{"id":301567,"date":"1985-01-01T00:00:35","date_gmt":"1984-12-31T23:00:35","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/poeziekroniek-2\/"},"modified":"2021-06-04T15:06:38","modified_gmt":"2021-06-04T14:06:38","slug":"poeziekroniek-2","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-2\/","title":{"rendered":"Po\u00ebziekroniek"},"content":{"rendered":"<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\"><div class=\"wp-block-column dbnl-links is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:66.66%\">\r\n\r\n <interp type=\"primair\" value=\"lies003\"><\/interp><interp type=\"secundair\" value=\"velt001\"><\/interp><interp type=\"secundair\" value=\"ouwe004\"><\/interp><interp type=\"secundair\" value=\"harm009\"><\/interp><div class=\"pb\">[p. 366]<\/div>\r\n<a name=\"32\"><\/a>\r\n<h3>Po\u00ebziekroniek<\/h3>\r\n\r\n<p>In vervlogen jaren, toen er in de schouwburgen alom sprake was van regisseurstoneel, las men in de besprekingen geregeld de term regievondst. Aangezien zoiets grote lof inhield, beijverde iedere regisseur zich regievondsten in te lassen en niet zelden was het resultaat van dit piekeren wel sensationeel, maar had het weinig met de inhoud van het stuk te maken. Zo hebben heel wat Plantagenets de troon veroverd met nagebootste nazi-tanks en veel toneelspelers hebben het lichaam symbolisch bewogen of zich publiekelijk aan- en uitgekleed; men moest begrijpen dat deze momenten als hoogtepunten zouden beklijven. Bij een geslaagde regievondst inspireerde de gedachte van het stuk tot een beeld, dat zelf een betekenis had en tevens de gedachte van het stuk op geheel eigen wijze weergaf. Het gedicht is een regievondst.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Het verbeelden, het vorm geven aan gedachten en vervolgens weer aan het beeld, bepaalt de waardering voor het gedicht, in elk geval de mijne. Valt de verbeelding weg, dan rest vaak een op rijm gezet betoog of verhaaltje. Vormen de beelden op geen enkele manier een verhelderend commentaar op de werkelijkheid, dan neem ik slechts wapengekletter en losse spierbundels waar. Pralend vertoon.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">\u00a0<\/p>\r\n\r\n<p>In zijn jongste bundel <i>Destinaties<\/i> draagt Martin Veltman het inleidend kwatrijn en daarmee min of meer de hele bundel op aan de bewonderde vriend Harry Mulisch. De gedichten zijn per acht gegroepeerd in \u2018octaven\u2019. Octaven, Harry Mulisch, <i>Destinaties<\/i>: alles wijst naar <i>De Compositie van de Wereld.<\/i> Een afdeling van acht gedichten \u2018octaaf\u2019 noemen en zo verwijzen naar een in de literatuur bekend begrip vind ik nog wel aardig, maar verder weet ik niet wat ik met de verwijzing aan moet. Natuurlijk\r\n<\/p><div class=\"pb\">[p. 367]<\/div><p>komen enkele namen zowel in het werk van Harry Mulisch als in de bundel van Martin Veltman voor, maar wat wil je, met zo&#8217;n onderwerp? Martin Veltman heeft bij Polak, dus in een fraaie uitvoering, drie bundels gepubliceerd. Martin Veltmans gedichten zijn door Gerrit Kouwenaar geplaatst in <i>De Gids<\/i> omdat de inhoud nu eens niet het wereldleed maar het zakenleed betrof. Martin Veltman dient als kunstenaar serieus te worden genomen, zei Martin van Amerongen. Martin Veltman werd door Harry Mulisch aangeraden zijn gedichten te publiceren. Ik ging er voor zitten.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">\r\n<i>De Zaken &amp; de Dood<\/i> (1980) bevat negenendertig gedichten die door hun regelverdeling lijken op het Shakespeareaans sonnet. De gedichten zijn anekdotisch, het onderwerp is het verlangen naar een andere vorm van leven. Ik vind het een slechte bundel met afschuwelijke regels als:<\/p>\r\n\r\n<div class=\"poem\">\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">Schoftige moordenaars zijn we geworden.