{"id":301339,"date":"1983-01-01T00:00:06","date_gmt":"1982-12-31T23:00:06","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-22\/"},"modified":"2021-06-04T15:05:19","modified_gmt":"2021-06-04T14:05:19","slug":"charles-b-timmerrussische-notities-22","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-22\/","title":{"rendered":"Charles B. Timmer\r\n\r\nRussische notities"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp><\/interp><\/interp><\/interp><\/interp>
[p. 44]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

\r\nCharles B. Timmer<\/i>\r\n\r\n
\r\nRussische notities<\/h3>\r\n\r\n

I. Een gedicht van Iosif Brodski<\/h4>\r\n\r\n

Onlangs maakte een Nederlandse dichter de volgende opmerking: \u2018Dat wat ze hier in het westen de \u201cRussische dreiging\u201d noemen zou spoorslags verdwenen zijn, als in Moskou de verzamelde gedichten konden verschijnen van Iosif Brodski.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Een op het oog politiek weinig zakelijke opmerking. Maar de goede verstaander leest er een duidelijke toespeling in, een toespeling op niet minder dan een omwenteling in Rusland.<\/p>\r\n\r\n

Iosif Brodski is de in 1940 in Leningrad geboren Russische dichter die reeds door zijn eerste in handschrift verspreide verzen begin jaren zestig de steun en bewondering van Anna Achmatova verwierf en zich de verguizing en haat der Leningradse bureaucraten, zijn stadgenoten, op de hals haalde. Die in 1964 als \u2018arbeidsschuw element\u2019 tot vijf jaar dwangarbeid werd veroordeeld, die op de vraag van zijn (vrouwelijke) rechter: \u2018Wat is uw beroep?\u2019 het klassiek geworden antwoord gaf: \u2018Ik schrijf gedichten…\u2019, die in 1972 gedwongen werd Rusland te verlaten en die nu aan enkele universiteiten in New York college geeft, veel reist, veel schrijft, en veel roem oogst.<\/p>\r\n\r\n

De gevangeniscel, anderhalf jaar verbanning in het Archangelsk gebied van het barre noorden van Rusland – en een katheder, een lectoraat, een gevierd dichterschap in New York on top of the world<\/i> – dit is de wijde en weidse diapason van losif Brodski’s levensloop.<\/p>\r\n\r\n

Uiteraard liggen in hem de herinneringen aan de sombere dagen van 1964-1965 hoog opgestapeld; enkele (niet vele) sporen ervan zijn in gedichten terug te vinden die in de verschenen bundels niet werden opgenomen,\r\n<\/p>

[p. 45]<\/div>

in een kleine cyclus bij voorbeeld, Kamermuziek<\/i> geheten, van gevangenisen kampgedichten uit 1964-1965, met o.a verzen als:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nDe nacht. De cel. De spil<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvan ‘t kijkgat tolt in mijn pupil.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nCipiers. Hun thee. Hun slurpen.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIkzelf – een van de urnen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwaarin het lot zijn afval stort<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen fluim op fluim gespogen wordt.<\/i>1.<\/span><\/a>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
(1964)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Een echo hiervan klinkt door tot in zijn laatste bundel Romeinse Elegie\u00ebn<\/i> (1982)2.<\/span><\/a>, in de Zesde elegie bij voorbeeld een regel als \u2018Daardoor zijn wij gelukkig dat wij zo nietig zijn\u2019, met even later \u2018… en ongelukkig ook daardoor\u2019 – dus nietigheid, leegte, vernedering en troost, elementen die dan weer als een beaming klinken op het slot van Rilke’s eerste Duineser Elegie<\/i>: \u2018dass erst im erschrockenen Raum… das Leere in jene Schwingung geriet, die uns… tr\u00f6stet und hilft.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Iosif Brodski wordt terecht (alleen niet in de Sovjetunie) de grootste levende Russische dichter genoemd, tegelijk is hij een dichter, van wie in zijn geboorteland tot op heden niet meer dan enkele versregels zijn gepubliceerd. Van Brodski kan men zeggen dat zijn po\u00ebzie op een onheilspellende manier \u2018\u00f3n-sovjetrussisch\u2019 en op een heil voorspellende manier Russisch is. Dit overdenkend kom ik tot de conclusie dat de geciteerde opmerking van de Nederlandse dichter zin en perspectief heeft: inderdaad – voorwaarde voor het verschijnen van een bundel verzen van Iosif Brodski in Moskou is een totale omwenteling in Rusland. Het merkwaardige hierbij is dat geen regel van de dichter Brodski politiek gekleurd is; zijn gedichten bezitten geen politieke lading, geen aanbevelingen voor vijfjaarplannen, zij hebben geen anti-sovjet tendens, leiden niet tot dissidentachtige aanvechtingen. Het enige politieke<\/i> dat je erin ontdekken kunt is dat zij in hun verbluffende inhoudelijke rijkdom volslagen apolitiek<\/i> zijn – althans de schijn wekken te zijn.<\/p>\r\n\r\n

