{"id":300914,"date":"1978-01-01T00:00:29","date_gmt":"1977-12-31T23:00:29","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/kroniek-10\/"},"modified":"2021-06-04T14:17:56","modified_gmt":"2021-06-04T13:17:56","slug":"kroniek-10","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniek-10\/","title":{"rendered":"Kroniek"},"content":{"rendered":"<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\"><div class=\"wp-block-column dbnl-links is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:66.66%\">\r\n\r\n <interp type=\"primair\" value=\"coni003\"><\/interp><interp type=\"secundair\" value=\"toor005herh01\"><\/interp><div class=\"pb\">[p. 253]<\/div>\r\n<a name=\"26\"><\/a>\r\n<h3>Kroniek<\/h3>\r\n\r\n<h4 class=\"small-margins\">Willem van Toorn: hoe beter een gedicht, hoe hopelozer ook<\/h4>\r\n\r\n<h4>Willem van Toorn Herhaalde Wandeling. Em. Querido Amsterdam<\/h4>\r\n\r\n<p>Er zijn dichters van wie zelfs de beste verzen mij maar half aanspreken, en er zijn er van wie ook de mindere gedichten mij nogal overtuigen. Kouwenaar is iemand van het eerste soort (maar dat ligt aan mij) en Willem van Toorn is iemand van het tweede soort (en dat ligt aan h\u00e8m). Misschien is dat voor \u00e9\u00e9n keer geen onaardig criterium: hoe goed zijn iemands minder goeie gedichten? (En bijgevolg hoeveel beter nog zijn goeie?) Misschien geeft dat een beter idee van de soliditeit van iemands dichterschap, in dit geval van Van Toorn, van zijn homogeniteit, van het minimum-niveau waaronder hij zelden afzakt.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Daarom heb ik als uitgangspunt voor deze bespreking het gedicht \u2018Kerkhof-Requiem van Faur\u00e9\u2019 genomen, p. 17 van de verzamelbundel \u2018<i>Herhaalde Wandeling<\/i>\u2019, en een van de zwakste bladzijden eruit.<\/p>\r\n\r\n<div class=\"poem\">\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>\u2018Hier is de dood niet geweldig<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>maar een wit landschap waar een milde blauwe<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>herfst zijn handen komt vouwen<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>stil over doodmoede velden<\/i>.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>Aan de voeten van de bomen ligt de zon<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>te verlangen naar de deken van de nacht<\/i>.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>Zie je<\/i>, <i>alles is niet zo on<\/i>&#8211;<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>draaglijk als je had gedacht.\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<p>Niet erg sterk vind ik dit gedicht omwille van de slotregel: die is me te expliciet. Maar wat voorafgaat houdt zijn inhoud beeldend onder bedwang. De dood is er vredig, een kerkhof heeft misschien niet meteen iets van eeuwige rust over zich, maar dan toch een om kwart over vijf in de namiddag even aangevoelde\r\n<\/p><div class=\"pb\">[p. 254]<\/div><p>eeuwigheid die om tien over vijf alweer voorbij is. Alleszins: de dood is mild. Ik kom alle dagen meer slaap tekort, om het op dit moment in te halen zou ik een dag of twee aan \u00e9\u00e9n stuk door moeten slapen. En de dood is de uiteindelijke toelating daartoe, nog veel vermoeider zijn aan het einde van een leven, en dan ook veel langer, een eeuwigheid, mogen slapen. Iets daarvan wordt in regel 4 gesuggereerd, door de \u2018doodmoede velden\u2019. En dat dit een <i>milde<\/i> regeling is, wordt dan weer bijna te duidelijk gezegd in regel 2, de \u2018milde blauwe herfst\u2019. Mild is een van die haast morele adjektieven die in een gedicht nauwelijks kunnen, ware het niet dat er terzelfdertijd een visueel \u2018blauw\u2019 aan gekoppeld wordt, \u2018een milde blauwe herfst\u2019, en dat kan dan weer wel. Morele oordelen uitspreken (een milde herfst) doe je met de ogen toe (van wege de bevooroordeeldheid misschien wel), maar wie daar \u2018blauw\u2019 aan toevoegt heeft opnieuw, registrerenderwijs, de ogen open. En dan komen de twee regels die het gedicht redden: de zon richt zich aan de einder nog even op in bed om te zien waar de dekens blijven, zoiets.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Ook in andere, eveneens zwakkere gedichten treffen nog altijd allerhande rijmhandigheden en subtiliteiten en bondigheden, zoals de regels \u2018wij kregen een nieuw huis\/met ramen vol bomen buiten\u2019 (\u2018Ieder huis is toch een noodwoning\u2019) en even verder in datzelfde gedicht, als het over dorpelingen-op-visite gaat: \u2018wij gaven hun thee en muziek en\/handen als ze weer gingen.