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">Elkaar met de verschrikkelijke bom<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">bedreigend, naar het leven staand. Kom. Kom<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n<p>Dat denk ik ook: kom, kom. In <i>Spiegelgevecht<\/i> (1981) staan achtentwintig gedichten van veertien regels elk. Geen titels maar Romeinse cijfers. Veltman eindigt de bundel met het voornemen het ideaal uit zijn jeugd weer op te nemen en zich te wijden aan de grote po\u00ebzie, \u2018het hoge water\u2019. Het resultaat van dit voornemen moet <i>Destinaties<\/i> zijn: hij begon aan de bundel op 4 augustus 1982, het wordt uitdrukkelijk vermeld.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Heeft de sprong in het po\u00ebtische diepe Veltman zijn persoonlijke problematiek doen vergeten? Vond hij dat zulke grote po\u00ebzie ook over wereldomvattende onderwerpen moest gaan? <i>Destinaties<\/i> behandelt de geschiedenis der mensheid in acht maal acht hoofdstukjes; ieder hoofdstukje is een Oosters kwatrijn. Oertijd, Egyptische en Griekse beschaving, Romeinse rijk, christendom, middeleeuwen, renaissance en verlichting, dan de moderne tijd. Het laatste octaaf geeft de toestand van vandaag weer, althans Veltmans visie daarop en dat is een sombere visie. In de eerste zes octaven worden slechts terloops wat schermutselingen genoemd en de mens etaleert helder verstand en artistieke drift. Vanaf het zevende octaaf,\r\n<\/p><div class=\"pb\">[p. 368]<\/div><p>dat begint met de Franse revolutie, gaat alles bergafwaarts: oorlog, verschrikking, verval. Geen sprake meer van enige waarde. Zo worden heden en verleden verminkt, denk ik dan. Maar we mogen deze 256 regels natuurlijk niet lezen als een geschiedenisboek. Niet als een leerdicht. Laten we naar de gedichten zelf kijken.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">De kwatrijnen spreken degene over wie het gaat, de mens, rechtstreeks aan met \u2018je\u2019. \u2018Je poot wordt arm\u2019, \u2018Je klieft de steen\u2019, \u2018Je komt en gaat\u2019. Van deze \u2018je\u2019 wordt, &#8211; aanvankelijk prijzend, later in de moderne tijd met diep medeleven, &#8211; per kwatrijn een verrichting genoemd. Het is geen bijzonder originele opsomming. Vraag een beetje scholier, of voor mijn part een beetje Nederlander die nog gedegen onderwijs heeft genoten, naar wat hij zich herinnert van de mooie daden van de mens en hij zal toch zeker de helft van de onderwerpen oplepelen.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Het rijm is overdonderend. Indien nodig worden waarheid en gezond verstand eraan opgeofferd. De lucht is guur, en &#8216;t is vier uur; verdomd als het niet waar is. Ik geef slechts twee voorbeelden. \u2018Je hoort verwonderd Socrates betogen. \/ (&#8230;) Dan antwoordje, en staat met grote ogen.\u2019 (<span class=\"small-caps\">xvi<\/span>). En: \u2018Je woekert met het land en wrikt de spade. \/ (&#8230;) wijn van het land, van Dante een ballade.\u2019 (<span class=\"small-caps\">xxxviii<\/span>). Toen de ballade enigszins in haar geboorteland Frankrijk bekend werd door Guillaume de Machaut en Eustache Deschamps was Dante al bijna een halve eeuw dood.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Hoe zit het met de beeldspraak, de treffende vergelijking, het veelzeggende woord? Ook hier twee voorbeelden. \u2018Sophocles voert je op zijn verzen mee. \/ Wild slaat het water van de levenszee.\u2019 (<span class=\"small-caps\">xv<\/span>). \u2018Dapper klim je aan boord van het galjoen. \/ Het moet geheime verten opendoen\u2019 (<span class=\"small-caps\">xxxix<\/span>). Tendentieuze voorbeelden? Ik heb er vele verzameld. Mijns inziens treffen de genoemde voorbeelden de sfeer van de bundel. Wie voorbeelden van betere regels kent, moet het maar zeggen.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Het rijm vind ik te glad, de beelden nietszeggend, ook tegen de gedachte heb ik bezwaren. V\u00f3\u00f3r de Franse revolutie is het de trots op alles wat de mens gepresteerd heeft, die de toon van de kwatrijnen bepaalt. Maar het is even collectief als de roes na een voetbalwedstrijd. Wat denkt Veltman zelf over de verwoesting van Carthago, over Vergilius, Nero, de gotische bouw, &#8211; want de beschreven bouw is toch gotisch en niet Romaans?, &#8211; de\r\n<\/p><div class=\"pb\">[p. 369]<\/div><p>kloosters, de kruistochten, Luther, om maar wat behandelde onderwerpen te noemen. Ik heb er geen idee van. N\u00e1 de Franse revolutie zijn het bezorgdheid en somberheid die de trots verdringen. Natuurlijk, van veel dingen word je ook niet al te vrolijk, maar hier is alles eerst stralend wit, dan pekzwart. Over de huidige tijd vindt de lezer geen andere idee\u00ebn dan al veel gehoorde klachten. \u2018De electronica schept monsterbreinen.