Van Iosif Brodski zijn in de Russische taal drie omvangrijke bundels\r\n<\/p>

[p. 46]<\/div>

gedichten uitgegeven, naast veel verspreide gedichten in tijdschriften. Alle bundels verschenen in Amerika. Vertalingen van zijn werk zagen het licht o.a. in het Duits, Engels, Frans en Nederlands, vaak in boekvorm, alles in Amerika of Westeuropa.<\/p>\r\n\r\n

Maar in zijn eigen land, in Rusland, zijn niet drie bundels, maar in totaal slechts vier korte gedichten van Brodski ooit waardig gevonden om in een \u2018offici\u00eble\u2019 periodiek gepubliceerd te worden. Het zijn: twee verzen, elk zestien regels lang, in 1966 in de almanak Molodoj Leningrad<\/i> (Jong Leningrad), een bloemlezing proza en po\u00ebzie van jonge Leningradse dichters onder redaktie van de bekende literator Vera Ketlinskaja. En een jaar later twee gedichten in het po\u00ebtische jaarboek Den’ po\u00ebzii<\/i> (Dag van de po\u00ebzie), 1967, namelijk: \u2018Op het dorp woont God niet ergens in een hoek\u2019 en het gedicht \u2018Ter herdenking van T.S. Eliot,\u2019 in totaal drie pagina’s po\u00ebzie. Vooral het Eliot- gedicht is opmerkelijk, niet in de laatste plaats als voorbeeld van wat er in de tweede helft van de jaren zestig in de Sovjetunie gepubliceerd kon worden.<\/p>\r\n\r\n

Deze hommage<\/i> van de \u2018arbeidsschuwe\u2019 Russische dichter Iosif Brodski aan zijn \u2018kapitalistisch-reactionaire\u2019 collega-dichter T.S. Eliot in Engeland bestaat uit een drieluik, waarvan ik het derde vertaalde:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
In memoriam T.S. Eliot\r\n
\r\n(derde luik)<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nLeg je krans, Apollo, af<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\naan het denkmaal, aan het graf,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\naan de voet van Eliot,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\naan de grens van mens en lot.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nStapgedreun, klank van de lier,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in memoriam bos en dier.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nVoor ‘t geheugen dient alleen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwat aan toekomst kracht ontleent.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nWeten zal bos, man en kind<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen de god ook van de wind,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 47]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nweten zal het, ieder gras,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwat Horatius willens was.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nThomas Stearns, vrees niet de geit,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nhooien schenkt ons veiligheid.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n‘t Geheugen vindt graniet een last,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nmaar houdt paardebloemen vast.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nZo gaat liefde spoorloos heen,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen voor goed. Voor iedereen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nbreekt de kreet af, ieder woord<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwordt onzichtbaar, maar gehoord.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nJij nam elders heen de wijk,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nnaar wat hier heet dodenrijk,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\neen gebied, verzegeld, dicht –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nafgunst heeft het zo beslist.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIn herdenking – blijf bewaard<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nin bos en wei, waar ook ter aard’<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nZo als ‘t lichaam (een geschenk)<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nkus en handdruk warm gedenkt.<\/i>3.<\/span><\/a>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Het eerste in de almanak Molodoj Leningrad<\/i> van 1966 afgedrukte gedicht van Iosif Brodski draagt geen titel, het is opgedragen aan M.B. en verscheen in een Engelse vertaling, zonder die opdracht, in de Amerikaanse periodiek Russian Literature Triquarterly<\/i>,4.<\/span><\/a> in een herdichting van George L. Kline, met onder het vers de datering February 2, 1962.<\/i> Een Duitse vertaling ervan verscheen in 1966 in Lyrische Hefte 26<\/i>, door Vera Strassburger.5.<\/span><\/a> De Russische tekst verscheen opnieuw in de verzamelbundel Ostanovka v poestyne<\/i> (Pleisterplaats in de woestijn).6.<\/span><\/a> In de inleiding tot het boek wordt met name de tweede strofe van dit gedicht uitvoerig besproken. De belangstelling die zich op dit gedicht internationaal heeft geconcentreerd is derhalve opmerkelijk groot. Om die reden is een vergelijking der vertalingen niet\r\n<\/p>

