{"id":301833,"date":"1987-01-01T00:00:36","date_gmt":"1986-12-31T23:00:36","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/poeziekroniek-12\/"},"modified":"2021-06-04T15:08:04","modified_gmt":"2021-06-04T14:08:04","slug":"poeziekroniek-12","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-12\/","title":{"rendered":"Po\u00ebziekroniek"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp><\/interp>
[p. 328]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

Po\u00ebziekroniek<\/h3>\r\n\r\n

De vorige keer heb ik geschreven over Annie M.G. Schmidt, nu zal ik schrijven over Willem Wilmink. Hun gedichten zijn leden van \u00e9\u00e9n familie, maar ik denk aan de familie Groen: de oude dames sloven, bij belangrijke zaken tellen ze niet mee en de aangewaaide Veronica gaat uiteindelijk met de eer van het professoraat strijken. Annie Schmidt heeft lang niet mogen meepraten en Willem Wilmink is bij de offici\u00eble literatuur ingelijfd. Het Kritisch Literatuur Lexicon bijvoorbeeld bevat wel een artikel over Willem Wilmink, niet een over Annie M.G. Schmidt. Helemaal eerlijk lijkt het mij niet.<\/p>\r\n\r\n

Ook Willem Wilmink schrijft \u2018light verse\u2019, wat hij waarneemt en verwoordt is herkenbaar, hij richt zich tot een groot publiek. Zijn taal is gewoon, zijn gedichten zijn gemakkelijk te volgen. Net als Annie M.G. Schmidt heeft hij zich ontwikkeld tot virtuoos in technische zaken. Het is niet juist \u2018light verse\u2019 gelijk te stellen aan gemakkelijke po\u00ebzie: de gedichten van Gerard Reve zijn niet moeilijk te begrijpen, maar horen niet tot het genre \u2018light verse\u2019. Tot het genre hoort wel po\u00ebzie bedoeld voor gesproken of gezongen voordracht en po\u00ebzie over het leven van alledag of over het doen en laten van de schrijver als gewoon mens. Ik ga, misschien ten overvloede, een en ander aantonen. De voordracht: Herman van Veen, Harry Bannink, De Senioren Show, De Stratemakeropzee Show, De Taalstraat, De film van Ome Willem, Sesamstraat, J.J. de Bom Show, Het Bangedierenbos; wie kinderen heeft zal zich de programma’s wel herinneren. Het leven van alledag:<\/p>\r\n

[p. 329]<\/div>\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Honden! Poep niet<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
op ons voetbalveld,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 185),<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
mijn log\u00e9 laat alles slingeren.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 218),<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Moeder loopt voor de beeldbuis langs bij elke vrije schop\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 419),<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
kou op de Elfstedentocht.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 420),<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
We waren van ‘t voetbal teruggekeerd,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
we hadden een treinstel verru\u00fcneerd\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 447,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Sloffen sigaretten geroofd,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en speelgoed bij v<\/span> & d<\/span>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en daarna nog Albert Heijn beroofd<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
van zijn mars en zijn milky way.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 451).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Het doen en laten van de dichter als gewoon mens? Geen dichter zo gewoon als Wilmmk.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Dan had ik in mijn bed geplast\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 159),<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ik poep een drol in je speelgoedservies.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 191),<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zeg wat wilde gij voor bier,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Sanctus, Duvel, Tempelier,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Gildenbier of Afflighem<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[en nog zo’n veertig merken]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 307),<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
O, God, ik heb de puberteit.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 399),<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIk ben verliefd<\/i>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 401).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 330]<\/div>\r\n

