{"id":301944,"date":"1988-01-01T00:01:09","date_gmt":"1987-12-31T23:01:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-36\/"},"modified":"2021-06-04T15:08:52","modified_gmt":"2021-06-04T14:08:52","slug":"charles-b-timmerrussische-notities-36","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-36\/","title":{"rendered":"Charles B. Timmer\r\n\r\nRussische notities"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp>
[p. 454]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

\r\nCharles B. Timmer<\/i>\r\n\r\n
\r\nRussische notities<\/h3>\r\n\r\n

Zichzelf vertalen…<\/h4>\r\n\r\n
\r\nVertalingen van gedichten zijn als vrouwen: blijven ze trouw, dan zijn ze lelijk; zijn ze mooi, dan zijn ze niet trouw.<\/i>\r\n\r\n
\r\nLev Ginsboerg1.<\/span><\/a>\r\n<\/blockquote>\r\n\r\n

Een dichter die eigen werk vertaalt heeft het moeilijker om \u2018trouw te blijven\u2019 dan een vertaler die zich de taak heeft gesteld de po\u00ebzie van die dichter in een andere taal over te brengen. De dichter is ten aanzien van zijn eigen verzen immers vrij<\/i> en dat wil zeggen dat uitsluitend hij zal beslissen hoe een bepaalde strofe van hem er in een andere taal zal uitzien. Komt hij in zijn originele versie een passage tegen die hem niet aanstaat, dan gaat hij veranderen, retoucheren of omgekeerd meer nadruk op bepaalde woorden leggen – het origineel is immers even goed als de vertaling zijn werkstuk en zijn eigendom. Zijn de afwijkingen groot en fundamenteel, dan zal hij spreken van een \u2018variatie op een thema\u2019.<\/p>\r\n\r\n

De vertaler van een gedicht zal, wanneer hij er een zwakke plek in aantreft, niet het recht hebben zo’n regel of strofe aan een schoonheidsbehandeling te onderwerpen: hij heeft rekening te houden met de oorspronkelijke dichter die altijd zal kunnen zeggen: \u2018dat wat mijn vertaler een \u201czwakke plek\u201d noemt heb ik met opzet zo geformuleerd als een daar noodzakelijke dissonant.\u2019 En de vertaler die het mooier had willen maken staat als tekstvervalser aan de schandpaal.<\/p>\r\n\r\n

In het algemeen gesproken kan men over de positie van de vertaler en de auteur die zijn eigen werk vertaalt dit zeggen: de eerste werkt als de loodgieter die wel een lekkage zal kunnen stoppen maar die niet het recht heeft te zeggen: \u2018Weg met die kraan daar, met die buis, met die elleboog.\u2019 De dichter daarentegen, die zichzelf vertaalt blijft optreden als de architect van eigen werk, hij kan kranen en buizen verplaatsen of camoufleren, maar\r\n<\/p>

[p. 455]<\/div>

hij kan ze ook brutaal zichtbaar maken als een bewust aangebracht lijnenspel in het geheel, in de trant van het Pompidou-museum in Parijs. De zichzelf vertalende dichter is een wonderlijk fenomeen: hij is zowel loodgieter als architect en dat leidt soms tot vreemde gevolgen: het weghalen van een pijp is voor de architect immers een aestetisch besluit, voor de loodgieter evenwel grote kans op een overstroming.<\/p>\r\n\r\n

