter. In de afdeling Areaal<\/i> waarmee de bundel opent, vinden we gedichten die ik zelfportretten zou willen noemen en die veelvuldiger in het daaropvolgende segment Kindsbeen<\/i> terugkeren. De dichter treedt in alle mogelijke gestalten op. Er is de solipsist die vaststelt: \u2018er kan mij vanuit sterren niets \/ dan mij bereiken \/ om in het\r\n<\/p>

[p. 224]<\/div>

donker uit te kijken \/ op niets dan mij door niets dan mij \/ verlicht.\/\/\u2019. Maar ook de nar is er, hij die op losse schroeven zet: \u2018Naakt op een stoeltje zit \/ mijn ziel, zij zoekt \/ zoekend naar achting \/ haar kunsten af te leren. \/\/\u2019. De moedeloze vinden we, die \u2018zelfs niet besluit om met \/ een cirkus mee te reizen\/\u2019. En innig wenst de \u2018ik\u2019 een ander te zijn, als hij na een vluchtig kontakt met drie schippers verzucht: \u2018ik zou graag mee \/ gaan met ze naar hun doel, een schip, de zee, \/ om meer te zijn dan iemand op een fiets. \/\/\u2019 Naast deze bespiegelingen over het eigen dichter-ik zien we nu ook gebeuren waarvoor in Uit de hoge boom geschreven<\/i> zo grote vrees bestond: de ingreep op de natuur en de doorbraak van de \u2018ik\u2019 in de natuur. In dit opzicht biedt Areaal<\/i> het meest intrigerende materiaal. Er zijn ongeveer zestig gedichten in opgenomen die op het eerste gezicht de po\u00ebzie van Uit de hoge boom geschreven<\/i> schijnen voort te zetten. Er zijn weer juwelen van landschaps-, seizoen-, boom- \/ blad- \/ zon- \/ wind- \/ zandgedichten te vinden. Talrijk vooral zijn de boomgedichten. In hen demonstreert zich de tragische breuk het meest markant. Wel identificeert de \u2018ik\u2019 zich nog met de boom, is zelf boom geworden in:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIK sta<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nelk blad gekoppeld aan de stam<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvlucht eens zijn takken uit<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ngeluid lijkt naar heel hoog geschoven<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\niedere tak, ragfijn, is reizen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nontzegd.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Hier overheerst nog het beeld van een hechte eenheid waaraan alleen het blad het vluchtige element is. Maar als in Brink<\/i> de vreugde wordt gemeld van het niet geworteld staan, de vreugde over \u2018het losse lopen van je voeten over straat\u2019, blijkt al het fundamentele onderscheid tussen mens en boom en daarmee de onmogelijkheid tot identifikatie. E\u00e9n stap verder en de mens is gebruiker en misbruiker van de natuur geworden. Deze stap verder vinden we inderdaad uitgesproken in de vele gedichten over stronken, over gekapte en uitgegraven bomen. Prachtig verbeeldt Gekapt perceel<\/i> de tragische verwijdering:<\/p>\r\n

[p. 225]<\/div>\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nBlauw licht daalt in de open<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nplek over puntige sporen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvan het gekapte bos<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndoopt ogen, wit, lidloos<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndie met \u00e9\u00e9n bijlslag zijn geboren.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nWat starend op de bok<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nzijn hout de zaag aanbiedt<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nschoot kronkelend dooreen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nin kronen en in stam<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nde bomen van hun stuk gebracht.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Wonderlijk soepel verloopt het ritme in de twee strofen en schijnbaar toevallig treden assonanties en allitteraties, en zelfs rijm op. Er overweegt een moeiteloosheid en vanzelfsprekendheid tot in de listige ambigu\u00efteit van de laatste regel. Bos en bomen zijn voor de dichter terrein zo bekend als zijn eigen hartslag en die klinkt door in dit weemoedig vaarwel. En grimmig lijkt een lange liefde tenslotte vergrendeld te worden waar koel wordt geregistreerd:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nNAUWKEURIG bomen bekijken<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ntakken tellen, knoppen schatten<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nin de ingewikkeldheid verzonken<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvan het groeien – en ze kappen.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Dit is een afscheid, een afscheid ook van de boomgedichten. Ze zullen pas weer in de doodspo\u00ebzie een rol gaan spelen.<\/p>\r\n\r\n

