{"id":301197,"date":"1981-01-01T00:00:47","date_gmt":"1980-12-31T23:00:47","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/kroniekadriaan-morrien-gewone-wonderen\/"},"modified":"2021-06-04T14:23:11","modified_gmt":"2021-06-04T13:23:11","slug":"kroniekadriaan-morrien-gewone-wonderen","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniekadriaan-morrien-gewone-wonderen\/","title":{"rendered":"Kroniek\r\n\r\nAdriaan Morri\u00ebn: gewone wonderen"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp><\/interp>
[p. 391]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

Kroniek\r\n
\r\nAdriaan Morri\u00ebn: gewone wonderen<\/h3>\r\n\r\n

Je kan van alles proberen in de po\u00ebzie. Hoe ver je kan gaan voor het vervelend wordt, wat plusminus de Barbarber-poetica was. Of hoe weinig je kan zeggen, voor het helemaal niets meer wordt, Hans Faverey bijvoorbeeld. (Of hoe v\u00e9\u00e9l je kan willen zeggen voor het helemaal niets meer wordt, zoals de haikoe’s.) Of hoeveel priv\u00e9-vertrouwelijkheid je in een gedicht kwijt kunt zonder dat de lezer zich geg\u00eaneerd voelt, Vroman.<\/p>\r\n\r\n

Wat Adriaan Morri\u00ebn in zijn laatste bundel \u2018Avond in een tuin\u2019 onderzoekt, is hoe eenvoudig je kan schrijven, zonder dat het simpel wordt, hoe onopvallend een gedicht kan zijn, terwijl het t\u00f3ch nog blijft opvallen.<\/p>\r\n\r\n

Soms komt hij heel dicht bij die grens, zoals in \u2018Vooruitzicht\u2019 (p. 60):<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018Mannen gaan dood aan hun hart,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nof aan een long. Vrouwen baren<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ngezwellen. Kinderen zijn weg in een zucht.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nJij wacht de ouderdom af, bang<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvoor het langzame sterven.\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Dit zal dan wel beantwoorden aan het motto van Jan Hanlo, dat Morri\u00ebn de bundel meegeeft: \u2018Een gedicht moet eigenlijk iets zijn dat voor iedereen geldt\u2019, maar dit zijn zulke algemeengeldende waarheden, dat ze po\u00ebtisch gezien nauwelijks nog gelden. Tussen regel twee en drie zit er een mooie oversprong, maar dat is ongeveer al wat er aan uiterlijk vertoon te zien is. Het gedicht doet het nog n\u00e8t wel, vind ik, omwille van zijn droge ascese, de bijna wetenschappelijke opsomming van vier soorten dood, het sto\u00ef-<\/p>

[p. 392]<\/div>

cisme. E\u00e9n pagina verder, in \u2018Geloofsbelijdenis\u2019, gaat Morri\u00ebn naar mijn smaak echter w\u00e8l over de grens, net zoals Gerard van het Reve dat deed in een aantal Teigetje-gedichten uit \u2018Nader tot U\u2019: de kale mededelingen zijn te persoonlijk om de lezer nog te raken.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018Ik, geloof niet dat in een hiernamaals<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nmijn ouders mij op staan te wachten<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nmet hemelse bloemen. Of dat ik Lotus<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nweer in mijn armen zal sluiten en kussen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nomdat zij is opgestaan uit de dood.\u2019 (p.61)<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Ik geloof dat ook allemaal niet, maar daar houdt het mee op. Als het nou over mijn ouders ging, maar het gaat over die van Morri\u00ebn, en als het nou over een ander meisje ging, maar het gaat over Lotus, en er staat helaas alleen maar wat er staat.<\/p>\r\n\r\n

Morri\u00ebns kaalheid is dus een allerhachelijkst genre, en toch zijn een goeie helft van de gedichten uit deze bundel goed en enkele heel goed.<\/p>\r\n\r\n