Uit welke overwegingen zal een dichter er toe overgaan zijn eigen werk te vertalen? Er zijn talloze beweegredenen en bepalende faktoren als:<\/p>\r\n\r\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
1.<\/td>\nhij vindt zijn werk zo belangrijk dat hij het in een andere taal wil voortzetten;<\/td>\r\n<\/tr>\n
2.<\/td>\nhij is van mening dat alleen hij het adequaat kan herdichten;<\/td>\r\n<\/tr>\n
3.<\/td>\nhij koestert een ingewortelde achterdocht tegen beroepsvertalers die hij \u2018knoeiers\u2019 noemt;<\/td>\r\n<\/tr>\n
4.<\/td>\nhij is nieuwsgierig, dat wil zeggen, hij wil graag weten, hoe een gedicht van hem getransponeerd in een andere taal klinkt;<\/td>\r\n<\/tr>\n
5.<\/td>\nhij is door afkomst of opvoeding tweetalig; het herdichten kost hem dus minder moeite;<\/td>\r\n<\/tr>\n
6.<\/td>\nzijn moedertaal wordt in het land waar hij woont maar door weinigen gesproken of gelezen en hij wil aan zijn werk een veel wijdere spreiding geven;<\/td>\r\n<\/tr>\n
7.<\/td>\nhij heeft een hekel aan zijn moedertaal en beschouwt het vertalen van eigen werk in een andere taal als een vooroefening om op den duur in die taal zelf te gaan dichten;<\/td>\r\n<\/tr>\n
8.<\/td>\nhij is door politieke omstandigheden van zijn volk en taal ge\u00efsoleerd geraakt. Verandering van nationaliteit betekent voor hem tegelijk complete assimilatie.<\/td>\r\n<\/tr>\n<\/table>\n

Dit laatste is vooral een faktor die bijemigranten een grote rol zal spelen, o.a. bij de Russische uitgewekenen die in de Verenigde Staten zijn beland. De recente geschiedenis heeft twee grote voorbeelden van een dergelijke metamorfose opgeleverd: Vladimir Nabokov en Joseph Brodsky, beiden door de omstandigheden in een Amerikaans staatsburgerschap gemanoeuvreerd.<\/p>\r\n\r\n

Wanneer bijvoorbeeld een Rus, of, sprekender voorbeeld, een Fin in Amerika komt wonen en op de vraag, wat hij is, antwoordt: \u2018ik ben dichter\u2019, kan hij dit niet overtuigend aantonen door een bundeltje Russische of Finse gedichten te laten zien. Kent hij behoorlijk Engels, dan zal hij noodgedwongen of ook heel graag aan de verleiding toegeven zijn werk zelf te vertalen, desnoods onder supervisie van een Amerikaan.<\/p>\r\n

[p. 456]<\/div>\r\n

Deze methode heeft in grote trekken losif Brodski gevolgd toen hij Amerikaan en Joseph Brodsky werd. Vladimir Nabokov heeft bij mijn weten alleen proza van zichzelf vertaald (en dan, zoals bij Lolita<\/i>, uit het Engels terug in het Russisch), nooit po\u00ebzie. Hij schreef oorspronkelijke po\u00ebzie zowel in het Russisch als in het Engels.<\/p>\r\n\r\n

Joseph Brodsky heeft geen hoge dunk van Nabokovs dichterschap. In een interview met de Russisch-Amerikaanse schrijver, musicoloog en biograaf Solomon Volkov2.<\/span><\/a> vroeg deze aan Brodsky: \u2018In het eerste nummer van de herrezen Kenyon Review<\/i> stond een door u vertaald gedicht van Vladimir Nabokov, uit het Russisch in het Engels. Dit bracht een interessante historisch-lingu\u00efstische situatie teweeg. Wat onderging u bij de vertaling van Nabokovs gedicht?\u2019 Brodsky’s antwoord: \u2018De meest uiteenlopende gewaarwordingen. Allereerst een compleet afgrijzen van wat ik aan het doen was. Omdat het gedicht van Nabokov van zeer inferieure kwaliteit was. Hij is trouwens geen echte dichter volgens mij…\u2019<\/p>\r\n\r\n

Wat nu Brodsky’s eigen overgang naar po\u00ebzie in een andere taal aangaat (Volkov spreekt van \u2018in de Engelstalige rails gaan lopen\u2019) maakt Brodsky in hetzelfde interview een paar interessante opmerkingen: \u2018Ik ken geen grotere verpozing dan het schrijven van proza in een andere taal… Maar gedichten schrijven in twee talen is onmogelijk, hoewel ik er pogingen toe heb gedaan.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Dergelijke pogingen<\/i> komen voor het eerst voor in zijn po\u00ebtische \u2018bestseller\u2019 in Amerika, de bundel A Part of Speech.<\/i>3.<\/span><\/a> Die bundel bevat een cyclus korte gedichten onder dezelfde titel en die cyclus is door de auteur zelf uit het Russisch in het Engels vertaald.4.<\/span><\/a> Het zesde gedicht hieruit (nr. 13 in de oorspronkelijke Russische editie)5.<\/span><\/a> neem ik hier als voorbeeld voor wat er gebeuren kan met een gedicht dat door de dichter zelf in een andere taal wordt overgebracht.<\/p>\r\n\r\n