\u2019, \u2018De kinderen verkommeren op de scholen.\u2019, \u2018Je ruilt de taal in voor het handgemeen.\u2019, \u2018Liefde en trouw gaan in de chip verloren.\u2019. Het is het niveau van \u2018geef mij maar het oude handwerk\u2019 en \u2018de jeugd van tegenwoordig kan alleen nog kladderen op muren\u2019.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Ik vind deze bundel een goed voorbeeld van op rijm gezette verhaaltjes en een op rijm gezet betoog. Ook het onderwerp van het betoog is weinig overtuigend.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">\u00a0<\/p>\r\n\r\n<p>In het laatste octaaf van <i>Destinaties<\/i> staat een kwatrijn over de overheid. Het luidt als volgt:<\/p>\r\n\r\n<div class=\"poem\">\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">Je meldt je aan het overheidsloket.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">Je code wordt in het systeem gewet.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">Terwijl je naam wegglipt in apparaten,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">worden brandcijfers op je arm gezet.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n<p>Het woord \u2018loket\u2019 trof ik ook aan in <i>Klem,<\/i> de laatste bundel van Kees Ouwens. Zie hier wat hij ermee deed.<\/p>\r\n\r\n<div class=\"poem\">\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">Pralend ghetto, u is de stapeling van loketten geboortig uit<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">loketten, in u, loketten<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">zonder bediening, geopponeerd hakend naar<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">loketten &#8211;<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n<p>Ook trof ik in <i>Klem<\/i> het woord \u2018wetten\u2019.<\/p>\r\n\r\n<div class=\"poem\">\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">haar volksheid leerde mij zeden<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">mijn mores wetten zich aan haar platheid<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n<div class=\"pb\">[p. 370]<\/div>\r\n<p>Zo! We zijn weer terug bij de po\u00ebzie.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">\u00a0<\/p>\r\n\r\n<p>Over de bundel <i>Klem<\/i> is al veel gezegd. Ik kies ter bespreking \u00e9\u00e9n gedicht.<\/p>\r\n\r\n<div class=\"poem\">\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">Ontstentenis<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">Ik was overstelpt met etgroen van mijn najeugd<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">Ik was de excentriciteit van de wederkerige gemeenschap<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">en de uitzondering op de regel van de reciprociteit<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">de uitvlucht van beslotenis en<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">het beroep op de maat der dingen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">Ik reinigde mijn blik van te zien, ontsmette mijn oor van<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">te horen, kookte mijn tastzin uit, en delgde mijn<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">bewustzijn, tot thuiskomst koos ik mij ontstentenis<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">tot toekomst te zijn vergeten, tot herkomst uitwissing want<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">U, die Ik<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">is, die zich gevormd neerlaat in de dalende<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">zon van mijn jeugd, die het apostolaat van<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">mijn lichaam diagnosticeert als