Op welke plank van de literaire bibliotheek horen deze teksten? Tussen de zeer vele oorspronkelijke gedichten en liedjes staan ook vertalingen en bewerkingen. Ik ga er vanuit dat de keuze van de voorbeelden een bewuste is. Nogal wat namen van voorbeelden stammen uit de tijd dat \u2018light verse\u2019 een zeer gewone vorm, zo niet de enige vorm was; de tijd voor Shakespeare. Christine de Pisan, Charles d’Orl\u00e9ans, Fran\u00e7ois Villon, de Archipo\u00ebet uit de Carmina Burana, Walther von der Vogelweide. Wilmink plaatst het genre dat hij beoefent nadrukkelijk in een zeer oude traditie. De waardering hangt samen met die traditie; in ieder geval is het goed te bedenken hoe lang dit genre gewoon was en hoe merkwaardig het in dat licht is dat niet iedereen dit \u2018light verse\u2019 van harte tot de literatuur wil rekenen. Ik veroorloof mij een uitstap naar de traditie.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Christine de Pisan, Charles d’Orl\u00e9ans en Fran\u00e7ois Villon, respectievelijk geboren in 1365, 1394 en 1431 hebben in dezelfde tijd geleefd onder verschillende, maar voor elk van hen tragische omstandigheden. Christine de Pisan was al jong weduwe van een ambtenaar en probeerde met schrijven aan de kost te komen; Charles d’Orl\u00e9ans was van de allerhoogste Franse adel, moest zich tegen zijn natuur in bezighouden met oorlogvoeren en zat uiteindelijk vijfentwintig jaar van zijn leven gevangen in Engeland. Op het eind van zijn in heimwee gedrenkt bestaan bracht hij nog een aantal jaren door te Blois waar hij gedichten schreef en dichters uitnodigde. Villon kwam snel terecht in gezelschap van klaplopers en dieven en schreef zijn venijnige verzen als aanklacht tegen wie hem niet zinde. Dat veel gedichten uit deze tijd allereerst bedoeld waren om gezongen of voorgedragen te worden, lijkt mij aantoonbaar. Hella Haasse in haar historische roman Het woud der verwachting<\/i>: \u2018Hij had te harer ere de mouwen van zijn overkleed laten borduren met de aanhef van een liefdeslied, dat zijn minstreels nu meerstemmig zongen: \u201cMadame, je suis plus joyeulx\u201d, \u201cMijn vrouwe, nooit was ik zo blij van zin als nu!\u201d\u2019 (p. 338). Ernst van Altena in Charles d’Orl\u00e9ans, vijftig liederen en rondelen<\/i>: \u2018In dit bewaard gebleven manuscript is boven de vroege \u201cliederen\u201d steeds een halve bladzijde opengelaten, ten einde daarop later de bijbehorende muziek te noteren.\u2019 (p. 10). Ernst van Altena in Fran\u00e7ois Villon verzamelde gedichten<\/i>: \u2018Villon leefde in een typisch\r\n<\/p>

[p. 331]<\/div>

auditief tijdperk. Er was veel analfabetisme, zeker in het milieu van rovers en hoeren waarin hij verkeerde. De balladen, rondelen en oktijnen zijn dan ook kennelijk geschreven voor mondelinge overdracht en niet in de eerste plaats om te lezen. Typisch voor deze auditieve overdracht is de hechte versbouw, het strak volgehouden ritme en de volle rijmklank, die stuk voor stuk \u201cgeheugensteuntjes\u201d zijn.\u2019 (uitgave Bert Bakker 1969 p. xiii<\/span>). Huizinga in Herfsttij der middeleeuwen<\/i>: \u2018Het normale type van de middeleeuwse lyrische dichter is hij, die zowel het gedicht als de muziek erop maakt. Dat doet in de veertiende eeuw nog Guillaume de Machaut. […] Deschamps is niet meer zelf de toondichter van zijn balladen, en hij is dan ook veel bonter, en drukker dan Machaut, daardoor dikwijls belangwekkender, maar lager van po\u00ebtische stijl. Natuurlijk sterft het ijle, lichte, bijna inhoudloze, voor muziek bestemde gedicht niet af, wanneer de dichters er zelf niet meer de muziek op maken. […] Het zuivere, een voudige talent van Christine de Pisan leende zich bijzonder voor deze vluchtige effekten. Zij heeft even gemakkelijk verzen gemaakt als al haar tijdgenoten, zeer weinig gevarieerd in vorm en gedachte, effen en weinig gekleurd, stil en rustig, met een lichte, geestelijke melancholie.\u2019 (Twaalfde druk 1973 p. 306-307).<\/p>\r\n\r\n