Voor een goed begrip eerst een zo letterlijk mogelijke vertaling van de oorspronkelijke Russische tekst, daarna Brodsky’s herdichting in het Engels en ten slotte een vertaling in het Nederlands.<\/p>\r\n\r\n

A. Woord-voor-woord vertaling uit het Russisch:<\/p>\r\n\r\n\n\n\n\n\n\n\n
1<\/td>\nDe donkerblauwe ochtend in omraming van ijsbloemen<\/td>\r\n<\/tr>\n
2<\/td>\ndoet denken aan een straat met brandende lantaarns,<\/td>\r\n<\/tr>\n
3<\/td>\naan een beijzeld pad, wegkruisingen, sneeuwhopen,<\/td>\r\n<\/tr>\n
4<\/td>\naan gedrang in een garderobe aan het oostelijke einde van Europa.<\/td>\r\n<\/tr>\n
5<\/td>\nDaar klinkt \u2018Hannibal\u2019 uit een magere zak op een stoel;<\/td>\r\n<\/tr>\n
6<\/td>\nsterk ruikt het in het gymlokaal naar okselzweet bij de brug;<\/td>\r\n<\/tr>\n<\/table>
[p. 457]<\/div>\n\n\n\n\n\n\n
7<\/td>\nwat het zwarte bord aangaat dat je kippevel bezorgde,<\/td>\r\n<\/tr>\n
8<\/td>\nhet is zwart gebleven. Ook aan de achterkant.<\/td>\r\n<\/tr>\n
9<\/td>\nZilveren rijp veranderde het schrille belgerinkel<\/td>\r\n<\/tr>\n
10<\/td>\nin kristal. Wat de twee parallellen betreft<\/td>\r\n<\/tr>\n
11<\/td>\nbleek alles juist te zijn en been met vlees;<\/td>\r\n<\/tr>\n
12<\/td>\nik heb geen zin op te staan. Heb ik nooit gehad.<\/td>\r\n<\/tr>\n<\/table>\n

Gepaard vrouwelijk rijm, dus aabbcc.<\/p>\r\n\r\n

B. De Engelse vertaling van Joseph Brodsky.6.<\/span><\/a>\r\n<\/p>\r\n\r\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
1<\/td>\nA navy-blue dawn in a frosted pane<\/td>\r\n<\/tr>\n
2<\/td>\nrecalls yellow<\/i> streetlamps in the snow-piled lane,<\/i>\n<\/td>\r\n<\/tr>\n
3<\/td>\nicy pathways, crossroads, drifts on either hand<\/i>;<\/td>\r\n<\/tr>\n
4<\/td>\na jostling cloakroom in Europe’s eastern end,<\/td>\r\n<\/tr>\n
5<\/td>\n\u2018Hannibal…\u2019 drones on there, a worn-out motor<\/i>,<\/td>\r\n<\/tr>\n
6<\/td>\nparallel bars in the gym reek with armpit odor;<\/td>\r\n<\/tr>\n
7<\/td>\nas for that scury blackboard you failed to see through<\/i>,<\/td>\r\n<\/tr>\n
8<\/td>\nit has stayed just as black. And its reverse side, too.<\/td>\r\n<\/tr>\n
9<\/td>\nSilvery hoarfrost has transformed the rattling bell<\/td>\r\n<\/tr>\n
10<\/td>\ninto cristal. As regards all that parallel<\/td>\r\n<\/tr>\n
11<\/td>\n\nline stuff<\/i>, it’s turned out true and bone-clad, indeed.<\/td>\r\n<\/tr>\n
12<\/td>\nDon’t want to get up now.<\/i> And never did.<\/td>\r\n<\/tr>\n<\/table>\n