\u2019 Of een woord als \u2018lamplichtwater\u2019, dat een lang aanslepende beeldspraak in de zin van \u2018wij drijven in deze kamer rond als vissen in een groenachtig aquariumlicht\u2019 vervangt. Dat wat betreft Van Toorns moyenne. Wat zijn hoogtepunten betreft: ik geloof niet dat ik het laatste jaar een mooier gedicht gelezen heb dan \u2018Een kraai bij Siena\u2019 uit de Revisor, <span class=\"small-caps\">iv<\/span>, 5. (\u2018Voor Toos\u2019)<\/p>\r\n\r\n<div class=\"poem\">\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>Hoe een kraai vliegt over de heuvels<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>bij Siena: een verkreukelde zwarte lap<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>boven het koperen landschap<\/i>.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>Werkt zich rot<\/i>, <i>denk je van onder af<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>met die averechtse vleugels<\/i>.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>Door de kijker zijn slimme snavel<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>zijn eigenwijs hoofd: hij lapt<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>het toch maar. Niet de begaafde<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>vlechtwerken boven de stad<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>van de zwaluwen &#8211; hij blijft een aardse<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div><div class=\"pb\">[p. 255]<\/div><div class=\"poem-small-margins\">\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>zitter<\/i>, <i>die heeft gedacht:<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>waarom zij wel verdomme? en is opgestegen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>om zich verbaasd te begeven<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>naar dit veel te grote blauw<\/i>.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>Hoe zich deze woorden bewegen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>ongeveer van mij naar jou<\/i>.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<p>Op die manier wordt dit natuurlijk helem\u00e1\u00e1l een onorthodoxe bespreking, eerst bewijzen dat Van Toorn goed is door van zijn slechtere gedichten te zeggen: kijk eens hoe tamelijk goed toch nog, en er anderzijds als beste gedicht \u00e9\u00e9n citeren dat niet eens in de verzamelbundel voorkomt. Er staat ook <i>in<\/i> die bundel voldoende citerenswaardigs, het eenvoudige, liedjesachtige \u2018Uitverkoop\u2019 p. 13, het wat aan Vroman herinnerende \u2018De doden\u2019, p. 24, \u2018Hoogtevrees\u2019 p. 37: een erg geslaagd gedicht over de onmogelijkheid van het dichten, p. 40 staat \u2018Vestiging\u2019 eveneens een beetje Vromaniaans en eveneens handelend over de uitzichtloze bezigheid die schrijven wel is, \u2018Polder\u2019 p. 55 is een mooi gedicht dat, na verwijzing naar Plinius, een Romein van 2000 jaar terug, mijn favoriete stelling bewijst: dat het niet zozeer \u2018de buigzaamheid van het verdriet\u2019 is, maar de precisie van verdriet, die erop aankomt. \u2018Polder\u2019 gaat namelijk over twijfel. Plinius deed dat al in zijn 2000 jaar oud citaat, en hier in de Polder zou hij dat ook wel kunnen, twijfelen,<\/p>\r\n\r\n<div class=\"poem\">\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>maar hij is al zo lang dood<\/i>.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>Alleen wie in leven is twijfelt<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>op reis door de lage mist<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>tegen de avond<\/i>, <i>tussen Amsterdam en Leiden<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\r\n<i>in een bus van Maarse en Kroon<\/i>.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<p>Dit is trouwens een van de dingen die Van Toorns po\u00ebzie haar spankracht geven: de tegenstrijdigheid tussen een vaag nergens-thuishoren, dat anderzijds dan weer heel konkreet op d\u00e9ze autobus gebeurt. Of wat de vorm betreft de tegenstrijdigheid tussen het erg rustig, argeloos-rijmend met alle vertrouwelijkheid vandien, neerschrijven van veel onveiligheid.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Verder is \u2018Twee manieren om de wereld te redden\u2019 p. 66 erg mooi, ook \u2018In Memoriam\u2019 p. 79 en nog een in memoriam p. 85. Allemaal gedichten dus die ik in aanmerking vond komen voor een orgelpunterig slotcitaat. Ik heb het tenslotte toch maar bij het Revisor-gedicht gehouden, omdat ik daar gemakkelijker van kan zeggen <i>waarom<\/i> het zo goed is, waar &#8216;m de meerwaarde van dit gedicht precies zit. In de laatste twee regels namelijk, net zoals daar vorige keer de zwakte\r\n<\/p><div class=\"pb\">[p. 256]<\/div><p>in zat. Wat daaraan voorafgaat, de 3 strofes d\u00e9taillistische notities (men spreekt altijd van liefde tot het d\u00e9tail, maar dat moet omgekeerd zijn, d\u00e9tailleren op deze manier gebeurt uit liefde, uit geduldig waarnemende sympathie) zouden b.v. ook wel afkomstig kunnen zijn van een dan wel in zeer grote forme zittende Bernlef. Maar die toevoeging haalt Bernlef nooit, dat ineens een dimensie bij geven aan een gedicht dat eigenlijk al afgerond was, waardoor al het bovenstaande gewoon een drie strofen lang uitgesmeerd perfekt beeld wordt van wat anders.