{"id":301149,"date":"1980-01-01T00:01:26","date_gmt":"1979-12-31T23:01:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/jeroen-brouwerszelfmoord-en-literatuuraantekeningen-bij-mijn-lectuur-i\/"},"modified":"2021-06-04T14:22:50","modified_gmt":"2021-06-04T13:22:50","slug":"jeroen-brouwerszelfmoord-en-literatuuraantekeningen-bij-mijn-lectuur-i","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/jeroen-brouwerszelfmoord-en-literatuuraantekeningen-bij-mijn-lectuur-i\/","title":{"rendered":"Jeroen Brouwers\r\nZelfmoord en literatuur\r\naantekeningen bij mijn lectuur I."},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp>
[p. 668]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

\r\nJeroen Brouwers<\/i>\r\n\r\n
Zelfmoord en literatuur\r\n
aantekeningen bij mijn lectuur I.<\/h3>\r\n\r\n

Maarten ‘t Hart en de zelfmoord<\/h4>\r\n\r\n

1.<\/h4>\r\n\r\n

In het \u2018Maarten ‘t Hart-nummer\u2019 van Bzzlletin<\/i> (nr. 71, december 1979) lees ik Monologen over de zelfmoord<\/i> (enz.): een uitwisseling van brieven tussen Wam de Moor en Maarten ‘t Hart.<\/p>\r\n\r\n

In een van deze brieven komt Maarten ‘t Hart tot de uitspraak: \u2018Ik heb altijd moeite met romans die eindigen op deze wijze (= zelfmoord. J.B.): de schrijver heeft het verschijnsel beschreven maar leeft door, kan dus niet weten wat het is om zelfmoord te plegen.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ik vraag mij af: zou ‘t Hart geen<\/i> moeite hebben met romans die \u2018eindigen op deze wijze\u2019 die zijn geschreven door schrijvers die w\u00e8l door zelfmoord zijn gestorven?<\/p>\r\n\r\n

Mij beperkend tot de Nederlandstalige literatuur, ligt het voor de hand om hier te wijzen op het zelfmoordoeuvre van de Vlaamse schrijver-zelfmoordenaar Dirk de Witte (1934-1970): diens enige roman, De vlucht naar Mytilene<\/i> (1965), alsook veel van de verhalen in zijn bundel De formule van Lorentz<\/i> (1969) eindigen met de zelfmoord van ten minste \u00e9\u00e9n der personages, – De Witte schreef ook essays met betrekking tot zelfmoord. De schrijver-zelfmoordenaar Halbo C. Kool schreef een roman over de schilder-zelfmoordenaar Vincent van Gogh. Ik zou ook een aantal zelfmoordgedichten van Nederlandstalige dichters-zelfmoordenaars kunnen noemen, \u00e0ndere dan De zelfmoordenaar<\/i> van Fran\u00e7ois Haverschmidt. (Zeer intrigerend vind ik Jan Emmens’ verzen Meesterwerk<\/i> – over het schilderij Saul<\/i> van Rembrandt – en Nabeschouwing van Judas<\/i>: al refereert Emmens er in deze verzen niet aan, zowel Saul als Judas waren zelfmoordenaar.) Wie zou willen neerzien op de Nederlandstalige literatuur verwijs ik door naar\r\n<\/p>

[p. 669]<\/div>

de wereldliteratuur, die rijk is aan werken die eindigen met zelfmoord of anderszins zelfmoord als thema hebben, en die zijn geschreven door auteurs die later het lot van hun personages hebben gedeeld.<\/p>\r\n\r\n

De muziekkenner, die ‘t Hart ook is, moet allicht dezelfde moeite hebben met muziekwerken \u2018die eindigen op deze wijze\u2019, – met dus opera’s als Othello<\/i>, A\u00efda<\/i> en Il trovatore<\/i> van Verdi, Madama Butterfly<\/i> en Tosca<\/i> van Puccini, Lucia di Lammermoor<\/i> van Donizetti, Tristan und Isolde<\/i> van Wagner, The consul<\/i> van Menotti, en nog andere. De componisten van deze muziekdrama’s, waarvan bij voorbeeld Wagner en Menotti ook nog zelf het libretto schreven, zijn na het sneven van de zelfmoordenaars en -moordenaressen en het vallen van het doek gewoon blijven d\u00f3\u00f3r leven (Menotti leeft nog steeds).<\/p>\r\n\r\n