voleindigd<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">en die de missie van mijn postuur herroept<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">tot in de uithoeken van mijn eenzang<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">was de novice van mijn lichaam<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n<p>Het gedicht begint met de voor deze bundel gebruikelijke losse regel: meteen een voltreffer. Wat klinkt in deze eerste regel niet allemaal mee? Ik lees over een voorbije jeugd (najeugd), die maar niet los wil laten; ik lees over het onrijpe (groene) van de jeugd als ware het een ziekte (etter); ik lees over het verpletterende van dit alles. Etgroen, &#8211; het komt mij voor als een neologisme en tegelijk past het volkomen in de regel, &#8211; blijkt een\r\n<\/p><div class=\"pb\">[p. 371]<\/div><p>bestaand woord. Etgroen, etgras of nagras is het tweede grasgewas dat na het maaien van het eerste opschiet. Het krijgt zo een \u2018betekenis-rijm\u2019 met najeugd. De onrijpheid, het wilde gras groeit nog eens en probeert weer de drager te overwoekeren. Het is een etter die hem aankleeft. De rest van het gedicht ziet er uit als een sonnet. De vormen leiden bij Ouwens een eigen leven: de woorden en de regels botten uit, vertakken zich en barsten uit coupletten en strofen. Er zijn gedichten die op een rondeel lijken (<i>Aanblik, Ster<\/i>) en gedichten die op een ballade lijken (<i>Arbeidsslag<\/i>; de herhaalde beginregel moet dan opgevat worden als refrein; de laatste regel \u2018maar u die ik ben ik u\u2019 kan als envoi gezien worden). In het gedicht <i>Ontstentenis<\/i> volgen na de beginregel twee coupletten van vier regels, een woordgeworden wending, &#8211; \u2018U, die Ik\u2019, &#8211; en dan zes regels, weliswaar \u2018verkeerd\u2019 verdeeld, maar toch!<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">In het eerste kwatrijn wordt een paar keer gezegd dat de \u2018ik\u2019 een vreemdeling is temidden van een groep. Hij vlucht voor de beslotenis en het beroep op de maat der dingen. De groep is hecht en sluit de vreemdeling buiten; de groep heeft een norm aangelegd en de vreemdeling voldoet daar niet aan. \u2018De maat der dingen\u2019 is een deel van de \u2018homo mensura\u2019-stelling van de vroege Griekse sofist Protagoras van Abdera: \u2018De mens is de maat van alle dingen, van wat is dat het is, van wat niet is dat het niet is.\u2019 Er is geen zekerheid, alles is relatief. Het tweede kwatrijn bevat een andere herhaalde mededeling: de \u2018ik\u2019 reinigt de zintuigen van indrukken en kiest het isolement. Kees Ouwens houdt er een eigen grammatica op na: alsof hij vervreemdt van de taal der gemeente.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">De wending noem ik \u2018U, die Ik\u2019. Er verschijnt op deze plaats een U, die in het sextet de hoofdrol gaat spelen: een perfecte wending. In het sextet wordt duidelijk dat Ouwens hier een techniek toepast die vaker in de bundel aangetroffen wordt: in het gedicht staan woorden en beelden die gebaseerd zijn op \u00e9\u00e9n metafoor. Zo zijn in <i>Offerte<\/i> veel woorden ontleend aan het politiek bedrijf, in <i>Opulentie<\/i> staat van alles wat met tuinieren te maken heeft. Hier, in <i>Ontstentenis<\/i> staan woorden uit het Roomse brevier. Het etgroen van zijn najeugd krijgt op die manier ook nog een geelwitte schimmel. Ik noem de woorden die ik herken: novice, eenzang, missie, voleindigd, apostolaat, gevormd, reinigen, gemeenschap en regel.<\/p>\r\n<div class=\"pb\">[p. 372]<\/div>\r\n<p>Als ik zo interpreterend ook naar de andere regels kijk, moet ik in \u2018U\u2019 wellicht God lezen. Ik lees \u2018U\u2019 toch ook als een deel van de \u2018Ik\u2019, verbonden aan jeugd, godsdienst, gemeenschap, van welk deel hij afstand wil nemen of al genomen heeft. Het zijn bij Kees Ouwens vreemde vormen en constructies die de aandacht vasthouden. Ik vraag me wel af of hij bewust bekende vormen en constructies hanteert en die vervolgens weer uit de voegen laat barsten of dat ik in deze schijnbare wanorde zoek naar bekende vormen die houvast kunnen bieden.