[p. 48]<\/div>

oninteressant; for good measure<\/i> heb ik mijn eigen Nederlandse vertaling toegevoegd. Als uitgangspunt eerst de originele Russische tekst met een zo letterlijk mogelijke vertaling:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ja obnjal eti pletsji i vzgljanoel \/ na to, sjto okazalosj za spinojoe \/ i oevidal, sjto vydvinoetyj stoel \/ slivalsja s osvesjtsjonnojoe stenojoe. \/ Byl v lampotsjke povysjennyj nakal, \/ njevygodnyj dlja mebeli istjortoj, \/ i potomoe divan v oegloe sverkal \/ koritsjnevojoe kozjej, slovno zjoltoj. \/ Stol poestoval. Pobleskival parket. \/ Temnela petsjka. V rame zapyljonnoj \/ zastyl pejzazj. I lisj odin boefet \/ kazalsja mne togda odoesjevljonnym. \/ No motyljok po komnate kroezjil, \/ i on moj vzgljad s njedvizjimosti sdvinoel. \/ I jesli prizrak zdesj kogda-to zjil, \/ to on pokinoel etot dom. Pokinoel.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

De letterlijke overzetting:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ik omarmde die schouders en wierp een blik \/ op wat achter de rug bleek te zijn\/ en zag dat de naar voren geschoven stoel \/ samenvloeide met de verlichte muur. \/ Het lampje had een verhoogde stroomsterkte \/ onvoordelig voor de versleten meubels \/ en daardoor glansde de divan in de hoek \/ met zijn bruine leer alsof dat geel was.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\/<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
De tafel werd leeg. Het parket glom. \/ De kachel werd donkerder. In het verstofte raam \/ stond het landschap verstard. En slechts het buffet \/ kwam mij toen bezield voor. \/ Maar er cirkelde een mot in de kamer rond \/ en maakte mijn blik uit zijn starheid los tot beweging. \/ En indien hier ooit een spook heeft gewoond, \/ dan heeft dat dit huis verlaten. Verlaten.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

De Engelse tekst van dit gedicht luidt bij George L. Kline als volgt:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nI bent to kiss your shoulders, and I saw<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nyour room as it was now revealed beyond you.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nI saw how a straight chair pushed from the wall<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 49]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nhad blended with the brilliant glow behind it.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nThe huge bulb in the lamp was far too strong –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nits fierce glare made worn furniture look hollow;<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nthe threadbare cover of the sofa shone<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nso greenly brown as to seem almost yellow.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nThe table stood deserted, and the floor<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nlay gleaming, while the stove seemed dark; a dusty<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwood frame held a stiff landscape. The sideboard<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nappeared to be alone among the living.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nA moth, aflutter in this empty blaze,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nshook my fixed stare out of its frozen orbit.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIf ever ghosts had come to haunt this place<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nthey must have left, for surely they abhorred it.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

En nu de Duitse lezing van Brodski’s gedicht:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIch umarmte diese Schultern und blickte<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nauf das, was sich hinter dem R\u00fccken zeigte,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nund sah, dass der vorgeschobene Stuhl<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nzusammenfloss mit der beleuchteten Wand.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIn der kleinen Lampe war gesteigerte Glut,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nung\u00fcnstig f\u00fcr die zerschlissenen M\u00f6bel,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nund deshalb funkelte der Divan in der Ecke<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nmit braunem Leder, gelb gleichsam.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nDer Tisch ver\u00f6dete, leicht gl\u00e4nzte das Parkett,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nder Ofen wurde dunkel, im verstaubten Rahmen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nerstarrte eine Landschaft, und das Buffet allein<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nschien mir damals beseelt.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAber ein Nachtfalter kreiste im Zimmer,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nund er bewegte meinen Blick weg von der Unbeweglichkeit.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nUnd wenn je ein Geist hier gelebt hat,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nso hat er es verlassen, dieses Haus. Verlassen.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 50]<\/div>\r\n