Ten dele komt dat omdat je voortdurend gewaar wordt dat Morri\u00ebns kaalheid de kaalheid is van het ouder worden, niet zomaar een stijl, maar noodzaak, zoals hij zelf duidelijk maakt in het ars po\u00ebtica-achtige gedicht \u2018Beginsel\u2019:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018De boom schudt zijn bladeren af<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen brengt zich tot de bedelstaf.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nPas nu wordt zichtbaar hoe zijn stam verloopt<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen wat hij met zijn takken heeft bedoeld.\u2019 (p. 31)<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

En vervolgens zijn dit overwegend betere gedichten, omdat Morri\u00ebns eenvoud allesbehalve stilistisch argeloos is. Het onopvallende, daar moet hij het van hebben. Vraag is dus hoe Morri\u00ebn dat onopvallende toch nog laat opvallen. En dan blijkt hij daar een heel eigen stilistiek voor te hebben, niet een die eruit spettert, maar een die binnenin smeult. Ik zet het even op een rijtje.<\/p>\r\n

[p. 393]<\/div>\r\n

E\u00e9n. Het onopvallende kan alleen opvallen, als er verder geen aandachtafleiders zijn in het gedicht, geen hoogstandjes, nauwelijks beeldspraak.<\/p>\r\n\r\n

Altijd het juiste woord, en soms \u00e9\u00e9n dat zo juist is, dat je de neiging voelt het uitvoerig te bekommentari\u00ebren. In \u2018Astarte\u2019 (p. 62) schrijft Morri\u00ebn bv. \u2018Het meisje met het vogelprofiel\/en de overgrote witte borsten.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nDe<\/i> borsten, staat er, en pas nu ik erover nadenk valt het me op hoe weinig je dat tegenkomt. Borsten, zonder lidwoord, zijn het gewoonlijk. Of je borsten, met iets bezittelijks erbij. Alleen al die \u2018de\u2019 betekent dus zoiets als de vertrouwde. Niet meteen d\u00e9 borsten, maar toch iets in die richting. De borsten waar iedereen het over heeft. Ja, die.<\/p>\r\n\r\n

En het zijn \u2018overgrote\u2019 borsten. Niet: extra-grote, dat zou de verbruikersunie schrijven, niet zeer grote, dat is te kwantitatief, maar overgroot, met iets abundants, iets genadigs, iets van kado krijgen erin.<\/p>\r\n\r\n

Nog even iets even futiels: in \u2018Toekomstmuziek\u2019 p. 8 doet Morri\u00ebn het omgekeerde met het lidwoord. Daar staat er: \u2018Voorzichtig: je stapt in toekomst.\u2019 Niet: in de<\/i> toekomst. Hier zou de<\/i> toekomst dan weer te eng zijn, de bekende toekomst, nee, het is juist veel ruimer, alles is toekomst, is onbestemd: een lidwoord zou dat veel te bestemd maken.<\/p>\r\n\r\n

Twee. In andere, mee van de prachtigste zinnen, vind je dan weer een soort cryptobeeldspraak, sluik-metaforen. Een vogel die \u2018zich nestelt in zijn gezang\u2019 (p. 63), daar valt inderdaad een heel beeld bij te zien van takjes aanbrengen, zoals een dichter stukjes zin. Want het is natuurlijk een variante op Slauerhoff’s \u2018alleen in mijn gedichten kan ik wonen\u2019, maar op zijn vogels. Er staat trouwens niet \u2018een\u2019 vogel, zoals ik suggereerde, maar de<\/i> vogel, alweer dat lidwoord: \u2018terwijl (…) de<\/i> vogel zich nestelt in zijn gezang\u2019, het geldt voor de hele soort, met de suggestie erbij dat zulks de<\/i> mens, of de<\/i> dichter, niet lukt.<\/p>\r\n\r\n

Nog zo’n zin: \u2018De sneeuw die zich schikt\u2019 (p. 42). Morri\u00ebn heeft nauwelijks beelden nodig, omdat alleen al zijn woordkeuze beeldend is, \u2018zich schikken\u2019, met iets van berusting, zich in zijn lot schikken, maar vooral toch met iets prachtig meisjesachtigs, iets van opschik, even iets aan je haar doen, aan je blouse.<\/p>\r\n\r\n