De cursief gezette woorden en uitdrukkingen zijn in het origineel niet terug te vinden, enkele elementen van wezenlijk belang zijn uit de Russische versie in de vertaling verdwenen.<\/p>\r\n\r\n

Kleine verschillen, nuancen in de betekenis van een woord, zijn er in iedere vertaling uiteraard altijd. Maar wel keek ik verbaasd op, toen ik in regel 5 de eigen tekst van de dichter: \u2018daar klinkt \u201cHannibal\u201d uit een magere zak op een stoel\u2019 door hem vertaald zag als: \u2018\u201cHannibal\u201d drones on there, a worn-out motor\u2019. De lezer heeft direct door dat die \u2018motor\u2019 erbij is gesleept om het rijm op \u2018odor\u2019 mogelijk te maken, zonder rekening te houden met het feit dat Amerikanen eerder het woord \u2018engine\u2019 gebruiken; \u2018motor\u2019 slaat in de regel op een motorfiets en komt verder nog voor in vaststaande uitdrukkingen en in de naam General Motors. Een Amerikaan zegt: \u2018Stop that damned engine<\/i> of yours!\u2019 en niet \u2018motor\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Ik maakte met dit gedicht voor het eerst kennis door een vertaling ervan die Kees Verheul in Vrij Nederland<\/i> van 23 mei 1981 publiceerde. Toen ik later de Russische versie las verbaasde ik mij ook over deze vertaling weer die fundamenteel afweek van het origineel.<\/p>\r\n

[p. 458]<\/div>\r\n

C. De Nederlandse vertaling van Kees Verheul:7.<\/span><\/a>\r\n<\/p>\r\n\r\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
1<\/td>\nDe donkerblauwe ochtend in het ijsbloemen raam<\/td>\r\n<\/tr>\n
2<\/td>\ndoet me denken aan een straat met brandende lantaarns,<\/td>\r\n<\/tr>\n
3<\/td>\neen bevroren pad, kruispunten, sneeuw, opgestoven in hopen,<\/td>\r\n<\/tr>\n
4<\/td>\ngedrang bij kapstokken ergens in een hoek van Oost-Europa.<\/td>\r\n<\/tr>\n
5<\/td>\n\u2018Hannibal\u2019 klinkt daar uit een magere zoutzak in een bank.<\/td>\r\n<\/tr>\n
6<\/td>\nDe brug in het gymnastieklokaal heeft een scherpe okselstank.<\/td>\r\n<\/tr>\n
7<\/td>\nOok het donkere bord, waar je altijd koud van werd,<\/td>\r\n<\/tr>\n
8<\/td>\nis niets veranderd: voorkant zwart, achterkant zwart.<\/td>\r\n<\/tr>\n
9<\/td>\nDe zilverwitte rijp heeft de schel rinkelende bel<\/td>\r\n<\/tr>\n
10<\/td>\nomgetoverd tot kristal. Dat van die parallel<\/td>\r\n<\/tr>\n
11<\/td>\nlopende lijnen bleek een waarheid te zijn van vlees en bloed.<\/td>\r\n<\/tr>\n
12<\/td>\nGeen zin in opstaan. Had ik toen ook niet.<\/td>\r\n<\/tr>\n<\/table>\n

Wat hier opvalt is wederom de vertaling van regel 5. Het Russisch had: \u2018Daar klinkt \u201cHannibal\u201d uit een magere zak op een stoel.\u2019 De vertaling van Kees Verheul heeft: \u2018\u201cHannibal\u201d klinkt daar uit een magere zoutzak in een bank.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Vreemd is niet alleen de uitdrukking \u2018magere zoutzak\u2019 omdat men zich bij zoutzak<\/i> toch altijd iets diks, iets gevulds voorstelt. Bevreemdend is hier vooral het volgende: In het origineel wordt in regel 5 uitdrukkelijk gezegd dat de \u2018magere zak\u2019 op een stoel zat. En ook in Rusland zit in het klaslokaal maar \u00e9\u00e9n persoon op een stoel: de leraar of de onderwijzer. De leerlingen zitten in schoolbanken.<\/p>\r\n\r\n

