{"id":301720,"date":"1986-01-01T00:00:33","date_gmt":"1985-12-31T23:00:33","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-31\/"},"modified":"2021-06-04T15:07:23","modified_gmt":"2021-06-04T14:07:23","slug":"charles-b-timmerrussische-notities-31","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-31\/","title":{"rendered":"Charles B. Timmer\r\n\r\nRussische notities"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp>
[p. 88]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

\r\nCharles B. Timmer<\/i>\r\n\r\n
\r\nRussische notities<\/h3>\r\n\r\n

Variaties voor volwassenen<\/h4>\r\n\r\n
\r\n\u2018Hoe graag wil ik mij spelend laten gaan, uitbundig praten en de waarheid spreken…\u2019<\/i>\r\n\r\n
\r\nOsip Mandelsjtam1.<\/span><\/a>s<\/blockquote>\r\n\r\n

De Russische dichter Osip Mandelsjtam heeft terecht een grote naam als de maker van een aantal der mooiste gedichten in de Russische taal. Ook schreef hij verhalen, memoires en essays van een zeldzaam betoverende kracht. Minder bekend is Mandelsjtam als schrijver van versjes voor kinderen.<\/p>\r\n\r\n

En toch heeft deze dichter in de jaren 1925-1926, dus middenin die korte periode van politieke en economische opluchting door de zogenaamde Nieuwe Economische Politiek, vier boeken gepubliceerd met kindergedichten en wel speciaal voor de sociaal zwakste groep of klasse der \u2018nog niet schoolgaanden\u2019 (dosjkolnyj vozrast<\/i>).<\/p>\r\n\r\n

Het zijn:<\/p>\r\n\r\n\n\n\n\n\n
1.<\/td>\n\nHet primusstel.<\/i> Kindergedichten. Met tekeningen van M. Doboezjinski. Leningrad 1925.<\/td>\r\n<\/tr>\n
2.<\/td>\n\nDe twee trams.<\/i> Met illustraties door B. Eder. Leningrad 1925.<\/td>\r\n<\/tr>\n
3.<\/td>\n\nBallen.<\/i> Kindergedichten met illustraties van N. Lapsjin. Leningrad 1926.<\/td>\r\n<\/tr>\n
4.<\/td>\n\nDe keuken.<\/i> Gedichten voor kinderen. Tekeningen van V. Izenberg. Leningrad 1926.<\/td>\r\n<\/tr>\n<\/table>\n

Mandelsjtams verzen voor kinderen zijn het best te omschrijven als \u2018proeven van rudimentaire po\u00ebzie\u2019. Ze zijn van een tot het strikt noodzakelijke\r\n<\/p>

[p. 89]<\/div>

teruggebrachte eenvoud. Dit maakt ze dan weleens raadselachtig – althans voor grote mensen. Lees je de kindergedichten van Mandelsjtam, dan krijg je het gevoel van \u2018dat kan alleen een kind begrijpen\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Het schrijven van po\u00ebzie voor kinderen hoort in de Russische literatuur tot het handwerk van vrijwel alle dichters van naam. En daarmee bedoel ik niet rijmpjes of liedjes, maar echte po\u00ebzie van gehalte. Er zijn namen onder van dichters die vrijwel uitsluitend voor kinderen schreven en die hun roem als dichter daaraan te danken hebben, zoals bijvoorbeeld Kornej Tsjoekovski en Samoe\u00ebl Marsjak. Daarbij moet ik er direct op wijzen dat hun voor kinderen bedoelde dichtbundels ook ten volle toegankelijk voor volwassenen zijn. Maar de vader die aan zijn kroost een kinderversje van Osip Mandelsjtam voorleest moet zich door zijn vierjarige zoon laten uitleggen wat het betekent.<\/p>\r\n\r\n