Walther von der Vogelweide leefde rond 1200. Ook zijn gedichten waren bedoeld om gezongen of voorgedragen te worden: de muziek is ten dele bekend, de gedichten hebben een liedvorm. Zo’n veelgebruikte vorm was de \u2018Kanzone\u2019, gesplitst in \u2018Aufgesang\u2019 en \u2018Abgesang\u2019. Het \u2018Aufgesang\u2019 kent twee gelijk gebouwde delen met dezelfde melodie, het \u2018Abgesang\u2019 heeft een nieuwe melodie. \u2018Diese Strophen zu bauen, zu gliedern, sprachlich und musikalisch zu gestalten, ist die Kunst des Dichter-S\u00e4ngers.\u2019 (uit: Walther von der Vogelweide. S\u00e4mtliche Lieden.<\/i> Wilhelm Fink Verlag M\u00fcnchen 1972. p. 18).<\/p>\r\n\r\n

Literaire teksten die gezongen worden: het lijkt of Schmidt, Wilmink en anderen een gewoonte uit zeer oude tijden in ere herstellen. Maar er zijn ook inhoudelijk overeenkomsten. Huizinga maakt duidelijk dat de literatuur van omstreeks 1400 het aardigst is, wanneer zij een zweem krijgt van het komische, het genoeglijk-vertellende. \u2018Door haar gave voor het genreachtige is de litteratuur van die tijd in staat, ook het nuchterste in vers te brengen. Deschamps kan in een gedicht om geld manen, zonder van zijn\r\n<\/p>

[p. 332]<\/div>

gewone dichterniveau af te dalen; hij bedelt in een reeks van balladen om een beloofde tabbert, om brandhout, om een paard, om achterstallig salaris.\u2019 (a.w.p. 313). En: \u2018Hoe fijn daarentegen kan de ironie reeds zijn, zodra zij de liefde raakt. Zij mengt zich dan met de zachte melancholie, de matte teerheid, die het minnedicht der vijftiende eeuw in de oude vormen tot iets nieuws maakt. […] Het klinkt in de roerende zelfbespotting van Villon, in de figuur van \u201cl’amant remis et reni\u00e9\u201d, die hij aanneemt, in de matte liedjes der desillusie, die Charles d’Orl\u00e9ans zingt. Het is de lach in tranen.\u2019 (a.w.p. 315).<\/p>\r\n\r\n

Maar niet alle bewerkingen zijn van zulke oude po\u00ebzie, niet alle inspirerende prikkels komen uit zo’n ver verleden. Uit moderner tijd kom ik ook namen tegen. Bijvoorbeeld Jannis Ritsos, – hij schreef ook politieke liederen, – Frank Wedekind, – hij schreef chansons, liederen en cabaretteksten, – en de namen van de \u2018Liverpudlians\u2019. De laatste groep is alweer enige tijd bekend in Nederland. De verzamelde gedichten van een van hen, Adrian Henri, werden uitgegeven door Allison and Busby London. Uit een begeleidende tekst: \u2018Entertaining, good-humoured and provocative, Adrian Henri and his fellow Liverpudlians Brian Patten and Roger McGough burst on to the literary scene in the Sixties and proceeded to make poetry as newly accessible and a part of youth-culture as the music of the Beatles. The three \u201cLiverpool Poets\u201d presented their work as performance art – something for public rather than private consumption – and their fresh and exuberantly vocal style was a popular alternative to poetry’s reverential academic image\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Gedichten van Brian Patten zijn vertaald door Cees Buddingh’. Cees Buddingh’ komt in de bundel van Wilmink ook op een andere manier voor.<\/p>\r\n\r\n

\r\nEen afscheid<\/i>\r\n<\/h4>\r\n\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
We hebben Cees Buddingh’ ter aarde besteld<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
op een zeldzaam heldere winterse dag.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Er werd nog wat over zijn leven verteld,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
waarbij je veel mensen huilen zag.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 333]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zelfs tegen je zin krijg je weer plezier,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
als in zijn gedichten zijn stem zich meldt.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[… ]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 543).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Juist. Want wat was er zo kenmerkend aan Buddingh’? Zijn stem met het geluid van een ouderwets roestend koffiemolentje, traag draaiend. Wie is de bekendste voorlezer van eigen gedichten? Cees Buddingh’.<\/p>\r\n\r\n