En wat heeft reeds genoemde Astarte met haar ogen gedaan? Zij heeft ze \u2018omlijst met zilver en zwart\u2019 (p. 62). Ik zou zeggen: omrand, of omschre-<\/p>

[p. 394]<\/div>

ven, omdat je het met een soort potlood doet tenslotte (met een altijd meegenomen bijbetekenis erbij), maar nee, Morri\u00ebn omlijst ze, geeft er het decorum aan dat je normaal gezien alleen aan een schilderij geeft.<\/p>\r\n\r\n

Drie. Morri\u00ebns eenvoud benadert soms het clich\u00e9, maar dan doet hij er meestal iets mee. Hij dwingt je het te zien zoals in de tijd toen het nog geen clich\u00e9 was. \u2018Hier eindigde het land\/en brak de zee, brak werkelijk,\u2019 schrijft hij p. 29. Van een duinlandschap zegt hij dat het golft. Dat zal wel. Maar: het golft \u2018zonder zich te verroeren\u2019 (p. 12). En de zee stort zich uit over het strand, nou ja, wat stort er zich niet allemaal uit in het Nederlands, te beginnen bij mijn hart (in mijn dagboek op mijn zestiende) en eindigend met een bloeduitstorting (op mijn zestigste). Morri\u00ebn schrijft echter: \u2018De zee stort zich uit over het strand\/zonder zich te ledigen\u2019 (p. 34). Morri\u00ebn doet je niet voor het eerst kijken naar de dingen, zoals sommige frisse meisjespo\u00ebzie dat vermag, evenmin voor de duizendste keer, want dat is het clich\u00e9, maar voor de 1001ste keer. Dat is misschien minder een stijlprincipe dan een manier van zien, of minder een stijlprincipe dan een levensprincipe. Vier. Elders keert hij clich\u00e9s om, doet (vooral psychologische) waarnemingen die je doorgaans andersom hoort, en die daardoor niet alleen verrassender, maar meestal ook juister zijn. \u2018De angst\/die ons allen verbroedert,\/ verbroedert en eenzaam, radeloos maakt\u2019 (p. 39) is zo’n waarneming: verbroedering doet het omgekeerde van wat je verwacht. Een gelijkaardige ervaring is er in \u2018Duinlandschap\u2019 p. 12:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nElke tak, iedere grashalm, elk blad<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen ook elke zandkorrel<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\niets afzonderlijks<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nmaar daarom nog niet eenzaam.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nHet, geheel is eenzamer<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndan elk deeltje afzonderlijk<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nomdat de hemel het geheel<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nniet werkelijk omvat.\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Alleen is niet eenzaam, maar allemaal tezamen is het wel. Ik zit hier op mijn eentje te schrijven, en dat maakt mij niks uit, maar als ik de<\/i> mensheid was,\r\n<\/p>

[p. 395]<\/div>

nouja, gelukkig zie je dat nooit bij mekaar, de mensheid, maar ik denk dat ik zou huilen van zie ons hier zitten. D\u00e0t gevoel.<\/p>\r\n\r\n

In een knap gedichtje over Henri Rousseau is het dan weer de rust die radeloos maakt. Niet de stress, de stadsmensendrukte, zoals je zou verwachten:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018Maar nu is het windstil. Aan de uitgestorven lucht<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nverstart de maan. Noodweer. Een radeloze rust.\u2019 (p. 10)<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