Dit kan voor de autoriteit van de vader wat pijnlijk uitvallen. Dus bedacht ik: het is misschien aardig om voor het toch al zo gekwelde gezinshoofd op sommige van die gedichten van Mandelsjtam voor kinderen wat \u2018variaties voor volwassenen\u2019 te componeren. Zo krijgt de uiterst samengetrokken Mandelsjtam grondvorm het vertrouwde gezicht terug van het kindergedicht zoals het bij vrijwel alle Russische dichters voorkomt, van Poesjkin tot Daniil Charms.<\/p>\r\n\r\n

Ik pak uit Mandelsjtams goudvissenkom bijvoorbeeld het volgende spartelende visje op:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nPokoepali skripatsji<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nna bazare kalatsji<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ni dostalis’ v perebranke<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ntroebatsjam odni baranki.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

of letterlijk vertaald:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nDe violisten kochten<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nop de markt wittebrood<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen in het krakeel bleven er voor de<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ntrompettisten alleen krakelingen over.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 90]<\/div>\r\n

Een klein kind kan hier urenlang mee bezig zijn, de volwassene daarentegen weet er dagenlang niets mee aan te vangen. \u2018Stom gebrabbel om die hummels zoet te houden,\u2019 zegt hij.<\/p>\r\n\r\n

Maar dan geef ik ter morele ondersteuning van die onderdrukte klasse der hummels graag de volgende variaties op het thema:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
1e variatie<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nOp marktdag strijken violisten grif<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nhet wittebrood op met de warme worstjes<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen in het dringen, joelen en gekif<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nblazen de blazers treurig op de korstjes.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n\r\n
2e variatie<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nDe violist verlangt zijn deel:<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nhaalt bij de bakker zijn kadetjes –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nmaar ademloos staan in ‘t krakeel<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nde blazers daar met hun trompetjes.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n\r\n
3e variatie<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nDe violist koopt bij de slager<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nrunderlapjes mals en mager<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nmaar in de strijd en het tumult<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nkrijgt de fluitist alleen maar zult.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n\r\n
4e variatie<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nDe violist op koopjes azend<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nnam alle malse varkenslapjes –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\naldus bleef voor de arme blazer<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nalleen maar krap – en dat nog krapjes.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

De – volwassen – lezer moet er voor een juist begrip van de situatie op gewezen worden dat in dit gedicht \u2018de handeling plaatsvond\u2019 omstreeks de jaren 1925-1926, ten tijde van de reeds genoemde Nieuwe Economische Politiek in Sovjetrusland, toen na het barre oorlogscommunisme van de\r\n<\/p>

[p. 91]<\/div>

jaren 1918-1922 de teugels ietwat werden gevierd – uit bittere noodzaak – en er tijdelijk wat meer vrijheid kwam voor het individueel initiatief van de ondernemer, toen het de speculanten, partijbonzen, gewiekste sjacheraars en opstrijkers (de violisten) naar den vleze ging en de rest (de blazers) naar geluk en welstand konden fluiten.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Een ander gedichtje van Mandelsjtam, waar het kind in zijn wereldje zich direct bij betrokken zal voelen, terwijl de door de wodka (of de afwezigheid van wodka) verzuurde volwassen Rus zijn schouders ophaalt, is het volgende:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n– \u2018Mne syromoe, nje oetsjonomoe,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nprostokvasjej statj jegko\u2019 –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ngovorilo kipjatsjonomoe<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nsyroje moloko.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nA kipjatsjonoje<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\notvetsjajet nezjn\u00e9nko:<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n– \u2018Ja sovsjem nje njezjenka:<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\noe menja jetsj pjenka!\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

wat letterlijk vertaald het volgende oplevert:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u2018Voor mij, ongekookte, ongeletterde,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
is het gemakkelijk zure melk te worden,\u2019 –<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
sprak tot de gekookte melk<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de verse melk.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Maar de gekookte melk<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
antwoordt zoetsappig:<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u2018Ik ben helemaal geen troetelkind,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
wat ik heb is schuim!\u2019<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 92]<\/div>\r\n