Dan ten slotte mijn Nederlandse weergave van dit gedicht van Iosif Brodski:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIk sloeg mijn armen om die schouders, keek<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nnaar wat zich achter haar tot kijken leende,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nhoe de verschoven stoel mijn blik ontweek<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen zich met de verlichte muur vereende.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nDe lichtkracht in het lampje was versterkt,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndit geeft versleten meubels niet veel kansen:<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nzo leek het divanleer te zijn bewerkt<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nom meer in geel dan donkerbruin te glanzen.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nLeeg was de tafel, glad glom het parket,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nde kachel scheen tot zwartheid te verschralen,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nlandschap in stoffig raam verstard – ‘t buffet<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nalleen leek meer bezieling uit te stralen.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nEen mot vliegt cirkelend in de kamer rond,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nhij maakt mijn blik los uit zijn starre staat en<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nhad een spook ooit in dit huis gewoond,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndan heeft dat het verlaten. Het verlaten.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Wat in dit gedicht van Brodski opvalt is het \u2018opsommingseffect\u2019, dat is, de dichter wekt de indruk dat hij met een projectorlamp werkt die bundels licht over het ene voorwerp naar het andere laat glijden, waarbij de in het licht gevangen voorwerpen om beurten genoemd worden. Reeds in de eerste in het buitenland verschenen verzameling der gedichten van Brodski (1965),7.<\/span><\/a> wordt door Georgi Stoekov in de inleiding de aandacht op deze kunstgreep gevestigd: \u2018de vele originele en afwisselende vormen van herhaling…\u2019 \u2018In een uitbundige hoeveelheid komen deze herhalingen voor in Brodski’s lange gedicht Grote Elegie. Aan John Donne<\/i>, dat een honderdtal variaties op het thema slaap<\/i> bevat. Het lange gedicht begint zo:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nJohn Donne sliep in en alles sliep rondom,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nde wanden sliepen en de vloer, de tafel,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nbed, schilderijen, grendels, elke kom,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 51]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nalles sliep in, ‘t buffet, gordijnen, kaarsen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen elke fles, en glas en brood en ook het mes…<\/i>8.<\/span><\/a>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Het is de opsommings- en herhalingstechniek, zoals die veelvuldig in het Russische volkssprookje wordt toegepast en zoals wij die ook aantreffen bij Poesjkin (Tsaar Saltan<\/i>) of bij Nikolaj Zabolotski in diens \u2018Merknoet znaki Zodiaka\u2019 (\u2018De tekens van de Zodiak verbleken\u2019) bij voorbeeld.9.<\/span><\/a> In wezen gaat het hierbij om het beat<\/i>-effect, in het John Donne gedicht 92 regels lang volgehouden; \u2018alles slaapt\u2019 wordt er elf maal letterlijk verzekerd, alles, meubels, huizen, steden, God en duivel en ook de rijmwoorden van John Donne, en zijn gedichten, en John Donne zelf. Net als in het sprookje gaat zo’n gedicht door dit herhalingseffect de indruk van iets statisch maken: het is de beschrijving, de evocatie van een bevroren wereld geworden, waarin dan de laatste versregels met de kracht van een cycloon inslaan.<\/p>\r\n\r\n

Iets dergelijks vindt nu ook plaats in \u2018Ik sloeg mijn armen om die schouders…\u2019, een gedicht, waarin als het ware wederom een lichtbundel glijdt van stoel naar muur, naar tafel, divan, kachel, buffet, enz. om al die dingen te benoemen. Heel karakteristiek voor Brodski zijn ook hier de laatste, afsluitende versregels, (met een ingebouwde herhaling in de laatste regel), die het verstarde totaalbeeld oplossen in beweging, of liever bewegelijkheid.<\/p>\r\n\r\n

En het is vooral hier, waar de Engelse dichter Kline zijn lezer in de steek laat: het \u2018they abhorred it\u2019 in de laatste regel mag dan een ingenieus rijm op \u2018its frozen orbit\u2019 zijn, in de derde regel van onder, maar in de eerste plaats heeft het origineel niets van dit \u2018abhor\u2019-element en in de tweede plaats is het herhalingseffect volkomen verdwenen, dat juist hier de belangrijke rol van afsluiting en onderstreping had. De Duitse en Nederlandse vertalingen hebben dit effect van de laatste regel behoedzaam gehandhaafd en daardoor het gedicht op peil gehouden. De Engelse versie geeft bovendien een gedicht dat te nadrukkelijk direct aan een vrouw is gericht: \u2018I bent to kiss your shoulders\u2019, en \u2018I saw your room…\u2019 enz., terwijl het origineel voor zo’n veronderstelling weinig steun biedt. De Duitse vertaling is qua vorm en metrum in het oog vallend stuntelig, jammer, want inhoudelijk is de adequatie van de vertaling groter dan die der andere versies. In de Nederlandse\r\n<\/p>