Vandaag in de Volkskrant<\/i> het verslag van de Nacht van de po\u00ebzie in muziekcentrum Vredenburg, Utrecht. Grote belangstelling, volledig uitverkocht. Uit dit verslag: \u2018Een unieke gebeurtenis was het optreden van Annie M.G. Schmidt, aangekondigd als de echte koningin van Nederland<\/i>. […] Het siert de organisatie dat men voor een ruime interpretatie van het begrip po\u00ebzie heeft gekozen. Daardoor was het niet alleen mogelijk om van de tijd- en leeftijdloze po\u00ebzie van Annie M.G. Schmidt te kunnen genieten, maar er was ook Jan Boerstoel present. [sic!] Zonder hem zou de cabaretwereld een stuk armer zijn. […] Ze horen er dus bij, de liedjesdichters. En dat is maar goed ook. Boerstoel: \u201cAls iemand 27 dagen denkt over de plaats van de komma, dan is dat heel mooi, maar niet noodzakelijkerwijs van een hoger orde dan de zangteksten.\u201d Wat mij betreft had dit aspect van de po\u00ebzie nog een vertegenwoordiger verdiend, zoals Willem Wilmink of Hans Dorrestijn.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Jan Boerstoel stapt meters naast de plank, als hij die opmerking inderdaad gemaakt heeft, – een verslaggever met zo’n stijl verdient wel een diep wantrouwen-. Wat hij hier belachelijk maakt, is het technisch en intellectualistisch puzzelwerk en vormgeven. Maar als ik de gedichten lees van Christine de Pisan, Charles d’Orl\u00e9ans en Walther von der Vogelweide, van Annie M.G. Schmidt, Willem Wilmink en Jan Boerstoel, kortom oude of nieuwe exemplaren van het \u2018light verse\u2019: bij uitstek geschikt om gezongen of voorgedragen te worden, ‘s avonds in de kasteelzaal te Blois of ‘s nachts in het muziekcentrum Vredenburg, dan valt mij op dat de techniek inclusief de plaats van de komma een uiterst belangrijke bijdrage vormt tot het slagen van het gedicht.<\/p>\r\n

[p. 334]<\/div>\r\n

Zeker als Wilmink zich tot kinderen richt, gaat hij op zijn hurken zitten en praat met die kinderen over van alles en nog wat. Wat een lieve, aardige man moet die Wilmink zijn, denk ik soms. De gevoelens en de gebeurtenissen die hij verwoordt kunnen ogenblikkelijk herkend worden. Welke gevoelens en gebeurtenissen zijn dat nu precies? Waar gaat het over?<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Een eigenaar van een klein circus, – de oude beer Gaston, een aap, zijn eega en een hond, – ziet dat er voor hem geen toekomst meer is.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Soms hoor ik vanuit mijn woonwagen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
magere paarden langzaam grazen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de paarden van de stilte, die<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
het veld afgrazen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
in melancholie.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Het maakt me stil, het maakt me bang,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
het voorspelt de ondergang,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
we gaan eraan, van lieverlee,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
allez, Gaston. Gaston. Allez.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 9).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Een ander gedicht, hetzelfde gevoel:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
doch toen de schare was bekoeld<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
bleek er iets in hem losgewoeld:<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
oud zeer.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 33).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Melancholie, weemoed, het weten van oud zeer: dit lauwe gevoel dat alle voornemens en plannen zacht wurgt, is een belangrijk thema in veel gedichten van Wilmink. Soms verschijnt het als heimwee.<\/p>\r\n\r\n\r\n

\r\nDrinklied voor Hans Dorrestijn<\/i>\r\n<\/h4>\r\n\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Komaan, mijn broeder in de pijn,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
‘t is tijd om door te zakken.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 335]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Het leven met zijn schone schijn,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
hoe nam het ons te pakken!<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Wij hebben de meiden vergezeld,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
maar niets van hen begrepen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
We hebben ze over onszelf verteld<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en in hun kont geknepen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Daar [= Arcadi\u00eb] was het, waar we uit het gras<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de koele beek indoken,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
toen het lichaam nog niet vergiftigd was,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
het hart nog niet gebroken.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 582).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Ik herken deze melancholie. Als er tot nu geen sprake was geweest van Villon, dan had zijn naam bij dit gedicht toch in ieder geval geschitterd. Villon besluit zijn klacht van de schone helmenmakersvrouw als volgt.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Een strovuur ja, zo was ons leven:<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
snel vlamde ‘t op – snel vlood het heen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Eens heeft het ons veel schoons gegeven!<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ach… zo vergaat het menigeen.\u2019\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(vert. Ernst van Altena).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Het gedicht van Wilmink staat in de bundel: Het leven heeft mij het lachen verleerd.<\/i> Gelet op de aantekening moet de titel waarschijnlijk ironisch opgevat worden, maar het zou de lijfspreuk van Charles d’Orl\u00e9ans kunnen zijn. Ook die schreef gedichten over de melancholie.<\/p>\r\n\r\n