In de Sovjetunie zal – in 1925 – ieder \u2018nog niet schoolgaand\u2019 sovjetburgertje in dit versje ogenblikkelijk een prachtige plastische weergave van de klassestrijd hebben ontdekt. Maar de volwassen lezer denkt: \u2018Je kunt wel merken dat die Mandelsjtam zelf nooit kinderen heeft gehad!\u2019<\/p>\r\n\r\n

Vandaar bij wijze van schijnwerpers deze variaties:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
1e variatie<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018Ongekookt word ik gauw zuur,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ngeschift en niet meer \u201cgoed voor elk\u201d\u2019 –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nzegt tot de melk die kookt op ‘t vuur<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvol spot de vers gemolken melk.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nDe hete melk die woedend werd<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nsnauwt: \u2018Als ik kook verruim ik<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nmijn smetteloosheid tot dessert, –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndan schift ik niet maar schuim ik!\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n\r\n
2e variatie<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018’k Ben ongekookt en ongeletterd,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndus gauw geschift in pan of kelk,\u2019 –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nluft dat wat uit de uiers spettert<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvol trots tot de gekookte melk.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nDe warme melk aldus bestookt<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nsist: \u2018Domkop, nou is ‘t welletjes!<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIk ben tenminste uitgekookt –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nsta bol van schuim en velletjes!\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Op de aarde hebben altijd twee typen mensen rondgewandeld. In de Oudheid waren het de slaaf en de vrije burger, in de middeleeuwen de horige en de heer, in de Renaissance de onderdaan en de vorst, in de negentiende eeuw de proletari\u00ebr en de kapitalist en in de twintigste eeuw zijn het de \u2018homo sovieticus\u2019 en de \u2018homo ludens\u2019. Een eigenaardigheid van de marxistische of leninistische ideologie is dat die nog star blijft vasthou-<\/p>

[p. 93]<\/div>

den aan het onveranderlijke patroon van de negentiende eeuwse typering: de proletari\u00ebrs blijven (als klasse) altijd en voor goed \u2018proletari\u00ebrs\u2019, ook al bezitten de leden van dat proletariaat ondertussen twee auto’s en een buitenhuis in Spanje of op de Krim. De kapitalist (als klassefenomeen) blijft ten eeuwigen dage \u2018kapitalist\u2019, ook al bestaat zijn kapitaal ondertussen alleen nog uit bankschulden en onaflosbare hypotheken. Laat men dit dogma vallen, dan verliest het begrip \u2018klassestrijd\u2019 immers terstond elke basis en alle zin. Hierbij wordt bewust geen acht op de realiteit geslagen: dat een proletari\u00ebr alleen proletari\u00ebr is en blijft zolang hij kookt<\/i> van verlangen om – kapitalist te worden, d.i. in gekookte melk met schuim en velletjes over te gaan.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Het volgende gedicht werpt licht op het fenomeen van het pluimstrijken naar boven – naar de witte manchetten en het trappen naar beneden – op de besmeurde werkkiel:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nOtsjenj ljoebljoe ja bjelj\u00f3,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ns bjeloj roebasjkoj droezjoe:<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nkak pogljazjoe na njejo –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nglazjoe, oetjoezjoe, skolzjoe:<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\n– \u2018jesli b vy znali, kak mnje<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nboljno stojatj na ognje!\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

in letterlijke vertaling:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nik houd heel veel van wasgoed,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nmet een wit hemd sluit ik vriendschap:<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nzodra ik er een blik op werp –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nstrijk ik, pers ik, glij ik:<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\n– \u2018als je eens wist wat een pijn<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nhet me doet op het vuur te staan!\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

In de Sovjetunie slaan kinderen die dit versje van Mandelsjtam lezen met de vuist op tafel. En wel speciaal om de laatste twee regels. Maar de onnozele volwassene spoedt zich naar de Lenin-bibliotheek op zoek naar citaten\r\n<\/p>