De conclusie is hier dus dat bij Kees Verheul een der leerlingen \u2018Hannibal\u2019 roept, terwijl de dichter zelf dat woord in de mond van de onderwijzer legt.<\/p>\r\n\r\n

In zijn boek met opstellen over literatuur Een volmaakt overwoekerde tuin<\/i> wijdt Kees Verheul op pp. 127-133 een beschouwing aan Joseph Brodsky’s vertalingen van de cyclus A Part of Speech<\/i> en vergelijkt die met de Russische originelen van Iosif Brodski in diens bundel Tsjastj retsji<\/i> (Rededeel<\/i>). Hij wijst daarbij op het nadeel van een po\u00ebtische vertaling, dat wil zeggen, een die een herdichting wil brengen met behoud van rijm en metrum. \u2018Het nadeel is,\u2019 zegt hij \u2018een overvloed van net-niet-nauwkeurigheden, betekenisverdraaiingen… terwille van de \u201ckloppende\u201d vorm.\u2019 En even later verklaart hij: \u2018Bij het doorlezen van A Part of Speech<\/i> heb ik om de bedoelingen van de dichter te begrijpen herhaaldelijk een passage moeten opzoeken in het Russisch. De oorzaak van de verwarring bleek dan bijna altijd te schuilen in een rijmwoord uit de vertaling.\u20198.<\/span><\/a>\r\n<\/p>\r\n

[p. 459]<\/div>\r\n

En, zich van geen kwaad bewust, demonstreert Kees Verheul dit door zijn vertaling van bovenstaand gedicht van Brodsky. Regel 6 eindigt bij hem met het woord okselstank (in het gymlokaal); stank rijmt op bank, dus zat de \u2018zak\u2019 in een bank, dus was hij een leerling. De vertaler is hier derhalve slachtoffer geworden van waar hij even tevoren zijn publiek voor heeft gewaarschuwd: het gevaar van rijmdwang. Het geheel heeft iets weg van de priester die in de kerk een mooie preek houdt, waarin hij waarschuwt voor de gevaren van ontucht, en die zich na afloop van de dienst naar een \u2018oord des verderfs\u2019 spoedt om daar een besmetting op te lopen.<\/p>\r\n\r\n

Want inderdaad, eerst door regel 5 van de vertaling – zowel die van Brodsky zelf als die van Verheul – op te zoeken in het origineel, komt de lezer erachter dat het de schoolmeester is die dat woord de klas in dreunt.<\/p>\r\n\r\n

Opvallend is hierbij de relatie van deze passage met het slot van Brodsky’s opstel \u2018Less than One\u2019 in zijn boek dat deze titel draagt.9.<\/span><\/a> Ook daar is sprake van een herinnering aan de school van de dichter in Leningrad; het opstel eindigt met de woorden: \u2018It is a big room with three rows of desks, a portret of the Leader on the wall behind the teacher’s chair<\/i> [mijn cursief, ct<\/span>…] The little boy takes his seat […] lifts his face, and prepares himself to hear drivel.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u2018Drivel\u2019, \u2018Hannibal\u2019, het komt allemaal uit de mond van de onderwijzer die tegen een achtergrond van Stalins conterfeitsel voor de klas zit.<\/p>\r\n\r\n

Maar waarom roept hij \u2018Hannibal\u2019?<\/p>\r\n\r\n

Wordt misschien de geschiedenisleraar bedoeld? Is \u2018Hannibal\u2019 hier een deknaam voor de \u2018Leader\u2019, voor Stalin zelf? Ging het om een eerste les over Poesjkin?<\/p>\r\n\r\n