En de tragiek van oud worden is niet dat alles voorbijgaat, maar:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018Niets wordt verleden, niets<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwordt afgelegd: de doden leven<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvoort in ons als voorboden<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvan een toekomst die zij zin vergeten<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nde weg erheen.\u2019 (p. 30)<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Alles blijft, het stapelt zich maar op, niets wordt minder, alles wordt meer, en daar komt bijna paniek van:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018Voetstappen tot aan mijn dood.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAch, alles is zo groot.\u2019 (p. 24)<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Vijf. Nog psychologie. In al zijn werk is Morri\u00ebn niet alleen \u2018een theoloog van het lichamenlijke\u2019 (Lasterpraat), maar ook een fenomenoloog van de tederheid. Zo staan er in \u2018Avond in een tuin\u2019 gedichten die in al hun kaalheid een heel psychologieboek vervangen, met name waar Morri\u00ebn er wreedheid bij betrekt. \u2018Astarte\u2019 eindigt met de regels:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018O lieve wanhopige radeloze,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nlaat mij je troosten, liefkozen, martelen, doden!\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Regels van een wonderlijk sadisme, maar niet meer nadat je \u2018Ka\u00efn\u2019 gelezen hebt (p. 28):<\/p>\r\n

[p. 396]<\/div>\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018De hand waarmee ik hem sloeg<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nis mij dierbaarder geworden.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAls ik mijn vrouw en kinderen streel<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nbesef ik dat ik ze kan doden…\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Of \u2018Liefde\u2019:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018De eerste rimpeltjes waaraan je ziet<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndat ook jij kunt verouderen. Maar daarom<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nheb ik je zo lief Jij kunt mij breken.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIk kan jou verscheuren. Die ene stap<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nin een onmetelijke ruimte.\u2019 (p. 7)<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Wreedheid zal wel voorwaarde zijn tot tederheid, denk ik dan. Niet dat ik het zo ervaar, of het moest de zin zijn om een dochtertje van twee \u2018dood te knuffelen\u2019, maar misschien zit dat er al dicht bij: tederheid is altijd je inhouden. Is de pianist die iets weggeeft op de hoogste toetsen van zijn piano, niet omdat hij niet weet dat er ook bastoetsen op staan, dat zou kittelen zijn, maar juist omdat hij dat w\u00e8l weet, en dat is strelen.<\/p>\r\n\r\n

Misschien weten sado-masochisten daar meer van, al zou ik er niet graag zoveel van weten als zij, maar James Holmes, de uitstekende vertaler, heeft in hp<\/span> ooit over de sm<\/span>-leatherscene gezegd dat die gebaseerd is op vertrouwen, anders begin je er niet aan. Nou, kijk eens aan, als je zulke inzichten in twee keer vijf regeltjes kunt resumeren, hoeft daar voor mij geen beeldspraak bij. En wellicht vind je de keerzijde van die wreedheid in enkele fraaie sneeuwgedichten: (\u2018Je huid beeldt de winter af.\/De mooie winter als het heeft gesneeuwd\/ en ‘t langer licht blijft in de stad.\u2019 p. 50, of: \u2018De laatste dralende vlokken \/zijn wel het mooist. En het liefst\/als kussen na een omhelzing.\u2019 p. 37); Morri\u00ebn heeft ze in \u00e0l zijn bundels, als De Harmonie in zijn bloemlezingenreeks een deeltje over sneeuw zou plannen, moet dat ongetwijfeld voor de helft met Morri\u00ebn vol komen te staan.<\/p>\r\n\r\n

Zes. Morri\u00ebn schrijft vaak aforistische zinnen. \u2018In elk autowrak herken ik mijzelf\u2019 (43). \u2018Ik wist toen niet wat ik nu weet. Niets\u2019 (24). \u2018Wie is zo lief als\r\n<\/p>

[p. 397]<\/div>

een dichter? Hij wijst je niet slechts op je fouten, hij leert je ermee te leven en spelen\u2019 (14). Het komt er eigenlijk allemaal op neer dat je allerlei taalverfraaiing niet nodig hebt, als je daarzonder maar voldoende sterke zinnen hebt.<\/p>\r\n\r\n