Maar geen<\/i> moeite zou ‘t Hart dan weer hebben met een met zelfmoord eindigend muziekwerk dat is vervaardigd door een componist die zelf ook met zelfmoord is ge\u00ebindigd: – zo’n muziekwerk is de ouverture-fantasie Rom\u00e9o et Juliette<\/i> (dubbelzelfmoord) van Tsjaikowski. Deze componist maakte in 1893, drie\u00ebnvijftig jaar oud, moedwillig een eind aan zijn leven door het drinken van door cholera besmet water (en behoort, overigens, samen met Hugo Distler (1908-1942), tot de enige mij bekende componisten van \u2018klassieke muziek\u2019 die zelfmoord begingen, al wijst N. Speijer in zijn standaardwerk Het zelfmoordvraagstuk<\/i> ook op de zelfmoord van Frans Liszt, – maar Liszt stierf ten gevolge van niets anders dan griep en ouderdom).<\/p>\r\n\r\n

In zijn essaybundel Ongewenste zeereis<\/i> maakt ‘t Hart een soortgelijke opmerking naar aanleiding van de roman De bekentenissen van Zeno<\/i> door Italo Svevo. De hoofdpersoon van deze roman probeert op verbeten wijze te stoppen met roken, wat ‘t Hart ingeeft om te schrijven: \u2018Toen ik dit hoofdstuk las, heb ik voor de zoveelste maal in mijn leven betreurd dat ik zelf niet rook en zodoende niet goed kan navoelen wat er omgaat in de roker die van zijn verslaving afwil.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Hierop schreef Tom van Deel in zijn recensie van Ongewenste zeereis<\/i> (in: Trouw<\/i>, 21 juli 1979): \u2018Maar Maarten, hoe nu? Heb jij ooit gemoord of als bedelaar in de goot gelegen, ben jij ooit buschauffeur geweest of El Greco? Hoe zit dat nu met die macht der verbeelding?\u2019<\/p>\r\n\r\n

Daar zit het wat Maarten ‘t Hart betreft goed mee. Al kan ‘t Hart zelf\r\n<\/p>

[p. 670]<\/div>

niet een auto besturen, in zijn roman Een vlucht regenwulpen<\/i> beschrijft hij zichzelf als autobestuurder, bezig dus met een handeling die hij kennelijk w\u00e8l \u2018goed kan navoelen\u2019. In deze roman wordt de hoofdpersoon besprongen door een ook al \u2018goed nagevoelde\u2019 zelfmoordgedachte: \u2018Terwijl ik voortreed, dacht ik even: ik kan toch gewoon in het water rijden\u2019… In zijn roman De aansprekers<\/i> schrijft ‘t Hart met groot navoelingsvermogen over een zelfmoordenaar. In ‘t Harts roman De droomkoningin<\/i> klimt de hoofdpersoon in een electriciteitspaal: \u2018Het knetteren en gonzen lokte me onweerstaanbaar aan; het leek of de draden de laatste aria uit cantate 82 begeleidden: \u201cIch freue mich auf meinem Tod\u201d. Dichter en dichter naderde ik de levensgevaarlijke hoogspanningslijnen. () Hoe zou het zijn, als ik de draad zou aanraken?\u2019 Ook elders in De droomkoningin<\/i> lijkt misschien een verwijzing naar zelfmoord te worden gemaakt: \u2018Angela\u2019 vertelt over haar vorige geliefde dat deze, toen hij was begonnen zich met een krabbertje te scheren, \u2018al die mesjes\u2019 nooit weggooide, maar overal liet slingeren \u2018alsof hij ze ergens voor klaar legde\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Ik heb er geen moeite mee, dat Maarten ‘t Hart nog steeds in leven is.<\/p>\r\n\r\n

2.<\/h4>\r\n\r\n

In diezelfde Monologen over de zelfmoord<\/i> omschrijft Maarten ‘t Hart zelfmoord als \u2018het allersomberste dat zich denken laat\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Niet, dat zelfmoord integendeel het allerplezierigste zou zijn dat zich denken laat, maar dat het het allersomberste zou zijn staat nog te bezien, en ik<\/i> ben er niet van overtuigd. ‘t Hart geeft hier een opvatting weer die al miljoenen keren eerder z\u00f3 geformuleerd is en al eeuwenlang klakkeloos gedachteloos geaccepteerd wordt. Ik durf tegen te spreken dat iedere<\/i> zelfmoord altijd<\/i> het allersomberste<\/i> zou zijn dat zich door een mens \u2018denken laat\u2019. Sommige aanleidingen tot zelfmoord lijken mij altijd nog somberder dan de zelfmoord z\u00e8lf: – z\u00f3 feestelijk is het leven voor de meerderheid van het mensdom niet, en overigens kan ik best enige schrijvers-zelfmoordenaars noemen wier zelfmoord helemaal niet \u2018somber\u2019, wel juist eerder nogal vrolijk, is verlopen: de avond en de ochtend die vooraf gingen aan de dubbelzelfmoord van Heinrich von Kleist en Henri\u00ebtte Vogel waren vervuld van grote zorgeloosheid, en over Petronius Arbiter Elegantiae\r\n<\/p>