[p. 94]<\/div>

waarmee hij het gedicht kan annoteren. Reden dus voor enkele variaties voor grote mensen:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
1e variatie<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nWasgoed – daar ben ik op verzot,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\neen sneeuwwit hemd kan ik wel zoenen:<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndat te aanschouwen schenkt genot –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n‘t genot van strelen, strijken, boenen:<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\n– \u2018O als je eens wist… het doet zo’n pijn<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nom wasgoed in kokend water te zijn!\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Een welsprekender, een suggestiever beeld van de \u2018keerzijde van de medaille\u2019, anders gezegd, van het \u2018dialectische proces in de maatschappij\u2019, is moeilijk denkbaar. Zoiets grijpt je naar de keel (als je vijf jaar of jonger bent) – en hartgrondig stem je in met het sociale protest dat in de laatste regels ligt:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
2e variatie<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nOp wasgoed ben ik fel gebrand.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nEen wit hemd is om ‘t uit te zingen!<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nZo’n boord, zo’n front, zo’n achterkant –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nom pluim te strijken, uit te wringen!<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\n– \u2018maar o als je wist hoe het brandt en schrijnt<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nom op vuur te staan tot het vuil verdwijnt!…\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Ik had het over twee mensentypen op deze planeet: de hebbers (kapitalisten) en de niet-hebbers (proletari\u00ebrs). Maar ik was niet volledig: er bestaat een derde type, dat van de intellectuelen. Dat zijn zij die in de permanente strijd tussen hebbers en niet-hebbers een merkwaardige dubbelrol spelen: enerzijds van de opjutters (Marx, Engels cs.), anderzijds van de \u2018het-kanme-niet-schelers\u2019, de \u2018het-af-laten-weters\u2019 – culminerend in de in toga’s voortschrijdende prevelaars van \u2018ons rijk is niet van deze aarde\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Bij wie kunnen wij terecht voor het in beeld brengen van dit fenomeen?\r\n<\/p>

[p. 95]<\/div>

– Bij Osip Mandelsjtam. Waar moeten wij ons voor het schouwspel ver \r\nvoegen? In Mandelsjtams kinderkamer. Luister naar het volgende gedicht:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nSjto ty prjatsjesjsja, fotograf,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nsjto zavesilsja platkom?<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nVyljezaj, snimaj skoreje:<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nboedesj prjatatsja potom.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nToljko straoesy v poestynje<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nprjatsjoetgolovoe v krylo.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nEj, fotograf! Njeprilitsjno<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nspatj, kogda sovsjem svetlo!<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

wat letterlijk kan worden weergegeven door:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nWaarom verstop jij je, fotograaf,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwaarom heb je een doek om je heen gehangen?<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nKom voor de dag, neem gauw eenfoto<\/i>*<\/span><\/a>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nverstoppen kun je je later.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAlleen struisvogels in de woestijn<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nsteken hun kop weg onder hun vleugels.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nZeg fotograaf! Het is niet netjes<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nte slapen wanneer het helemaal licht is!<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Mandelsjtam had het goed gezien: iedere intellectueel is een fotograaf achter een ouderwets kiekkastje met een zwarte doek als gordijntje om\r\n<\/p>