Een ander vast onderwerp van Wilmink, – het hangt uiteraard samen met het genre, – is het menselijk geluk.<\/p>\r\n\r\n\r\n

\r\nHet menselijk geluk<\/i>\r\n<\/h4>\r\n\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
De huur betaald. De stoep geschuurd.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Een goeie visboer in de buurt.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 336]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
En een meid die als ze naast je gaat,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
loopt te zingen over straat.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 455).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Vaak wordt dit geluksgevoel gecombineerd met liefde en sexualiteit. Typerend voor zijn stijl en thematiek is het volgende gedicht.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ik zag een meisje. ‘t Was in een caf\u00e9.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ze was met haar vader en moeder mee.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ze had al borsten. Die waren nog klein.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Wist ook wat het was, ongesteld te zijn.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ze keek zo wonderlijk. Zo bewolkt,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
alsof haar gedachten werden bevolkt<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
door te veel toekomst, verwarring, geluk.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 456).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Nogal wat gedichten, – zij het dan voornamelijk in de bundels geschreven voor volwassenen, – hebben de literatuur, het dichten, als onderwerp. Tom van Deel wordt bezongen. Ik lees een prachtig gedicht over Kees Stip. Ik vind behalve een in memoriam Cees Buddingh’, een in memoriam Wilfred Smit. Ik lees gedichten over Van Ostaijen, Hendrik de Vries, Hans Lodeizen. De bundels Chinese buren, Middeleeuws mengelmoes, Tussen Hemel en Hema<\/i> en De avond van de dichter<\/i> gaan mede over literatuur.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Hoe direct dit genre ook op de lezer of luisteraar afkomt, al te expliciet verwoorde emoties blijven mijns inziens naast het doel schieten. Het is te gemakkelijk.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Misschien was dat het, waar ik om griende,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
vroeg in de morgen, bij jou.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 25).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Deze regels vormen de afsluiting van het gedicht Het meisje spreekt:.<\/i> Zij zijn te veel. In de aantekening wordt vermeld dat ze geschrapt zijn op aanraden van Harry Bannink. Terecht. Wat mij betreft had Harry Bannink ook mogen adviseren bij het volgende.<\/p>\r\n

[p. 337]<\/div>\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Was ik langs een school gelopen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
stonden daar de ramen open,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
hoorde ik de kinderen zingen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
kon mijn tranen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
lang vergeten tranen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
niet bedwingen.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 150).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

\r\nIn memoriam Wilfred Smit<\/i> bevat de regels:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
maar daarbij lach je vriendelijk<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
over mijn tranen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
die pas werkelijk aanstalten maken<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
als ik \u2018tranen\u2019 heb opgeschreven,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
voor jou die<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
niet eens van tranen hield.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 123).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Had Wilfred Smit dit beter begrepen dan Willem Wilmink?<\/p>\r\n\r\n