[p. 671]<\/div>

staat (in de Moderne Encyclopedie der Wereldliteratuur<\/i>) geschreven dat hij \u2018verkoos op een speelse en stijlvolle manier, tijdens een banket, zelfmoord te plegen door afwisselend zijn aders te openen en te laten afbinden\u2019, – bij dat banket, zo staat weer elders geschreven, is heel wat afgelachen.<\/p>\r\n\r\n

Navolgend citaat komt uit het werk van Friedrich Nietzsche: \u2018Der Gedanke an den Selbstmord ist ein starkes Trostmittel: mit ihm kommt man gut \u00fcber manche b\u00f6se Nacht hinweg.\u2019 Zou men deze woorden van Nietzsche in het Nederlands vertalen en het woord \u2018Selbstmord\u2019 daarbij vervangen door de hierboven gegeven omschrijving van Maarten ‘t Hart, dan zouden ze luiden: \u2018De gedachte aan \u201chet allersomberste dat zich denken laat\u201d is een krachtig troostmiddel: je komt er menige kwade nacht goed mee door\u2019.<\/p>\r\n\r\n

In de Nederlandse literatuur vind ik Nietzsches woorden terug bij Theo Kars. In diens essay bundel Beschermengelen<\/i>, waarin veelvuldig sprake is van zelfmoord, komt deze opmerking voor: \u2018De gedachte dat je altijd nog zelfmoord kunt plegen, kan je moed geven om verder te leven.\u2019 En even verderop staat deze opbeurende bedenking: \u2018De zwaarste tegenslagen ga ik te lijf door mij voor te houden: Je kunt altijd nog zelfmoord plegen. Die gedachte lucht mij op en vergroot mijn levenslust.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Nadat in ‘t Harts roman Een vlucht regenwulpen<\/i> de hoofdpersoon op de gedachte is gekomen dat hij \u2018toch gewoon in het water (kan) rijden\u2019, realiseert hij zich: \u2018Later zou het heel gewoon worden, een gedachte om bij de hand te hebben in een moeilijk ogenblik – \u201cik kan er toch op elk gewenst moment een einde aan maken\u201d().\u2019<\/p>\r\n\r\n

De gedachte aan zelfmoord als troostmiddel dus. Ook voor een romanpersonage van Maarten ‘t Hart: in Een vlucht regenwulpen<\/i> is het niet een gedachte aan \u2018het allersomberste dat zich denken laat\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Er lijkt mij weinig te bedenken dat \u2018somberder\u2019 is dan: het vooruitzicht dat jijzelf en je gezin, je familie, je vrienden, je buren in beestenwagens naar concentratiekampen zullen worden gebracht, waar jijzelf en allen die je lief hebt aan vernederingen, ondervoeding, uitputting, medische experimenten en folteringen zullen worden blootgesteld om ten slotte, na alle verschrikkingen te hebben aanschouwd en ondergaan die de mens voor zijn soortgenoot heeft verzonnen, te worden vermoord.<\/p>\r\n

[p. 672]<\/div>\r\n

De vele joodse schrijvers tijdens het Hitlerbewind, die wisten dat deze gruwelen hen zeker<\/i> te wachten stonden, hebben ten slotte uit de gedachte<\/i> aan zelfmoord all\u00e9\u00e9n geen troost meer weten te putten, want hun bestaan was n\u00f2g somberder geworden dan de dood kan zijn: zij voegden de daad bij de gedachte en begingen zelfmoord. All\u00e9\u00e9n, zoals Ernst Toller. Of samen met hun vrouw, zoals Stefan Zweig. Of samen met hun gezin, zoals Jochen Klepper (zelf niet een jood, maar gehuwd met een \u2018niet-arische\u2019 weduwe met kinderen en daarom in het Duitsland van zijn dagen vertrapt alsof hij w\u00e8l een jood was).<\/p>\r\n\r\n

(De jaren tussen 1933 en 1945, de Hitlerjaren, vormen het tijdvak in de wereldgeschiedenis waarin het grootste aantal schrijvers door zelfmoord is gestorven.)<\/p>\r\n\r\n