En zo’n sterke zin wordt dan eigenaardig genoeg n\u00f2g sterker, door hem zo te laten. Terwijl een zwakke zin, een mededeling die Morri\u00ebn wel iets zegt maar mij niet, een beeld uit zijn priv\u00e9-rariteitenkabinet (\u2018Je lijkt op een zilveren lepel\u2019 – uit een voor de rest wel mooi gedicht) door diezelfde soberheid juist zwakker wordt. Het mes snijdt aan twee kanten, en aan die tweede kant snijdt het wel erg bot, vind ik, in \u2018Speelgoed\u2019, ongetwijfeld het flauwste gedicht uit de bundel. Aan de eerste kant snijdt het dan weer mooi-geciseleerd in het allerlaatste gedicht, dat ik graag helemaal citeer zonder er iets mee aan te willen tonen (tenzij al het bovenstaande), alleen omdat het mooi is<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018Mooi zin je haren.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nEn nu het zomer wordt<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nworden ze blonder, nog blonder.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nJe mag de zon wel bedanken.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAls je bij mij in bed stapt<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nruik ik de geur van ozon.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nDe bliksem is ingeslagen.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nVriendelijk. Zonder donder.\u2019 (p. 64)<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Dat al deze stijlprincipes meer zijn dan alleen maar stijlprincipes, blijkt vooral uit een paar expliciete ars poetica-gedichten. Het blijkt telkens ook een ars vivendi te zijn. \u2018Hoor, ik voorspel je de toekomst:\/een beter gebruik van woorden’ luidt het in \u201cDe dichter\u201d (p. 14). Een helderder, eenvoudiger gebruik van woorden?\u2019 Donder \/rommelt goedmoedig in mijn woordenboeken’, heet het p. 30. De donder van de grootspraak, van het pathos? In elk geval: ouderdom doet je je stijl herzien:<\/p>\r\n

[p. 398]<\/div>\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018Herfstweer zoals het was<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwanneer wij beukenootjes zochten<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen deze dag, waarop ik met mijn dochter<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ngewoon naar huis toe rijd,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nnog verre toekomst was,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwaarvan wij wonderen verwachtten.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n‘t Werden ook wonderen,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nmaar anders dan ik had gedacht:<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ngewoner, doodgewoner, en ook wonderlijker.\u2019 (p. 6)<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Over dit wonderlijke doodgewone gaat deze bundel, in een wonderlijke doodgewone taal. Over de moed om sto\u00efcijns alles onder ogen te zien, \u2018hier, in de eenzaamheid van je hartslag, \/ alleen, een veldheer van schimmen\u2019 (57) en hoe je dan eigenlijk m\u00e9\u00e9r ziet, paniek inbegrepen. Want er is verstorvenheid nodig om te houden van wat er is, het doodgewone. Als je jong bent houd je van het onmogelijke, waarvan nog twintig jaar lang moet blijken dat het niet kan.<\/p>\r\n\r\n

Als je jong bent, zie je dan ook niks. Kijk maar naar jonge po\u00ebzie. Je voelt, je hoopt, je denkt, je verwacht hooguit. Ja, vaak zit die po\u00ebzie vol visuele effekten, vergelijkingen. Maar een vergelijking ziet juist niet wat er is, ze ziet er iets anders voor in de plaats. Wellicht daarom gebruikt Morri\u00ebn hier tien keer minder vergelijkingen dan vroeger, hij vergelijkt niet meer, hij registreert, klinisch-koel van angst in sommige gedichten (die ik meestal niet de sterkste vind), liefdevol in de betere:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018Ik help je uit je kleren.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIk kus je tepels: ze zijn<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\neen beetje koud, geworden.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nJe neusgaten hebben de vorm<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvan kroontjes. De kunstige<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ngedraaidheid van je oor.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 399]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nWaar in je hals je haar begint<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nis je huid het zwartst.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIk wil je niet veranderen.\u2019 (p. 32)<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Ik moet bij zulke gedichten altijd terugdenken aan de literaire normen die men me vroeger trachtte mee te geven, aan Albert Westerlinck (prof. Jos\u00e9 Aerts) die te Leuven doceerde dat echt grote po\u00ebzie metafysisch moest zijn, die de laatste gedichten van Van Ostaijen wel kon appreci\u00ebren, net omdat hij bij die metafysica terechtkwam, maar echt groot was dat niet, omdat hij het alleen negatief ervoer. Groot was Claudel, herinner ik me nog, groot waren ook kosmische visionairen, wellicht omdat je daar God in kon zien zoveel je maar wou.<\/p>\r\n\r\n