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">\u00a0<\/p>\r\n\r\n<p>Het is verleidelijk de gedichten van Kees Ouwens volstrekt origineel te noemen, niet te vergelijken met andere Nederlandse gedichten. Alleen Achterberg wordt als voorbeeld genoemd, mede om de titels. Hoe ik de gedichten ook bewonder, zo&#8217;n oordeel zou overdreven en onjuist zijn.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">De bundels <i>Intieme Handelingen<\/i> van Kees Ouwens en <i>De andere Ridders<\/i> van Toon Tellegen komen nogal overeen. In beide bundels tref ik regels aan over het gaan reizen, over binnen versus buiten, over nacht en dag, over het weer, over zon en maan. Of regels over onverstaanbare taal: \u2018Maar toch was het of ik een stem hoorde, ver weg, (&#8230;) waarvan ik de taal niet verstond\u2019 (<i>Intieme Handelingen<\/i>). \u2018zij hadden het over mij, ik kon hen niet verstaan\u2019 (<i>De andere Ridders<\/i>). Of regels die paradoxaal zijn: \u2018Ik trouwde met mij, en ik\u2019 (<i>Klem<\/i>); \u2018Ik liep alle kanten uit, \/ verloor mijzelf al spoedig uit het oog\u2019 (<i>De andere Ridders<\/i>); \u2018Bang waren wij, en toch ook weer niet\u2019 (<i>Intieme Handelingen<\/i>); \u2018De zon schijnt, \/ maar eigenlijk schijnt de zon ook niet\u2019 (<i>De andere Ridders<\/i>). Vaak gaat het om regels die de thematiek raken; Tellegen komt dicht in de buurt van Ouwens&#8217; tweede bundel.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Van Kees Ouwens is al verschillende keren beweerd dat zijn zinnen zo prachtig over de regels woekeren. Welnu, ook dat is niet nieuw. Onlangs is in een piepkleine uitgave de vijfde druk verschenen van <i>Geachte Muizenpoot en achttien andere Gedichten<\/i> van F. Harmsen van Beek. Lange regels, enjambementen, een eigenzinnige grammatica, het bezielen van natuur en voorwerpen, vreemde woordcombinaties: bij beiden tref je het aan.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Ik weet het; in een poging de bijzondere gedichten van F. Harmsen van Beek te plaatsen zijn de namen van bijna alle Nederlandse dichters ge-<\/p><div class=\"pb\">[p. 373]<\/div><p>noemd. Het gaat er mij dan ook niet om aan deze lijst nog eens de naam van Kees Ouwens toe te voegen, maar om aan te geven dat hij wel bijzondere gedichten schrijft, maar niet zo schrijft dat hij met niemand vergeleken kan worden. Naar aanleiding van een <span class=\"small-caps\">vpro<\/span>-programma, &#8211; \u2018De Letteren\u2019: F. Harmsen van Beek te gast bij H.A. Gomperts, &#8211; schreef K. Fens: \u2018voor haar waren ten slotte die gedichten, hoe gekunsteld (in goede zin) die ook voor de lezer kunnen zijn, niet meer dan zeer natuurlijke uitingen, in een taal die haar vertrouwd was, want zeer eigen. De dichter vond de verzen veel \u201cgewoner\u201d en vanzelfsprekender dan de lezer. En ik vermoed dat dat bij goede po\u00ebzie meestal zo gaat.\u2019 Ook in deze zin schrijft Ouwens goede po\u00ebzie. Kees Ouwens: \u2018Wat moet ik nou in godsnaam nog toevoegen aan wat er al staat? Het gaat helemaal nergens over.\u2019<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Ik ben het hier natuurlijk niet mee eens.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">\u00a0<\/p>\r\n\r\n<p>\r\n<i>Tomas Lieske.<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">\u00a0<\/p>\r\n\r\n<table class=\"list\">\n<tr class=\"list-item-container\" id=\"\">\n<td class=\"list-item\">Martin Veltman. <i>Destinaties.<\/i> Athenaeum-Polak &amp; Van Gennep 1984;<\/td>\r\n<\/tr>\n<tr class=\"list-item-container\" id=\"\">\n<td class=\"list-item\">Kees Ouwens. <i>Klem.<\/i> Athenaeum-Polak &amp; Van Gennep 1984;<\/td>\r\n<\/tr>\n<tr class=\"list-item-container\" id=\"\">\n<td class=\"list-item\">F. Harmsen van Beek. <i>Geachte Muizenpoot en achttien andere Gedichten.<\/i>\n<\/td>\r\n<\/tr>\n<tr class=\"list-item-container\" id=\"\">\n<td class=\"list-item\">Uitgeverij de Bezige Bij 1985<sup>5<\/sup>.