[p. 52]<\/div>

versie is een poging gedaan het uiterst subtiele evenwicht dat tussen vorm en semantische inhoud moet worden gevonden, in tact te houden. En daar gaat het uiteindelijk toch om bij het vertalen van gedichten, zo wil het mij voorkomen. – Dit doet mij denken aan een artikel van Iosif Brodski met de opmerking daarin: \u2018I recall how Akhmatova wept when she saw what one English poet’s translation had done to her.\u2019 – Zulke tranen te voorkomen – dat is, dunkt me, de voornaamste taak van de dichter-vertaler.<\/p>\r\n\r\n

2. Een gedicht van Anna Achmatova<\/h4>\r\n\r\n

Dat een auteur over gepubliceerde vertalingen van zijn werk soms tranen vergieten kan, toont Iosif Brodski aan in een artikel, een boekrecensie, die hij in 1973 schreef voor de New York Review<\/i> over de bundel Poems of Akhmatova<\/i>, selected, translated, and introduced by Stanley Kunitz with Max Hayward.10.<\/span><\/a>\r\n<\/p>\r\n\r\n

Brodski legt in zijn bespreking een gedicht van Achmatova in de vertaling van een dichter (Stanley Kunitz) en een slavist (Max Hayward) onder de loupe. Het is een uit de jaren dertig stammend gedicht, geschreven na de arrestatie van Achmatova’s zoon in 1934. Het is in zijn verbluffende eenvoud het meest honende \u2018Stalin-gedicht\u2019 dat ik ken, bijtender, schrijnender dan het bekende spotvers op Stalin van Osip Mandelsjtam.<\/p>\r\n\r\n

In het origineel en letterlijk vertaald ziet het gedicht er zo uit:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\nPodrazjenije Armjanskomoe<\/i>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ja prisnjoesj tebje tsjornoj ovtsojoe \/ na njetvjordych, soechich nogach, \/ podojdoe, zablejoe, zavojoe: \/ \u2018Sladko lj oezjinal, padisjach? \/ Ty vselennoejoe derzjisj, kak boesoe, \/ svetloj volej Allacha chranim… \/ I prisjolsja lj synok moj po vkoesoe \/ i tebje i detkam tvojim?\u2019<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Dit is:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\nImitatie naar het Armeens<\/i>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ik zal jou in je droom als een zwart schaap verschijnen \/ op onvaste, dorre poten \/ ik zal op je toekomen, ik zal blaten, ik zal brullen: \/ \u2018Heb\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>
[p. 53]<\/div>
\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
jij lekker gesoupeerd, padisjah? \/ Jij houdt het universum als een kraal in je hand, \/ behoed door de lichtende wil van Allah… \/ En is mijn zoontje wel naar jouw smaak geweest, \/ naar de jouwe en die van je kindertjes?\u2019<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

In het origineel bestaan de acht versregels uit het voor Anna Achmatova zo typische metrum van drie anapesten, met een rijmschema van abab.<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

In mijn poging tot weergave van het gedicht in het Nederlands moest ik het metrum wijzigen, het werd een vijfvoetige jambe; het rijm heeft in dit gedicht een uitzonderlijk evocatieve kracht en moest dus gehandhaafd blijven. Ziehier mijn vertaling:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
Imitatie naar het Armeens<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nJij ziet me in jouw droom als een zwart schaap<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndat waggelt op onvaste dorre poten.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIk kom steeds dichterbij, ga brullen, blaat:<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018En, heb jij, Sjah, van je souper genoten?\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nJij houdt de kosmos als een kraal omklemd<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen lichtend zal jou Allah’s wil bewaken…<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018Zo – heeft mijn zoontje jouw verhemelte verwend?<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen mocht hij ook jouw kindertjes goed smaken?\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

De Engelse vertaling van het team Kunitz en Hayward luidt als volgt:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIn the form of a black ewe my ghost<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwill struggle through your dreams<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\non faltering withered legs,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nbleating: \u2018Shah of the Shahs,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nblessed in Allah’s eyes,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nhow well did you feast?<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nYou hold the world in your hand<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nas if it were a cold bright bead…<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nBut what about my boy,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndid you enjoy his taste?\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 54]<\/div>\r\n