[p. 96]<\/div>

zich aan de achterkant af te schermen tegen het licht dat hij aan de voorkant zoekt. Een paar variaties bij wijze van nadere toelichting:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
1e variatie<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nH\u00e9 fotograaf, waarom je zo verstopt<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nmet huid en haar onder een zwarte doek?<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nKom voor de dag en druk snel op de knop!<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nGa dan voor mijn part naar je hoofd op zoek!<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAlleen struisvogels in de wildernis<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nsteken verschrikt hun koppen in het zand,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nmaar ‘n fotograaf die geen kunstschilder is<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nmoet niet gaan slapen als het licht nog brandt!<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n\r\n
2e variatie<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nZeg fotograaf, speel jij verstoppertje<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndaar met je kop onder een zwarte doek?<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nKom op en knip mij met je kloppertje<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen zoek niet naar je hoofd- het blijft toch zoek!<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nStruisvogels denken in hun zandwoestijn<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndat ze met kop in ‘t zand onzichtbaar zijn.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nMaar weet, o fotograaf jouw kiek verdwijnt<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nin ‘t negatief zodra er licht op schijnt!<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n\r\n
3e variatie<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nDe fotograaf roept: opgepast! ik zoek je!<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen steekt zijn hoofd onder het zwarte doekje.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 97]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nKom, maak nou voort, man – zet ons op je plaatje,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nkruip daarna, als het moet, weg in je gaatje<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nals een struisvogel die zijn kop begraaft<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwanneer een wild paard briesend langs hem draaft…<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nhij prevelt dan: \u2018onschuldig… ‘k weet niet wat ik doe…<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nals fotograaf speel ik het liefste kiekeboe…\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Soms is bij de Russen (ook bij de \u2018Sovjetrussen\u2019) de drang om te gaan filosoferen onbedwingbaar. Dat duurt dan tot diep in de nacht, tot de wodka op is. In de kinderkamer van de politiek krijgen wij bij Mandelsjtam een voorproefje van die eindeloze bespiegelingen (in de trant van: wat gaat er aan vooraf: de dichter aan het gedicht of omgekeerd? – Jij beweert: eerst is er de dichter en dan komt het gedicht maar hoe kan dat nou? het gedicht maakt de dichter immers eerst tot dichter? Als ik dan zeg: er is eerst het gedicht en dan de dichter – dan zeg jij: hoe kan dat nou? – dan is het gedicht gemaakt door een niet-dichter en dus geen gedicht, enz. enz.). Luisteren we maar naar Mandelsjtams kinderliedje waarin de ontologische vraag – waar ten slotte alles op aankomt – heel ad rem wordt gesteld: waar komen onder het communisme alle voorgespiegelde weldaden vandaan? Het versje luidt:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nV samovarje i v stakanje<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ni v koevsjinje, i v grafinje<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nvsja voda iz krana –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nnje razbej stakana!<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nA vodoprovod<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\ngdje<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nvodoe<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nberjot?<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

of in het Nederlands letterlijk:<\/p>\r\n

[p. 98]<\/div>\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIn de samovar en in het glas<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen in de kroes en de karaf<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nkomt al het water uit de kraan –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nbreek het glas niet!<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nMaar de waterleiding<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nwaar<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nhaalt die<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nwater vandaan?<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Ook hier begrijpt de volwassene in de regel niet veel van. Misschien helpen de volgende variaties die hem met zijn neus op de vraag drukken:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
1e variatie<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIn samovar, in glas of beker,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nkroes of kruik – ik weet het zeker! –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nkomt het water uit de kraan –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\n– Hou op je glazen in te slaan!<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nMaar waar haalt de waterleiding<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nal dat water<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\ndan<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nvandaan?<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