Na de oorlog stond het de veroorzakers der verschrikkingen op hun beurt helder voor ogen dat de dood minder somber kon zijn dan wat het leven hun verder nog te bieden had: om dezelfde reden als hun slachtoffers het eerder hadden gedaan, voegden dus ook zij de daad bij de troostgedachte en begingen zelfmoord. All\u00e9\u00e9n, zoals Hermann Goering. Of samen met hun vrouw, zoals Adolf Hitler. Of samen met hun gezin, zoals Joseph Goebbels.<\/p>\r\n\r\n

Wie zou willen oordelen? Oordeel liever niet…<\/p><\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

Jeroen Brouwers<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 668] Jeroen Brouwers Zelfmoord en literatuur aantekeningen bij mijn lectuur I. Maarten ‘t Hart en de zelfmoord 1. In het \u2018Maarten ‘t Hart-nummer\u2019 van Bzzlletin (nr. 71, december 1979) lees ik Monologen over de zelfmoord (enz.): een uitwisseling van brieven tussen Wam de Moor en Maarten ‘t Hart. In een van deze brieven komt… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-301149","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nJeroen Brouwers Zelfmoord en literatuur aantekeningen bij mijn lectuur I. · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/jeroen-brouwerszelfmoord-en-literatuuraantekeningen-bij-mijn-lectuur-i\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Jeroen Brouwers Zelfmoord en literatuur aantekeningen bij mijn lectuur I. · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 668] Jeroen Brouwers Zelfmoord en literatuur aantekeningen bij mijn lectuur I. Maarten ‘t Hart en de zelfmoord 1. In het \u2018Maarten ‘t Hart-nummer\u2019 van Bzzlletin (nr. 71, december 1979) lees ik Monologen over de zelfmoord (enz.): een uitwisseling van brieven tussen Wam de Moor en Maarten ‘t Hart. In een van deze brieven komt... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/jeroen-brouwerszelfmoord-en-literatuuraantekeningen-bij-mijn-lectuur-i\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T13:22:50+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"8 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/jeroen-brouwerszelfmoord-en-literatuuraantekeningen-bij-mijn-lectuur-i\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/jeroen-brouwerszelfmoord-en-literatuuraantekeningen-bij-mijn-lectuur-i\/\",\"name\":\"Jeroen Brouwers Zelfmoord en literatuur aantekeningen bij mijn lectuur I. · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1979-12-31T23:01:26+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T13:22:50+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/jeroen-brouwerszelfmoord-en-literatuuraantekeningen-bij-mijn-lectuur-i\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/jeroen-brouwerszelfmoord-en-literatuuraantekeningen-bij-mijn-lectuur-i\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/jeroen-brouwerszelfmoord-en-literatuuraantekeningen-bij-mijn-lectuur-i\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Jeroen Brouwers Zelfmoord en literatuur aantekeningen bij mijn lectuur I.\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Jeroen Brouwers Zelfmoord en literatuur aantekeningen bij mijn lectuur I. · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/jeroen-brouwerszelfmoord-en-literatuuraantekeningen-bij-mijn-lectuur-i\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Jeroen Brouwers Zelfmoord en literatuur aantekeningen bij mijn lectuur I. · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 668] Jeroen Brouwers Zelfmoord en literatuur aantekeningen bij mijn lectuur I. Maarten ‘t Hart en de zelfmoord 1. In het \u2018Maarten ‘t Hart-nummer\u2019 van Bzzlletin (nr. 71, december 1979) lees ik Monologen over de zelfmoord (enz.): een uitwisseling van brieven tussen Wam de Moor en Maarten ‘t Hart. In een van deze brieven komt... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/jeroen-brouwerszelfmoord-en-literatuuraantekeningen-bij-mijn-lectuur-i\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T13:22:50+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"8 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/jeroen-brouwerszelfmoord-en-literatuuraantekeningen-bij-mijn-lectuur-i\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/jeroen-brouwerszelfmoord-en-literatuuraantekeningen-bij-mijn-lectuur-i\/","name":"Jeroen Brouwers Zelfmoord en literatuur aantekeningen bij mijn lectuur I. · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1979-12-31T23:01:26+00:00","dateModified":"2021-06-04T13:22:50+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/jeroen-brouwerszelfmoord-en-literatuuraantekeningen-bij-mijn-lectuur-i\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/jeroen-brouwerszelfmoord-en-literatuuraantekeningen-bij-mijn-lectuur-i\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/jeroen-brouwerszelfmoord-en-literatuuraantekeningen-bij-mijn-lectuur-i\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Jeroen Brouwers Zelfmoord en literatuur aantekeningen bij mijn lectuur I."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/301149","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=301149"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=301149"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}