Ik kom nog een keer terug op Charles d’Orl\u00e9ans. In Het woud der verwachting<\/i> van Hella S. Haasse komt de volgende sc\u00e8ne voor. Charles, die vijfentwintig jaar in Engeland als krijgsgevangene heeft doorgebracht en tijdens het jaar 1434 te Wingfield Castle, het huis van zijn bewaker Suffolk, vernomen heeft dat zijn Bonne, vrouw, geliefde en vreugde van \u00e9\u00e9n seizoen, overleden is, kan eindelijk terugkeren naar zijn kasteel te Blois. Alleen loopt hij de gangen en zalen door die hij vijfentwintig jaar geleden verlaten heeft. Het kasteel is leeg, veel moest verkocht worden om zijn verblijf in Engeland draaglijk te maken. Dan komt hij in het slaapvertrek bij het bed met de groene gordijnen en hij ziet krassen in het hout van het hoofdeinde. Voorovergebogen tuurt hij op de letters. \u2018Dieu le scet\u2019 staat er, met een speld in het hout gekrast. Diepe ontroering bevangt hem: een boodschap van haar met wie hij gelukkig is geweest; hier heeft zij eenzame nachten doorgebracht, hopend, biddend, wachtend op zijn terugkeer. Hij weet dat zij tijdens zo’n wanhopige nacht die woorden gekrast heeft. Moeizaam tracht hij zijn tranen terug te dringen.<\/p>\r\n\r\n

Deze sc\u00e8ne ontroerde mij bij het lezen zeer, maar naast haar kracht tref ik ook een vorm van kitsch aan. Shots uit slechte films doemen op, een\r\n<\/p>

[p. 338]<\/div>

klagende hoboklank zwelt aan. Toch is de sc\u00e8ne in de roman aanvaardbaar. Al 498 pagina’s lang heeft de lezer Charles leren kennen. In het hoofd van de lezer zitten veel momenten die koel en objectief beschreven zijn en toch een grote kracht hebben. Bijvoorbeeld het bericht van het overlijden van Bonne: een fragment uit een brief van de abdis van het klooster waar Bonne verblijft, drie streepjes en dan de ballade: Dit was de uitvaart van mijn Vrouwe.<\/i> Geen woord meer, maar alles is doorgedrongen. Prachtig.<\/p>\r\n\r\n

Hoe werkt zoiets in een gedicht? Omwille van de fraaie overeenkomsten in de inhoud vergelijk ik deze romansc\u00e8ne met de eerste twee strofen van Lied Ao 1920.<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Wat het geweest is in die dagen met ons twee\u00ebn,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
kleineer het niet, gewezen lief, negeer het niet,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
‘k heb toen zo’n fijn vies lied voor je geschreven,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
weet je nog wel, een fijn vies lied,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en op een morgen schreven we onze initialen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in je hagelnieuwe houten bed,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de duivel zelf die mag je komen halen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
als je ook daar een streep door hebt gezet.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Soms, in je straat, sta ik te kijken naar je ramen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
dan is het licht of donker wat ik zie,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en dan sta ik mij buiten af te vragen:<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
wat zou ze doen, daarboven, en met wie?<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
De bakkerij waar wij die gemberbolus haalden,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
is afgebroken, als je ‘t niet al wist,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zo wordt ook ons verleden ondergraven,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
door werkvolk in de mist.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 27).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Een duidelijk gedicht, bovendien niet slecht. Wat zijn de verschillen met de romansc\u00e8ne? Ik weet alles van Charles d’Orl\u00e9ans, ik ken al zijn gevoelens ten opzichte van Bonne d’Armagnac. Ik ben medelijden met die man gaan voelen en dat ik zijn tranen zie, vind ik niet erg. Maar wie in dit gedicht van Wilmink is die ik en wie het gewezen lief? Door die paar details, – een vies\r\n<\/p>

[p. 339]<\/div>

lied, een gemberbolus, een paar krassen in het bed, – leer ik die mensen niet kennen. Ik kan moeilijk medelijden met die lui gaan voelen. Dat is natuurlijk ook niet de bedoeling. Door die details wordt een sfeer opgeroepen waarin een gevoel kan groeien. Dat gevoel heeft eerder met de lezer te maken dan met het personage. Daarom zijn al te expliciete omschrijvingen in po\u00ebzie ook zelden treffend: het gevoel van de lezer krijgt geen kans en het personage kent hij niet goed genoeg. Wanneer verdriet in woorden van tranen wordt beschreven, ga ik lachen.<\/p>\r\n\r\n

Gelukkig weet Wilmink deze valkuilen meestal elegant te passeren. Daarbij moet worden opgemerkt dat expliciete regels in liedjes veel minder storen dan in gedichten van ernstiger aard. Alleen al door de vorm neem je bij liedjes makkelijker afstand van de inhoud.<\/p>\r\n\r\n