Er is een andere verklaring.<\/p>\r\n\r\n

We weten uit de geschiedenis – men kan er Chamfort op nalezen in diens Maximes et Pens\u00e9es<\/i>10.<\/span><\/a> – dat Karel de Stoute dweepte met de held uit Carthago en te pas en te onpas de naam Hannibal in een gesprek liet vallen. Toen hij in 1476 in Zwitserland bij Morat (Murten) verpletterend door de Zwitsers werd verslagen, placht tijdens de smadelijke terugtocht de hofnar van Karel de Stoute telkens smalend te zeggen: \u2018Zijn we hier even mooi gehannibaleerd!\u2019 Het woordenspel in het Frans is: \u2018Nous voil\u00e0 bien annibal\u00e9s!\u2019 – naar analogie met \u2018bien annihil\u00e9s\u2019. In het Nederlands dus: geannihileerd. Het aardige van deze verklaring voor het door Brodsky’s onderwijzer het leslokaal ingeslingerde \u2018Hannibal!\u2019 is de driedubbele bodem ervan. Ten eerste het onschuldige, de klas attent makende woord met op de achtergrond die andere \u2018held\u2019 (Stalin de Stoute) en de persoonsver-<\/p>

[p. 460]<\/div>

heerlijking in de figuur van de Carthaagse veldheer; ten tweede de mogelijkheid dat de onderwijzer een les over Poesjkin beginnen wil met het noemen van diens als kind door Peter de Grote geadopteerde overgrootvader, de kleine Ibrahim Annibal uit Abessini\u00eb. Ten derde een toespeling op de hij iedereen levende gedachte: \u2018Heeft die ons even mooi geannihileerd!<\/i>\u2019 – wederom met een verwijzing naar het portret op de achtergrond van het klaslokaal.<\/p>\r\n\r\n

In het licht van deze verklaring is het wel duidelijk dat Brodsky als de vertaler van zijn eigen gedicht hier met zijn \u2018worn-out motor\u2019 gefaald heeft en precies datgene bereikte, waar Kees Verheul in zijn opstel op doelde: wil je het begrijpen, dan moet je er het Russische origineel bij halen.<\/p>\r\n\r\n

Ten slotte nog een voorbeeld om aan te tonen welk een kettingreactie er kan plaatsvinden bij po\u00ebzievertalingen van de auteur uit zijn eigen werk, met vervolgens vertalingen van hetzelfde werk door anderen. Ik beperk me tot een enkele regel, wederom van Joseph Brodsky, ditmaal het begin van het derde gedicht in diens cyclus Romeinse Elegie\u00ebn.<\/i>11.<\/span><\/a>\r\n<\/p>\r\n\r\n

Het origineel heeft hier als eerste regel:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u2018Tsjerepitsa cholmov, raskaljonnaja letnim poldnjem\u201912.<\/span><\/a>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

ofwel in een letterlijke vertaling:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u2018de dakpan van heuvels, verhit door het zomerse middaguur\u2019<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

In zijn eigen Engelse vertaling maakte Brodsky hiervan:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u2018The tiled, iron-hot, glowing hills: midsummer\u201913.<\/span><\/a>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

een regel, waarop van allerlei valt aan te merken: de vier geledingen die er een hortend en stotend effect aan geven, het overbodige van \u2018glowing\u2019 na \u2018iron-hot\u2019, de noodzaak van een dubbele punt midden in de zin – maar vooral: het wegwerken van het beeld uit de oorspronkelijke versie van dit gedicht: de gegolfde, roodbruine dakpan, waarmee het heuvellandschap rondom Rome in verband wordt gebracht. De Engelse tekst van deze regel is in Brodsky’s versie ronduit banaal. Kennelijk kon hij met zijn eigen metafoor niet overweg en is er toen aan gaan dokteren totdat de pati\u00ebnt – dat is de metafoor – bezweek.<\/p>\r\n\r\n

Daarna wil het dan wel gebeuren dat er vertalers optreden die als bron niet de oorspronkelijke Russische tekst gebruiken, maar de desastreuze vertaling van de dichter erbij halen met het gevolg dat zo’n vertaling van deze regel in het Nederlands als volgt klinkt:<\/p>\r\n\r\n

\u2018de dakpannen heuvels branden in de zomermiddaggloed.\u201914.<\/span><\/a>\r\n<\/p>\r\n\r\n

Het beeld is finaal weg, er is onzin voor in de plaats gekomen.<\/p>\r\n

[p. 461]<\/div>\r\n

Dit is wat ik hierboven een kettingreactie<\/i> noemde. Wanneer de vertaler de Engelse tekst van Brodsky niet had gekend, dan zou hij nooit uit het Russische gedicht tot deze formulering hebben kunnen komen.<\/p>\r\n\r\n