Misschien heeft een ander nogal opvallend aspekt in Van Geels po\u00ebzie iets met dit afscheid te maken: het stoeien en sollen met de natuur. Ik meen hiertoe een aanzet te vinden in het gedicht Gotisch<\/i>:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nDe bomen schragen mist<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvertakte zuilen.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nHet regent in het schip<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nnevel hangt aan het hout<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen regen tikt.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nJe hoort de koster sluipen<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nop zandmanvoeten graaft<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nhij kuilen voor de mist.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 226]<\/div>\r\n

Dit gedicht zou nooit kunnen voorkomen in Uit de hoge boom geschreven.<\/i> Want ook al is dit herfst in het bos, met mist en nevel en druppende regen en al, deze herfst staat expliciet voor iets anders. De \u2018vertakte zuilen\u2019, \u2018het schip\u2019 waar het binnenregent, de \u2018nevel\u2019 die \u2018hangt aan het hout\u2019, de sluipende koster tenslotte die slaap aankondigt en zoiets inmaterieels als mist inkuilt, dit alles zinspeelt op het gebeuren in de kerk. In de lieflijk kwaadaardige vorm van de parodie wordt godsdienstige mystifikatie naar het schimmenrijk verwezen. Lieflijk onkwaadaardig daarentegen is de humor via het gelijktijdig figuurlijk en letterlijk gebruik van taal in Tuinstorm<\/i>:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nEr zwaait wat voor me<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\neen roos.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Geestig is de symboliek van de hunkerende druppel in:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIEDERE druppel hunkert<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nhet gevoel te mogen missen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nfeller leven te ontgaan.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Dit \u2018stoei-effekt\u2019 zit ook in figuraties als \u2018teentje maan\u2019, \u2018onbesuisde slak\u2019, \u2018het houten geduld van de boom\u2019, \u2018de stilte, polder, moeder, \/ Moeder de Gans.\u2019 Onverwachtheid en humor in taal, ze bewerkstelligen een zekere distantie, hier een distantie ten aanzien van de natuur. Maar zonder moeite en pijn verloopt dit proces niet. De dichter heeft lang nog niet altijd een veilige distantie weten te realiseren, hij kan nog betrapt worden zoals in dit twee-regelig gedichtje:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nGEEN groter schrik dan onbespied<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ngewaand, geritsel van een mens.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

\r\nAreaal<\/i> is daarom tegelijkertijd afscheid van natuur in ongerepte staat en heimwee naar dat verloren paradijs uit Uit de hoge boom geschreven.<\/i> De dichter zoekt werkelijkheid, feitelijkheid, maar weet hoe slecht hij in die feitelijkheid aarden kan. De Fabel<\/i> waarmee Kindsbeen<\/i> opent, spreekt dit kort en krachtig uit:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIk wil inlichtingen, riep de griffioen<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ngeen fabels.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 227]<\/div>\r\n

Een inzichzelf besloten paradox: het fabeldier dat om werkelijkheid smeekt. Lachspiegel voor de dichter. De vele droomgedichten in Het Zinrijk<\/i> zie ik ook in dit kader. Immers, de onwerkelijkheid van de droom in het gedicht weer aan het daglicht terug te willen geven, lijkt op een poging tot verzoening. Overtuigend acht ik deze gedichten overigens niet: de overbelichte beelden van de droom hebben een vreemdheid die ze tot weerbarstig materiaal voor po\u00ebzie maken. Wellicht was het, wat Nederland betreft, slechts aan expressionisten als Marsman en Hendrik de Vries voorbehouden om droommateriaal tot po\u00ebzie om te smeden. Bij Van Geel blijft er een te grote diskrepantie tussen de superindividuele droomervaring en het aanbod in taal: loutere fixatie van het \u2018uit-de-slaap-geredde\u2019 lijkt hier onvoldoende.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Naast de \u2018ik\u2019 als nieuw element is er de \u2018jij\u2019, de ander. We kunnen ook hier vaak van portretten spreken, waarin de toegesprokene meestal via een paradox in het beeld verschijnt. Zo wordt in Aan…<\/i> gezegd: \u2018jij die op jouw manier \/ wegwijs je wegen kruipt. \/\/\u2019 En in een zeer fraai beeld:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nOF hij een glas houdt op een aambeeld<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nzo kwetsbaar –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen dan heeft hij toch heel gewoon<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ngedaan.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