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">De tematiek van Van Toorn wordt voor de rest aardig samengevat door de titels van zijn 4 in dit verzamelboek samengebrachte bundels. (De gedichten uit deze 4 bundels zijn onderling verwisselbaar, \u00e8lk gedicht kan in \u00e8lke bundel staan.) <i>\u2018Terug in het dorp<\/i>\u2019 heet de eerste (1960), maar van het arcadische dat de titel suggereert, blijft niet veel over. Om te beginnen staat er <i>\u2018terug<\/i> in het dorp\u2019, er is veel weggeweest-zijn, en het gaat om een terugkeer naar vertrouwde veiligheden die er niet meer blijken te zijn. Zelfs een huis biedt nauwelijks onderdak, er is gefluister achter elk gordijn, de regen is een dromenrover, wind duwt tegen de ramen, niemand is er eigenlijk echt, \u2018de doden alleen zijn herkenbaar&#8230; elk aan hun eigen steen\u2019 (p. 24). Voor de rest wonen er in een dorp alleen niemanden, ook de ik en de jij waarover het gaat (\u2018laten wij nu gaan slapen\/ons houdende voor elkaar of\/wij het nog echt geloven\u2019 p. 20). Er is alleen maar voorlopigheid (\u2018we zijn hier maar op visite\/we zijn al bijna weer weg\u2019 p. 21) Rust is slechts te vinden in prentkaartachtige gedichten, waar geen mensen in voorkomen. (\u2018Huizen en de toren staan stil.\/Er is niets dat iets wil.\/Er is ook in de prent\/immers geen mens.\u2019 p. 16)<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Dit laatste citaat zou het motto kunnen zijn van Van Toorns tweede bundel \u2018<i>Kijkdoos<\/i>\u2019 (1962): po\u00ebzie is niet echt kijken naar mensen, maar naar mensen op prentjes, of het liefst nog naar prentjes zonder mensen erop. Dichten is zoiets als die prentjes inlijsten, bruine foto&#8217;s in een album plakken. (\u2018Iedereen zijn vader\/vertelt dezelfde verhalen.\/Het ritselt dan soms even\/alsof ergens in de kamer\/een hand een bruin blad omslaat\/in De Prins of Het Leven\u2019 (72) een gedicht uit een \u00e0ndere bundel trouwens.) Probleemloosheid heb je alleen in dit soort stilgezette tafereeltjes, elk gedicht een klein \u2018diorama\u2019 zoals Tom van Deel dat noemt. Maar echte rust hebben zulke prenten uiteraard ook niet te bieden, het besef dat alleen een prent rust biedt maakt al de rest onrustig. \u2018Als ik nu naar ze kijk\/voel ik weer de lome\/angst voor het voorbijgaan komen\/van die twee lieve dode\/anderen daar, opgesloten\/in verledenheid als een fles.\u2019 (76)<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">De derde bundel heet <i>\u2018Landschap voor een dode meneer<\/i>\u2019 (68) en die zit vol vrolijk, organisch desintegreren van doden, vol met veel meedogen beoefend cynisme. (Zie b.v. het titelgedicht p. 44, over een verdronken man: \u2018In het oevergras lijkt het dwaze\/hoofd zich nog af te vragen:\/is dit nu werkelijk doodgaan,\/deze vro-<\/p><div class=\"pb\">[p. 257]<\/div><p>lijke thuiskomst?\u2019). Een van de grondgedachten is dat je in een dorp eerst met de doden op goede voet moet komen: \u2018het eerste dat ons staat te doen\/eenmaal hier aangekomen,\/is ons met goed fatsoen\/neerleggen bij de doden\u2019 (40). Ook een zinsnede als \u2018die van dood ontdane landschappen\u2019 (38) is opvallend in een gedicht dat trouwens alweer over ouwemensen-foto&#8217;s gaat, omdat ze suggereert dat alleen doden niet meer van dood te lijden hebben, alleen doden hebben rust, en rust is alleen in de vorm van Eeuwige Rust verkrijgbaar.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Wat mij zo\u00ebven twee keer naar Vroman deed verwijzen, had te maken met deze gedichten, misschien met de nogal anatomisch beschreven aftakeling erin, maar alleszins ook met de bijna shockerende vlotheid daarvan. In een gedicht over een overleden leraar komen b.v. de regels \u2018lezer. Sto\u00efcijn.\/Geleerde boer en heer\/en nou niks meer.\u2019 (86) Dat \u2018niks meer\u2019 rijmt zo lekker en zo simpel dat het haast niet meer kan. Op p. 40 wordt een graf omschreven als \u2018van een heer de kleine rest na geduldig lijden\u2019 en dat is op een ironische manier bijna Engelsdeftig, het lijkt of het over een lijk met nog een bolhoed op gaat. Maar vooral een regel als \u2018de genoemde, zeer\/<i>aangevreten meneer<\/i>\u2019 (40) heeft die typische Vroman-kapaciteit om op zo kort mogelijke plaatsruimte probleemloos zoveel niet bij elkaar horende woorden samen te brengen, met een rijm dat alle afstotingsverschijnselen neutraliseert.