Welnu, deze Engelse versie heeft Iosif Brodski tot tranen toe bedroefd. En terecht: Kunitz heeft \u00e9n rijm \u00e9n metrum als quantit\u00e9s n\u00e9gligeables<\/i> opgegeven, maar van de aldus gewonnen vrijheid geen gebruik gemaakt om dan in ieder geval inhoudelijk adequaat te vertalen, in tegendeel: bijna geen regel klopt met het origineel. Brodski vraagt zich af, waar Kunitz die pompeuze opening met een \u2018door dromen dwalend spook\u2019 vandaan heeft; hij wijst erop, dat Achmatova niet voor niets schreef \u2018… ga brullen, blaat\u2019 – door Kunitz alleen met \u2018bleating\u2019 weergegeven; hij betreurt de omzetting der regels 4-8 van de vertaling, waardoor aan het geheel een totaal ander accent wordt gegeven; hij ziet niet in, waarom de Engelse versie uit tien regels moest bestaan, terwijl Achmatova aan acht genoeg had. Maar het ergste zijn voor Brodski – trouwens voor iedereen die gedichten lezen kan – de laatste twee regels, waarin de Amerikaanse dichter en de Engelse slavist de \u2018kindertjes\u2019 hebben geschrapt (en dat ondanks de twee extra regels die zij zich hebben toege\u00ebigend!). Inderdaad, het ging en gaat in dit gedicht niet om Stalin’s smaak alleen, maar ook om die van \u2018zijn kindertjes\u2019, dat wil zeggen, zijn duizenden handlangers, beulen, jabroeders en trawanten. Zo als het Engels lezende publiek dit gedicht van Achmatova krijgt voorgeschoteld, lijkt het, of het om een persoonlijke grief van \u00e9\u00e9n persoon tegen een andere gaat, maar dit is dan zulk een regelrechte verdraaiing, vervalsing en ontkrachting van een sterk gedicht dat de maker ervan inderdaad in tranen zou zijn uitgebarsten, als het lot er haar niet voor had behoed die vertaling ooit onder de ogen te krijgen.<\/p>\r\n\r\n\r\n

3. Een gedicht van Wilfred Smit<\/h4>\r\n\r\n

Het gebeurde in Amsterdam, in 1972. Ik was toen adjunct-directeur van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. Wilfred Smit werkte bij dat instituut als slavist op de Oosteuropese afdeling, voornamelijk op de titelbeschrijvingen van binnenkomende Russische en Poolse boeken voor de bibliotheek. In zeker opzicht was mijn positie toen uniek: enkele jaren lang was ik \u2018de baas van een dichter\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Misschien lag het aan die situatie, dat wij niet erg veel contact met elkaar hadden. Ik herinner mij slechts \u00e9\u00e9n enkel raakvlak: ons beider bewonde-<\/p>

[p. 55]<\/div>

ring voor de gedichten van de jonge Pasternak. Zowel Wilfred Smit als ik hadden uit Pasternak’s bundel Thema’s en variaties<\/i> (1923) het gedicht \u2018Vesna\u2019 vertaald, hij onder de titel Voorjaar<\/i>, ik onder de titel Lente.<\/i> Ik geef hier beide versies, maar om de merites der vertalingen te kunnen beoordelen, eerst de originele tekst en een letterlijke overzetting van dit korte gedicht:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Vesna, ja s oelitsy, gde topol oedivljon, \/ gde dalj poegajetsja, gde dom oepastj boitsja, \/ gde vozdoech sin, kak oezelok s beljom \/ oe vypisavsjegosja iz bolnitsy. \/ Gde vetsjer poest, kak prervannyj rasskaz, \/ ostavlennyj zvezdoj bez prodolzjenja \/ k njedo\u00f6emenjoe tysjatsj sjoemnych glaz \/ bezdonnych i lisjonnych vyrazjenja.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Letterlijke vertaling:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Lente, ik kom van de straat, waar de popel verbaasd is \/ waar de verte schrikt, waar het huis bang is om te vallen, \/ waar de lucht blauw is als een bundeltje ondergoed \/ bij een uit het ziekenhuis ontslagene. \/ Waar de avond leeg is als een afgebroken verhaal, \/ door een ster zonder vervolg gelaten, \/ tot verbluffing van duizenden rumoerige \/ bodemloze ogen, verstoken van uitdrukking.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Bij Wilfred Smit luidt dit gedicht in het Nederlands (het staat in zijn Verzamelde Gedichten<\/i>):<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
Voorjaar<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nVoorjaar, ik kom van straat, waar verte<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nduizelt, de popel wankelmoedig is en schraal,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nde lucht blauw als het bundel je met was<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nmee teruggekomen uit het hospitaal.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nWaar avond is als een onaf verhaal<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndoor een ster al niet meer uitverteld,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ntot onbegrip en twinkelend kabaal<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nin duizend mooie stomme ogen.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