En zeer aandachtig tastend in intimiteit:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nWAAR denk je aan, vraag mij een woord<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\neen ander woord voor toetsen, telkens.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nJe billen rusten op je enkels<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nje kijkt niet op, het lamplicht brandt.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Vaak is de ander een kind, een kleuter. Het kinderlijke in de dichtende \u2018ik\u2019 zelf dat in Van Geels eerste verzenbundel, Spinroc en andere verzen<\/i> zich uitte in uitbundige met woorden rondtollende kinderliedjes – die tegelijk ook net geen kinderliedjes waren – is verdwenen en heeft plaatsgemaakt voor een buitenstaander die met een verbaasd grote-mensenoog naar de kinderwereld kijkt. Korte\r\n<\/p>

[p. 228]<\/div>

rake observaties als Kleuter<\/i> horen hierbij:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nHij zet zich aan tafel<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nals achter een stuurrad<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvol knoppen en hendels<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvol radar en lood.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Het vreemde en angstaanjagende van de wereld die dit hele jonge leven zal moeten veroveren en leren hanteren. In het gedicht Kinderen in de laatste kamer<\/i> zoeken kinderen steun in het samenzijn met elkaar tegen de angstige- vreemde wereld daarbuiten:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nKinderen in de laatste kamer<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nhoren fluisteren, horen buiten<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ngrote vogels lopen, horen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nnamen en hun namen noemen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen ze lachen om wat niet waar is<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen toch waar is, alleen veilig<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nbij elkaar.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Niet alleen verbaasd is hier het grote-mensenoog, het is ook onherroepelijk buitengesloten: de grote-mensenwereld is het onveilige, het gevaarlijke. En grimmig zet zich in Kind<\/i> het kind daartegen af: \u2018Zachtjes rotwijf roepen \/ Stille messen willen stelen \/ witte zwanen in de oven. \/\/\u2019.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Tenslotte bewijzen de vijfentwintig gedichten samengevoegd in de afdeling Op een schaduwrijke plek begraven<\/i> Van Geels intensieve preoccupatie met Het Andere, met de dood. Dat gebeurt, gelet op de titel, binnen de liefderijke stil-levende aanwezigheid van wat we zo langzamerhand Van Geels Leitmotiv zouden kunnen noemen: de boom. En inderdaad zijn de bomen teruggekeerd. In Kerkhof<\/i> bijvoorbeeld zo:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nDe bomen op het gras staan wijd uiteen.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nHier liggen de getelden, steen aan steen.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nZij houden zich stil in het ruisende licht<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nde onderkant van bomen boven hen opgericht.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Het plechtstatig ritme en rijm in dit gedicht is bijna een evokatie\r\n<\/p>

[p. 229]<\/div>

van de dood, een zachtzinnige verstarring. Deze verstarring nu tracht de dichter met alle middelen die hem in het woord ten dienste staan, binnen het leven te betrekken, het onvermijdelijke middels taal te ontdoen van zijn magische huiver. In Grafnaald<\/i> bewerkstelligt de boom dit:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nEen dichte mond die roept, een oog stijf in<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nde rozen, streep van koud fluweel, van koel<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwit marmer in de korte schokjes regen.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nSchaduw van blaren die graniet bewegen.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Woorden van de verstijving: \u2018Dicht\u2019, \u2018stijf\u2019, \u2018koud\u2019, \u2018koel\u2019 staan hier tegenover \u2018korte schokjes regen\u2019, \u2018bewegen\u2019, zoals \u2018mond\u2019 en \u2018ogen\u2019 die in de verstijving zijn betrokken staan tegenover de dode materialen fluweel, marmer, graniet. Wat mond en ogen niet meer kunnen, volbrengen de blaren: zij geven een suggestie van leven aan het allerdoodse, het graniet.<\/p>\r\n\r\n