De beste economisten hebben tot dusver geen antwoord op deze vraag kunnen geven. Het dichtst bij de waarheid komt wellicht nog de veronderstelling: uit het smachten van de dorstigen.<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
2e variatie<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nje kunt je glas, kruik, samovar<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\ndag en nacht met water vullen.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018En al dat water komt van waar?\u2019 –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\n– Uit de kranen, onbenullen!<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nBreek daar\u00f3m geen aardse pullen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 99]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen vraag me nooit: uit wat voor kraan<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvoert dan de<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nleiding<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nwater<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\naan?<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Nu begint het langzaam ook de minst intelligente volwassene te dagen dat die Osip Mandelsjtam zijn kindergedichten niet zo maar als grappige of grappig bedoelde rijmpjes voor kleuters maakte, maar dat zij een \u2018ondertekst\u2019 bezitten, een geheime boodschap of een geheime vraag, dat zij niet in het gewone Russisch van de Pravda<\/i> zijn geschreven, ook niet in lieve of leuke kindertaal, maar dat zij gezet zijn in dat merkwaardige idioom dat wij aanduiden met de term \u2018aesopisch taalgebruik\u20192.<\/span><\/a>. Het blijken gedachten, gewikkeld in met toespelingen gekruide zinnen, in gezegden met een dubbele bodem, in het \u2018dag lieve vriend\u2019 dat een ondertoon heeft van \u2018barst ellendeling!\u2019 En onze goede en volwassen Rus merkt eindelijk dat hij bezig is een dichter te lezen die in kinderkleertjes gestoken verzen schrijft waarin hij gedachten en gevoelens uitspreekt, en vragen opwerpt, die de doorsnee Rus zelfs in zijn slaap niet waagt te formuleren.<\/p>\r\n\r\n

Om bepaalde gedachten, overwegingen, bespottingen, kortom, dat wat niet gezegd of geschreven mag worden, te verpakken<\/i> in kinderliteratuur is voor de schrijver een aantrekkelijk alternatief, omdat hij weet dat pogingen tot censureren in deze categorie een grote kans maken door de censor zelf te worden afgewimpeld: de man zal vrezen zich te blameren door bemoeienissen met zulke onbenulligheden als kinderrijmpjes en hij wil zich niet graag belachelijk maken door in dit laatste versje bijvoorbeeld de vierde regel \u2018breek het glas niet!\u2019 te schrappen als zijnde politiek verdacht en klinkend als een waarschuwing: \u2018Dissident! gooi niet je eigen glazen in, doe dat bij je opponent!\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ik had het zo even over drie mensentypen die hier op aarde ronddwalen op zoek naar erkenning: de proletari\u00ebr, de kapitalist en de intellectueel. Maar ik heb me opnieuw verkeken: er hoort nog een vierde type bij en dat heb ik over het hoofd gezien. Liever gezegd, over het hoofdje<\/i> gezien, omdat het gaat om hem, op wiens hoofd per slot van rekening alles neerkomt: het\r\n<\/p>

[p. 100]<\/div>

kind. Want, zoals Osip Mandelsjtam het in zijn bekende geschrift het vierde proza<\/i>3.<\/span><\/a> formuleert: \u2018Kinderen moeten ons werk immers voortzetten, het voornaamste voor ons ten einde zeggen – terwijl hun vaders zich voor drie geslachten vooruit aan de pokdalige duivel hebben verkocht.\u2019<\/p>\r\n\r\n

En, komt het zo ver dat in deze wereld vol valse voorstellingen een volwassene niet meer weet wat \u2018kind\u2019 betekent, – ook dan nog kan hij een laatste poging doen om bij Osip Mandelsjtam zijn licht op te steken. Dan hoeft hij alleen maar hardop dit kinderversje van de dichter voor te lezen:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nSacharnaja golova<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nni zjiva ni mjertva –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nzavarili svezjij tsjaj<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nk njemoe sachar podavaj!<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

of woord voor woord vertaald:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nHet suikerhoofd<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nis niet levend is niet dood –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nze hebben verse thee gezet,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\ngeef daar suiker bij!<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

wat door de volgende variaties ook tot volwassenen zal kunnen doordringen:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
1e variatie<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nKinderen – het suikerbrood<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nzweeft tussen leven in en dood –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\n\u2018Kijk, de thee is vers gezet,<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nthee met suiker – wat een pret!\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n\r\n
2e variatie<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nHet suikerbrood is wit en bevend<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nvan louter angst meer dood dan levend –<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\nWat fijn, er is net thee gezet:<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
\r\n!Ha, lekker die smaakt suiker met<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 101]<\/div>\r\n