Ik ben dan altijd geneigd ook dit soort minimum-gedichten van Morri\u00ebn metafysisch te vinden, ook deze tepels, neusgaten, oortjes zeggen iets over wat \u2018achter de fysica\u2019 ligt, namelijk: niets. Als ze daar niet zo van doordrongen waren, waren het andere gedichten.<\/p>\r\n\r\n

Het is trouwens opvallend hoe vaak een goed gedicht ook een (ontkennend) metafysisch gedicht is, en tegelijkertijd een ars poetica; en hoe stijl, als hij echt stijl geworden is, de herkenbaarheid van een signatuur, tegelijkertijd ook een ethiek is. Een goed gedicht is een beetje alles.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

\r\nHerman de Coninck<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

Herman de Coninck<\/a><\/p>\n

over Adriaan Morri\u00ebn<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 391] Kroniek Adriaan Morri\u00ebn: gewone wonderen Je kan van alles proberen in de po\u00ebzie. Hoe ver je kan gaan voor het vervelend wordt, wat plusminus de Barbarber-poetica was. Of hoe weinig je kan zeggen, voor het helemaal niets meer wordt, Hans Faverey bijvoorbeeld. (Of hoe v\u00e9\u00e9l je kan willen zeggen voor het helemaal niets… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-301197","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nKroniek Adriaan Morri\u00ebn: gewone wonderen · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniekadriaan-morrien-gewone-wonderen\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Kroniek Adriaan Morri\u00ebn: gewone wonderen · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 391] Kroniek Adriaan Morri\u00ebn: gewone wonderen Je kan van alles proberen in de po\u00ebzie. Hoe ver je kan gaan voor het vervelend wordt, wat plusminus de Barbarber-poetica was. Of hoe weinig je kan zeggen, voor het helemaal niets meer wordt, Hans Faverey bijvoorbeeld. (Of hoe v\u00e9\u00e9l je kan willen zeggen voor het helemaal niets... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniekadriaan-morrien-gewone-wonderen\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T13:23:11+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"13 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniekadriaan-morrien-gewone-wonderen\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniekadriaan-morrien-gewone-wonderen\/\",\"name\":\"Kroniek Adriaan Morri\u00ebn: gewone wonderen · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1980-12-31T23:00:47+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T13:23:11+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniekadriaan-morrien-gewone-wonderen\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniekadriaan-morrien-gewone-wonderen\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniekadriaan-morrien-gewone-wonderen\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Kroniek Adriaan Morri\u00ebn: gewone wonderen\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kroniek Adriaan Morri\u00ebn: gewone wonderen · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniekadriaan-morrien-gewone-wonderen\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Kroniek Adriaan Morri\u00ebn: gewone wonderen · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 391] Kroniek Adriaan Morri\u00ebn: gewone wonderen Je kan van alles proberen in de po\u00ebzie. Hoe ver je kan gaan voor het vervelend wordt, wat plusminus de Barbarber-poetica was. Of hoe weinig je kan zeggen, voor het helemaal niets meer wordt, Hans Faverey bijvoorbeeld. (Of hoe v\u00e9\u00e9l je kan willen zeggen voor het helemaal niets... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniekadriaan-morrien-gewone-wonderen\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T13:23:11+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"13 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniekadriaan-morrien-gewone-wonderen\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniekadriaan-morrien-gewone-wonderen\/","name":"Kroniek Adriaan Morri\u00ebn: gewone wonderen · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1980-12-31T23:00:47+00:00","dateModified":"2021-06-04T13:23:11+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniekadriaan-morrien-gewone-wonderen\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniekadriaan-morrien-gewone-wonderen\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/kroniekadriaan-morrien-gewone-wonderen\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Kroniek Adriaan Morri\u00ebn: gewone wonderen"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/301197","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=301197"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=301197"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}