Wonderlijke gedichten komen we tegen in deze funeraire afdeling. Woorden tasten om de opperste verstilling heen, doen bezwerende uitspraken, halen de natuur nu in haar volle magische kracht weer binnen. Bijna sprookjesachtig in het aan Jan Emmens (voor zijn dood) opgedragen twee-regelig vers:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nZWIJGEN al wat ik ben wat ik zeg<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nbrandnetelhout, brandnetelheg.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Een gevaar, een pijn, een verbod lijkt hier uitgesproken, ondoordringbaarheid en daarom onzegbaarheid. Een toon van bezwering bespeur ik in het fatale:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nBEGRAFENISSEN trekken aan de horizon<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nrondom, rondom.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nZand groeit, wij slapen onder minderende struiken<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndag in dag uit.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Omsingeling en langzaam bedolven worden als sombere tekenen des doods die onherroepelijk aansluipen. Het besef van eigen vergankelijkheid weer in natuurbeelden uitgedrukt. De veelgehanteerde beelden uit de vorige bundel: zand, geur, schaduw, water,\r\n<\/p>

[p. 230]<\/div>

boom, struik, blad, gras, ze zijn verhevigd, ge\u00efntensifieerd teruggekeerd in Van Geels doodspo\u00ebzie. Niet alleen het onherroepelijke begeleiden zij, maar ook het eeuwig weerkerende, het onvergankelijke. De zee als eeuwigheidssymbool is niet nieuw, maar volstrekt onverwacht is haar eeuwig pruilende aanwezigheid:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nWAAR zij ook aanspoelt<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nde zes trekt een lip.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Een caesuur in de tijd schijnt het gras te symboliseren in het tedere gedicht:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nVOORZICHTIG op gewonde voeten<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nin bladeren gebonden<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nstierf het bevroren gras.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Bladeren, een tweede Leitmotiv, treden enerzijds op als leven verstikkend element, anderzijds vertegenwoordigen zij het kortstondige, vluchtige, vergankelijke zoals in:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nHARDNEKKIG als de sporen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvan een oud pad.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nGeen dor blad danst<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nzo lang zo hoog.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Oeroude historie tegenover kort mensen-bestaan.<\/p>\r\n\r\n

Als de dichter-ik samenvalt met de mens Chris van Geel – wat ik zonder meer en geheel tegen de ideologie van elke closereader in aanneem – dan acht ik Epitaaf<\/i> al heel toepasselijk:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAls wat niets om het lijf heeft telt<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nben ik uw man, de handen vol<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\naan niets.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Behalve aan de po\u00ebzie moet ik hier onwillekeurig denken aan de vele kleine kunstwerkjes op briefkaartformaat die Van Geel indertijd schonk aan het Stedelijk Museum en die daar nu in dozen liggen opgeborgen. In mijn bespreking van Uit de hoge boom geschreven<\/i> (Tirade 155, maart 1970) wees ik al even op de nauwe relatie die mijns inziens bestaat tussen po\u00ebzie en beeldend werk. Als ik nu de verzameling bekijk die Van Geel, vanwege het reli\u00ebfeffekt waar-<\/p>

[p. 231]<\/div>

schijnlijk, Dikdoeners<\/i> noemde, ervaren we hoe nauwkeurig Epitaaf<\/i> zijn werkzaamheden in een aforisme samenvat. We zien een scherfje, een stukje kromgetrokken leer, een spaander, een roestige kromme spijker, een veertje, een blaadje (vele!), een wortelnetje omspeeld en ingebed in verf en lak, soms vermengd met stof of zand. Zij suggereren kleine metamorfoses van in een nutshell gevangen leven. Opvallend is hoe aftands, vies, kapot, vergaan en weggesmeten de materialen zijn (en zelfs vaak de verf gemaakt is) die Van Geel voor zijn objekten gebruikt. Daarom ook is Epitaaf<\/i> in de roos geschoten: iemand die met zulke geringe middelen, zulke eenvoudige woorden en zulke nietsnutterige materialen in staat is overdenkbare en bezienswaardige komposities te bouwen, heeft inderdaad – op een benijdenswaardige manier – de handen vol aan niets.<\/p>\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