Wat de vierde regel van deze variatie aangaat, – ik heb er dikwijls een proef mee genomen – een kind (onder de vijfjaar) klapt terstond in zijn handjes en kraait: hoera!<\/p>\r\n\r\n

Maar de sociaal bewuste en politiek rijpe volwassene breekt pas diep in de nacht in bulderend gelach uit, wekt zijn vrouw en roept: \u2018Weet je, die vierde regel, ha-ha…, die moet je van achteren naar voren lezen!\u2019<\/i>\r\n<\/p>\r\n<\/div>

\n

Over het gehele werk<\/h3>\n

over Domenico Scarlatti<\/a><\/p>\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

Charles B. Timmer<\/a><\/p>\n
\n<\/div>

\r\n
\r\n
\n
\r\n1.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
Osip Mandel’?tam. Sobranie so?inenij<\/i>, tom i<\/span>. Washington dc<\/span>, Inter-Language Literary Associates, 1964. – p. 166.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n*<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
De uitdrukking ?snimaj skoreje? heeft een tweede betekenis van ?trek (de doek) gauw van je af!?<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n2.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
De belangrijkste en meest recente publicatie over dit onderwerp is Lev Loseff, On the Beneficence of Censorship.<\/i> Aesopian language in modern Russian literature. Munchen, Sagner, 1985. Het gaat hierin voornamelijk over werken die zich aanbieden in de vermomming van historische romans, verhalen over exotische gebieden, als ?science fiction?, als ?vertalingen?. Ze kunnen pretenderen voor kinderen te zijn geschreven, of voor een selecte groep van vakgenoten.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n3.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
In de reeks ?Russische Miniaturen? verscheen: Osip Mandelsjtam, De Egyptische postzegel.<\/i> Amsterdam, G.A. van Oorschot, 1978. Daarin staat de bijdrage Het vierde proza,<\/i> pp. 113-129. Het citaat staat op p. 120.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 88] Charles B. Timmer Russische notities Variaties voor volwassenen \u2018Hoe graag wil ik mij spelend laten gaan, uitbundig praten en de waarheid spreken…\u2019 Osip Mandelsjtam1.s De Russische dichter Osip Mandelsjtam heeft terecht een grote naam als de maker van een aantal der mooiste gedichten in de Russische taal. Ook schreef hij verhalen, memoires en… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-301720","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nCharles B. Timmer Russische notities · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-31\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Charles B. Timmer Russische notities · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 88] Charles B. Timmer Russische notities Variaties voor volwassenen \u2018Hoe graag wil ik mij spelend laten gaan, uitbundig praten en de waarheid spreken…\u2019 Osip Mandelsjtam1.s De Russische dichter Osip Mandelsjtam heeft terecht een grote naam als de maker van een aantal der mooiste gedichten in de Russische taal. Ook schreef hij verhalen, memoires en... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-31\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T14:07:23+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"15 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-31\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-31\/\",\"name\":\"Charles B. Timmer Russische notities · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1985-12-31T23:00:33+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T14:07:23+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-31\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-31\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-31\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Charles B. Timmer Russische notities\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Charles B. Timmer Russische notities · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-31\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Charles B. Timmer Russische notities · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 88] Charles B. Timmer Russische notities Variaties voor volwassenen \u2018Hoe graag wil ik mij spelend laten gaan, uitbundig praten en de waarheid spreken…\u2019 Osip Mandelsjtam1.s De Russische dichter Osip Mandelsjtam heeft terecht een grote naam als de maker van een aantal der mooiste gedichten in de Russische taal. Ook schreef hij verhalen, memoires en... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-31\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T14:07:23+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"15 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-31\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-31\/","name":"Charles B. Timmer Russische notities · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1985-12-31T23:00:33+00:00","dateModified":"2021-06-04T14:07:23+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-31\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-31\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-31\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Charles B. Timmer Russische notities"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/301720","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=301720"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=301720"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}