(Naar Pasternak)<\/p>\r\n

[p. 56]<\/div>\r\n

Mijn vertaling was aanvankelijk in 1958 verschenen, toen, in een ietwat veranderde vorm in 1970:11.<\/span><\/a>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
Lente<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nHet is lente, waar op straat verbaasd de popel groet,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwaar verten schrikken, waar het huis vreest om te kiepen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen waar de lucht blauwt als een bundeltje met goed<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nin handen van een pas ontslagen zieke.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nWaar de avond leeg is als een afgekapt verhaal,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwaarin een ster halfweg is blijven steken,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ntot schrik van duizend ogen vol kabaal<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nin diepten waar geen glimp meer door kan breken.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Ik herinner mij dat wij over dit gedicht en over onze vertalingen ervan een keer van gedachten hebben gewisseld. Ik had een opmerking gemaakt over zijn vierde regel, dat ik die niet zo geslaagd vond en dat ik die \u2018was mee teruggekomen uit het hospitaal\u2019 als een moedwillig aangebrachte dissonant onderging en dat zulke dingen bij Pasternak niet voorkwamen. Ik weet niet precies meer, wat Wilfred Smit hierop antwoordde, waarschijnlijk niets behalve het brede gebaar, waarmee hij me op de woorden wees die onder zijn gedicht stonden: \u2018Naar Boris Pasternak\u2019, met andere woorden, dit is mijn<\/i> gedicht…<\/p>\r\n\r\n

Veel verder zijn onze gesprekken, geloof ik, nooit gekomen.<\/p>\r\n\r\n

Toen ik in 1972 de \u2018pensioengerechtigde leeftijd\u2019 had bereikt, is hij mij op mijn verjaardag een exemplaar van zijn toen net bij Meulenhoff verschenen Verzamelde Gedichten<\/i> (1971) komen aanbieden, met een opdracht erin en met een los vel eraan toegevoegd, waarop een gedicht van zijn hand dat hij aan mij had gericht – om mij te troosten:<\/p>\r\n

[p. 57]<\/div>\r\n

17.II.’72<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
Een stupa voor zijn 65ste<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIets van de buddha<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen van de mammon iets<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n(hun gladgeschoren wang<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nhun stasis) –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ngeen koud perfectum<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nmaar meer ruitenkoning<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nironiserend<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nbuitenspel gestapt –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen allereigenlijkst<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nmontgolfier<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvertolker van idee\u00ebn<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nin wolken drakenvliegers<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nzwaluwen ballonnen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nladders naar omhoog.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 58]<\/div>\r\n

Als een zegel op een oorkonde, zo prijkt onder aan het gedicht zijn signatuur. Een abstracte lijntekening met een sterk verlangen in zich om concreet te worden: wilfred smit<\/span>.<\/p>\r\n\r\n

Zo was zijn handtekening en zo was hij zelf.<\/p>\r\n\r\n

Een half jaar na dit geschenk is hij overleden, hij was achtendertig jaar oud.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