Wies Roosenschoon<\/a><\/p>\n

over Chr.J. van Geel<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 220] Tussen woordspel en magische formule Wies Roosenschoon Een vergelijkende tematische analyse Chris J. van Geel, \u2018Het Zinrijk\u2019 (1971) in het perspektief van \u2018Uit de hoge boom geschreven\u2019 (1967). De nieuwe bundel po\u00ebzie van Chris van Geel is een dikke bundel met ruim 180 gedichten, verdeeld over vijf afdelingen. Er ligt vier jaar tussen… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-300309","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nTussen woordspel en magische formule Wies Roosenschoon Een vergelijkende tematische analyse · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/tussen-woordspel-en-magische-formulewies-roosenschooneen-vergelijkende-tematische-analyse\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Tussen woordspel en magische formule Wies Roosenschoon Een vergelijkende tematische analyse · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 220] Tussen woordspel en magische formule Wies Roosenschoon Een vergelijkende tematische analyse Chris J. van Geel, \u2018Het Zinrijk\u2019 (1971) in het perspektief van \u2018Uit de hoge boom geschreven\u2019 (1967). De nieuwe bundel po\u00ebzie van Chris van Geel is een dikke bundel met ruim 180 gedichten, verdeeld over vijf afdelingen. Er ligt vier jaar tussen... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/tussen-woordspel-en-magische-formulewies-roosenschooneen-vergelijkende-tematische-analyse\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T12:48:48+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"16 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/tussen-woordspel-en-magische-formulewies-roosenschooneen-vergelijkende-tematische-analyse\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/tussen-woordspel-en-magische-formulewies-roosenschooneen-vergelijkende-tematische-analyse\/\",\"name\":\"Tussen woordspel en magische formule Wies Roosenschoon Een vergelijkende tematische analyse · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1971-12-31T23:00:26+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T12:48:48+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/tussen-woordspel-en-magische-formulewies-roosenschooneen-vergelijkende-tematische-analyse\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/tussen-woordspel-en-magische-formulewies-roosenschooneen-vergelijkende-tematische-analyse\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/tussen-woordspel-en-magische-formulewies-roosenschooneen-vergelijkende-tematische-analyse\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Tussen woordspel en magische formule Wies Roosenschoon Een vergelijkende tematische analyse\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Tussen woordspel en magische formule Wies Roosenschoon Een vergelijkende tematische analyse · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/tussen-woordspel-en-magische-formulewies-roosenschooneen-vergelijkende-tematische-analyse\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Tussen woordspel en magische formule Wies Roosenschoon Een vergelijkende tematische analyse · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 220] Tussen woordspel en magische formule Wies Roosenschoon Een vergelijkende tematische analyse Chris J. van Geel, \u2018Het Zinrijk\u2019 (1971) in het perspektief van \u2018Uit de hoge boom geschreven\u2019 (1967). De nieuwe bundel po\u00ebzie van Chris van Geel is een dikke bundel met ruim 180 gedichten, verdeeld over vijf afdelingen. Er ligt vier jaar tussen... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/tussen-woordspel-en-magische-formulewies-roosenschooneen-vergelijkende-tematische-analyse\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T12:48:48+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"16 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/tussen-woordspel-en-magische-formulewies-roosenschooneen-vergelijkende-tematische-analyse\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/tussen-woordspel-en-magische-formulewies-roosenschooneen-vergelijkende-tematische-analyse\/","name":"Tussen woordspel en magische formule Wies Roosenschoon Een vergelijkende tematische analyse · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1971-12-31T23:00:26+00:00","dateModified":"2021-06-04T12:48:48+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/tussen-woordspel-en-magische-formulewies-roosenschooneen-vergelijkende-tematische-analyse\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/tussen-woordspel-en-magische-formulewies-roosenschooneen-vergelijkende-tematische-analyse\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/tussen-woordspel-en-magische-formulewies-roosenschooneen-vergelijkende-tematische-analyse\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Tussen woordspel en magische formule Wies Roosenschoon Een vergelijkende tematische analyse"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/300309","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=300309"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=300309"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}