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">De laatste bundel tot op heden heet \u2018<i>Simulatiespel<\/i>\u2019 (1973), en die titel slaat op een aantal, ook alweer in allevier de bundels te vinden vervreemdingsgedichten: elk landschap lijkt door een vreemde regisseur gearrangeerd, wij zijn marionetten, wie trekt er aan onze touwtjes? (\u2018Misschien zijn ook wij gehuurd\/om naast dit hek te staan\/ergens heen en vandaan\/op dit exacte uur\u2019-67). De vredigheid die Van Toorn beschrijven wil moet hij zelf maken, arrangeren, regisseren, omdat ze buiten het gedicht nu eenmaal niet bestaat, en door dit besef ook <i>in<\/i> de gedichten niet langer. Een strofe als \u2018Alles vandaag op zijn plaats:\/moeders zoals het hoort\/met wagens in het groen,\/te vangen onder een woord\/als een hoedje\u2019 (63) suggereert hoofdzakelijk dat alles meestal <i>niet<\/i> zo simpel op zijn plaats is. Bij deze gedichten horen ook de gedichten over de onmogelijkheid van het schrijven: schrijven is het enige weerwerk dat je tegen de vergankelijkheid hebt, maar zelfs dit weerwerk deugt niet: \u2018als ik ons niet noteer\/zijn we er al niet meer.\u2019 (40) En aangezien Van Toorn af en toe heel goede gedichten schrijft, is dit een heel hopeloos besef ook.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">\u00a0<\/p>\r\n\r\n<p>\r\n<i>Herman De Coninck<\/i>\r\n<\/p><\/div><div class=\"wp-block-column dbnl-rechts is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33.33%\"><div id=\"noten-apparaat\"><div class=\"interp\">\n<h3>Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n<p><label>titels<\/label><\/p>\n<p>over  <a href=\"https:\/\/www.dbnl.org\/titels\/titel.php?id=toor005herh01\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Herhaalde wandeling, gedichten 1960-1975<\/a><\/p>\n<br><p><label>auteurs<\/label><\/p>\n<p> <a href=\"https:\/\/www.dbnl.org\/auteurs\/auteur.php?id=coni003\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Herman de Coninck<\/a><\/p>\n<br>\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[p. 253] Kroniek Willem van Toorn: hoe beter een gedicht, hoe hopelozer ook Willem van Toorn Herhaalde Wandeling. Em. Querido Amsterdam Er zijn dichters van wie zelfs de beste verzen mij maar half aanspreken, en er zijn er van wie ook de mindere gedichten mij nogal overtuigen. Kouwenaar is iemand van het eerste soort (maar&#8230; <a class=\"more-link\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniek-10\/\">Lees verder <span class=\"read-more-arrow\"><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-300914","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.4 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Kroniek &#183; Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniek-10\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Kroniek &#183; Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 253] Kroniek Willem van Toorn: hoe beter een gedicht, hoe hopelozer ook Willem van Toorn Herhaalde Wandeling. Em. Querido Amsterdam Er zijn dichters van wie zelfs de beste verzen mij maar half aanspreken, en er zijn er van wie ook de mindere gedichten mij nogal overtuigen. Kouwenaar is iemand van het eerste soort (maar... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniek-10\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T13:17:56+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"10 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniek-10\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniek-10\/\",\"name\":\"Kroniek &#183; Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1977-12-31T23:00:29+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T13:17:56+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniek-10\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniek-10\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniek-10\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Kroniek\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kroniek &#183; Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniek-10\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Kroniek &#183; Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 253] Kroniek Willem van Toorn: hoe beter een gedicht, hoe hopelozer ook Willem van Toorn Herhaalde Wandeling. Em. Querido Amsterdam Er zijn dichters van wie zelfs de beste verzen mij maar half aanspreken, en er zijn er van wie ook de mindere gedichten mij nogal overtuigen. Kouwenaar is iemand van het eerste soort (maar... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniek-10\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T13:17:56+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"10 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniek-10\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniek-10\/","name":"Kroniek &#183; Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1977-12-31T23:00:29+00:00","dateModified":"2021-06-04T13:17:56+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniek-10\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniek-10\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniek-10\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Kroniek"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/300914","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=300914"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=300914"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}