15.12.1982<\/p>\r\n\r\n\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

Charles B. Timmer<\/a><\/p>\n

over Joseph Brodsky<\/a><\/p>\n

over Anna Achmatova<\/a><\/p>\n

over Wilfred Smit<\/a><\/p>\n

15 december 1982<\/a><\/p>\n
\n<\/div>

\r\n
\r\n
\n
\r\n1.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
Het vijfde gedicht van de uit zes verzen bestaande cyclus ?Kamernaja Moezyka?, in het tijdschrift Echo<\/i>, red. vi<\/span>. Maramzin. Parijs 1978, p. 11.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n2.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
\r\nRimskije elegii.<\/i> New York, Russica Publ. 1982.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n3.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
\r\nDen’ po?zii 1967.<\/i> Leningrad, Sovetski Pisatelj, 1967, pp. 134-135. De letterlijke vertaling luidt:\n
\n?Apollo, neem de krans af \/ leg die neer aan de voeten \/ van Eliot, als de grens \/ voor onsterfelijkheid in een wereld van lichamen. \/ Lawaai van stappen en klank van de lier\/ het bos rondom zal [het] herinneren \/ voor het geheugen zal dienen \/ alleen dat wat zal leven. \/ Het bos en dal zal herinneren \/ herinneren zal Aeolus zelf \/ herinneren zal ieder grasje \/ hoe Horatius Flaccus het wilde. \/ Thomas Stearns, wees niet bang voor geiten \/ hooien is ongevaarlijk. \/ Het geheugen behoedt, zo niet graniet \/ dan wel de paardebloem. \/ Zo gaat de liefde heen \/ voor goed, in de nacht van anderen, \/ afbrekend de kreet, de woorden, \/ onzichtbaar geworden, hoewel levend. \/ Jij ging heen, naar anderen, maar wij \/ noemen dit het rijk van het duister. \/ Een gebied dat afgesloten is. \/Jaloezie verlangt het zo. \/ Bos en wie zullen [zich hem] herinneren \/ alles rondom zal zich herinneren \/ zo als een lichaam (de wereld is niet leeg) \/ zich de liefkozing van hand of mond herinnert.?<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n4.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
\r\nRussian Literature Triquarterly<\/i>, no. 1. Onder redactie van Carl R. Proffer en Ellendea Proffer Ann Arbor, Mich. Ardis, 1971, p. 77.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n5.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
\r\nGedichte von Jossif Brodskij. Lyrische Hefte 26<\/i>, onder redactie van Arnfrid Astel. K?ln-M?lheim 1966.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n6.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
\r\nOstanovka v poestyne \/ Halt in the Wilderness<\/i>, onder redactie van Max Hayward. New York, Izd. im. Tsjechova, 1970.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n7.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
\r\nStichotvorenija i po?my.<\/i> Washington D.C., Inter-Language Lit. Association, 1965.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n8.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
\r\nIbid.<\/i>, p. 130.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n9.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
Nikolaj Zabolotski, Stichotvorenija<\/i>, onder redactie van G.P. Struve en B.A. Filippov. Washington D.C., Inter-Language Lit. Association, 1965, p. 82.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n10.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
Ik citeer de Londense editie: Poems of Akhmatova<\/i>, selected, translated, and introduced by Stanley Kunitz with Max Hayward. London, Collins & Harvill Press, 1974.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n11.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
Boris Pasternak, Gedichten.<\/i> Vertaald en ingeleid door Charles B. Timmer (met Russische tekst). Amsterdam, G. van Oorschot, 1958. In 1970 in Hasselt, Heideland, in 1982 in bundel Kwartet<\/i>, Amsterdam, Arbeiderspers.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 44] Charles B. Timmer Russische notities I. Een gedicht van Iosif Brodski Onlangs maakte een Nederlandse dichter de volgende opmerking: \u2018Dat wat ze hier in het westen de \u201cRussische dreiging\u201d noemen zou spoorslags verdwenen zijn, als in Moskou de verzamelde gedichten konden verschijnen van Iosif Brodski.\u2019 Een op het oog politiek weinig zakelijke opmerking…. Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-301339","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nCharles B. Timmer Russische notities · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-22\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Charles B. Timmer Russische notities · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 44] Charles B. Timmer Russische notities I. Een gedicht van Iosif Brodski Onlangs maakte een Nederlandse dichter de volgende opmerking: \u2018Dat wat ze hier in het westen de \u201cRussische dreiging\u201d noemen zou spoorslags verdwenen zijn, als in Moskou de verzamelde gedichten konden verschijnen van Iosif Brodski.\u2019 Een op het oog politiek weinig zakelijke opmerking.... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-22\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T14:05:19+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"20 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-22\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-22\/\",\"name\":\"Charles B. Timmer Russische notities · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1982-12-31T23:00:06+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T14:05:19+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-22\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-22\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-22\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Charles B. Timmer Russische notities\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Charles B. Timmer Russische notities · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-22\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Charles B. Timmer Russische notities · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 44] Charles B. Timmer Russische notities I. Een gedicht van Iosif Brodski Onlangs maakte een Nederlandse dichter de volgende opmerking: \u2018Dat wat ze hier in het westen de \u201cRussische dreiging\u201d noemen zou spoorslags verdwenen zijn, als in Moskou de verzamelde gedichten konden verschijnen van Iosif Brodski.\u2019 Een op het oog politiek weinig zakelijke opmerking.... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-22\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T14:05:19+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"20 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-22\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-22\/","name":"Charles B. Timmer Russische notities · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1982-12-31T23:00:06+00:00","dateModified":"2021-06-04T14:05:19+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-22\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-22\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-22\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Charles B. Timmer Russische notities"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/301339","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=301339"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=301339"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}