Een voorbeeld van een gedicht.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
terzijde van het rumoer<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en het licht dat uit een belendende ruimte kwam,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
stond je daar: klein, en heel bleek,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
breekbaar. gehuld in een zware,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zwartgrijze mantel.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
daar hebben we elkaar<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
op de mond gekust. en je zuchtte<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 527).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Een voorbeeld van een liedje, – althans een gedicht in de vorm van een liedje.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Nee, toch? Jij bent zo niet. Jij bent<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
In je manieren zo volmaakt.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ik mag toch hopen dat ik nooit<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Bij nacht door jou wordt aangeraakt?<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Maak niet wat er aan liefde is<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Opeens beestachtig en onrein.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 340]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Beloof me dat ik levenslang<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Jouw ongerepte bruid mag zijn.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 528).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Het tweede voorbeeld vind ik pretentielozer, dansender en veel aardiger. Technisch vereist de liedvorm vaak hoge scholing. Wilmink doet daar niet moeilijk over: het is je vak en je dient het te beheersen.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Want de ware ambachtsman,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
die wat met zijn handen kan,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
wordt er weinig beter van,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 564).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

En:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
waai maar, wind, waai maar,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
want dat is je vak.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 349).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Dichters als Annie Schmidt en Willem Wilmink moeten we dankbaar zijn dat ze voor velen de hautaine stalen kluisdeur van de po\u00ebzie op een kier hebben gezet. Zij worden gelezen. Ook dit is vanzelfsprekend, toch nog twee aantekeningen van Wilmink. Bij Echtpaar in de sport<\/i> merkt hij op: \u2018Dit lied werd overgenomen in nogal wat clubbladen. Voor het clubblad van Sportclub Enschede was het Moddejonge Junior zelf die mij om toestemming vroeg.\u2019 En over de Liverpoolse dichters: \u2018[zij] zijn erin geslaagd een nieuw soort publiek enthousiast te maken voor po\u00ebzie.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Welke man of vrouw die beweert van muziek te houden, houdt de oren gesloten voor volksliedjes? Als ze gecomponeerd zijn door Luciano Berio en als ze gezongen worden door Cathy Berberian?<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
I love my love and well he knows<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
I love the grass where-on he goes.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

\r\nTomas Lieske<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Willem Wilmink. Verzamelde liedjes en gedichten.<\/i> Uitgeverij Bert Bakker Amsterdam 1986.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

Tomas Lieske<\/a><\/p>\n

over Willem Wilmink<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 328] Po\u00ebziekroniek De vorige keer heb ik geschreven over Annie M.G. Schmidt, nu zal ik schrijven over Willem Wilmink. Hun gedichten zijn leden van \u00e9\u00e9n familie, maar ik denk aan de familie Groen: de oude dames sloven, bij belangrijke zaken tellen ze niet mee en de aangewaaide Veronica gaat uiteindelijk met de eer van… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-301833","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nPo\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-12\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 328] Po\u00ebziekroniek De vorige keer heb ik geschreven over Annie M.G. Schmidt, nu zal ik schrijven over Willem Wilmink. Hun gedichten zijn leden van \u00e9\u00e9n familie, maar ik denk aan de familie Groen: de oude dames sloven, bij belangrijke zaken tellen ze niet mee en de aangewaaide Veronica gaat uiteindelijk met de eer van... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-12\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T14:08:04+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"18 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-12\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-12\/\",\"name\":\"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1986-12-31T23:00:36+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T14:08:04+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-12\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-12\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-12\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Po\u00ebziekroniek\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-12\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 328] Po\u00ebziekroniek De vorige keer heb ik geschreven over Annie M.G. Schmidt, nu zal ik schrijven over Willem Wilmink. Hun gedichten zijn leden van \u00e9\u00e9n familie, maar ik denk aan de familie Groen: de oude dames sloven, bij belangrijke zaken tellen ze niet mee en de aangewaaide Veronica gaat uiteindelijk met de eer van... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-12\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T14:08:04+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"18 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-12\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-12\/","name":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1986-12-31T23:00:36+00:00","dateModified":"2021-06-04T14:08:04+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-12\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-12\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-12\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Po\u00ebziekroniek"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/301833","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=301833"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=301833"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}