<\/td>\r\n<\/tr>\n<\/table><\/div><div class=\"wp-block-column dbnl-rechts is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33.33%\"><div id=\"noten-apparaat\"><div class=\"interp\">\n<h3>Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n<p><label>auteurs<\/label><\/p>\n<p> <a href=\"https:\/\/www.dbnl.org\/auteurs\/auteur.php?id=lies003\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Tomas Lieske<\/a><\/p>\n<p>over  <a href=\"https:\/\/www.dbnl.org\/auteurs\/auteur.php?id=velt001\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Martin Veltman<\/a><\/p>\n<p>over  <a href=\"https:\/\/www.dbnl.org\/auteurs\/auteur.php?id=ouwe004\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Kees Ouwens<\/a><\/p>\n<p>over  <a href=\"https:\/\/www.dbnl.org\/auteurs\/auteur.php?id=harm009\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Fritzi ten Harmsen van der Beek<\/a><\/p>\n<br>\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[p. 366] Po\u00ebziekroniek In vervlogen jaren, toen er in de schouwburgen alom sprake was van regisseurstoneel, las men in de besprekingen geregeld de term regievondst. Aangezien zoiets grote lof inhield, beijverde iedere regisseur zich regievondsten in te lassen en niet zelden was het resultaat van dit piekeren wel sensationeel, maar had het weinig met de&#8230; <a class=\"more-link\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-2\/\">Lees verder <span class=\"read-more-arrow\"><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-301567","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.4 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Po\u00ebziekroniek &#183; Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Po\u00ebziekroniek &#183; Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 366] Po\u00ebziekroniek In vervlogen jaren, toen er in de schouwburgen alom sprake was van regisseurstoneel, las men in de besprekingen geregeld de term regievondst. Aangezien zoiets grote lof inhield, beijverde iedere regisseur zich regievondsten in te lassen en niet zelden was het resultaat van dit piekeren wel sensationeel, maar had het weinig met de... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T14:06:38+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"12 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-2\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-2\/\",\"name\":\"Po\u00ebziekroniek &#183; Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1984-12-31T23:00:35+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T14:06:38+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-2\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-2\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-2\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Po\u00ebziekroniek\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Po\u00ebziekroniek &#183; Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-2\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Po\u00ebziekroniek &#183; Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 366] Po\u00ebziekroniek In vervlogen jaren, toen er in de schouwburgen alom sprake was van regisseurstoneel, las men in de besprekingen geregeld de term regievondst. Aangezien zoiets grote lof inhield, beijverde iedere regisseur zich regievondsten in te lassen en niet zelden was het resultaat van dit piekeren wel sensationeel, maar had het weinig met de... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-2\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T14:06:38+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"12 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-2\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-2\/","name":"Po\u00ebziekroniek &#183; Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1984-12-31T23:00:35+00:00","dateModified":"2021-06-04T14:06:38+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-2\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-2\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-2\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Po\u00ebziekroniek"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/301567","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=301567"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=301567"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}