Een andere vertaler kende Brodsky’s Engelse versie niet maar kon evenmin met die dakpan-metafoor overweg. Daarom hakte hij de knoop gewoon door en maakte van \u2018dakpan van heuvels\u2019 het omgekeerde: \u2018heuvels van dakpannen\u2019.15.<\/span><\/a> Wel kwam hij hierdoor toevalligerwijs een stuk in de buurt van de Engelse Brodsky, maar ook hier is het resultaat een ontluistering van het origineel.<\/p>\r\n\r\n

In zijn herdichting van Joseph Brodsky’s Romeinse Elegie\u00ebn<\/i> maakte de bekende Zwitserse slavist en po\u00ebzie-vertaler Felix Philipp Ingold van deze regel:<\/p>\r\n\r\n

\u2018Ziegel\u00fcberdachte H\u00fcgel gl\u00fchend…\u201916.<\/span><\/a>\r\n<\/p>\r\n\r\n

waarin, afgezien van het lelijke Duitse woord \u2018ziegel\u00fcberdachte\u2019 ook weer twee voor mijn gevoel wezenlijke elementen van het origineel verloren zijn gegaan: de nominatief-enkelvoud<\/i> van \u2018dakpan\u2019 en de genitief-meervoud van \u2018heuvels\u2019 – kortom: het beeld is in de vertaling vervluchtigd.<\/p>\r\n\r\n

Ook ikzelf heb in mijn bundel gedichten van Joseph Brodsky de cyclus Romeinse Elegie\u00ebn<\/i> opgenomen. De bewuste beginregel van het derde gedicht luidt daar:<\/p>\r\n\r\n

\u2018Dakpan der heuvels, roodgloeiend op zomerse middaguren\u201917.<\/span><\/a>\r\n<\/p>\r\n\r\n

een vertaling die evenmin volmaakt is: het had moeten zijn: \u2018Dakpan van<\/i> heuvels\u2019 – eerst dan blijkt het vermetele van de beeldspraak, eerst dan wordt aan de oorspronkelijke tekst recht gedaan.<\/p>\r\n\r\n

De hier gegeven voorbeelden van \u2018vrije\u2019 vertaling door de dichter van zijn eigen werk kunnen met vele andere worden aangevuld. Dit alles wijst op de juistheid van mijn<\/i> waarschuwing: weest op uw hoede voor de vertalingen die de dichter van zijn eigen verzen maakt: maar al te vaak blijkt zo’n in een andere toonaard getransponeerd da capo<\/i> onder de maat van het origineel te zijn.<\/p>\r\n\r\n

Een groot dichter is lang niet altijd een bekwaam vertaler, vooral niet wanneer het eigen werk betreft. Meestal zal een onafhankelijke vertaler dan een grotere kans hebben een adequate vertaling tot stand te brengen, mits hij ervan doordrongen is dat aan het vertalen van een gedicht andere eisen worden gesteld dan aan het vertalen van een bijsluiter of een gebruiksaanwijzing, dat po\u00ebzie in vertaling naast de noodzakelijke semantische nauwkeurigheid ook een po\u00ebtische nauwkeurigheid moet bezitten: een gedicht in vertaling moet een gedicht zijn en geen weerkaatsing van het origineel in een lingu\u00efstische lachspiegel.<\/p>\r\n\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

Charles B. Timmer<\/a><\/p>\n
\n<\/div>

\r\n
\r\n
\n
\r\n1.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
Lev Ginsboerg, Razmysjlenija perevodtsjika (Overpeinzingen van een vertaler)<\/i> in de almanak Denj poezii (Dag van de po?zie).<\/i> Moskou 1966, p. 236.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n2.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
In de almanak Tsjastj retsji (Rededeel)<\/i>, No. 1, New York 1980, p. 30.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n3.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
Joseph Brodsky, A Part of Speech.<\/i> Oxford 1980.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n4.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
\r\nIbidem<\/i>, pp. 92-106.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n5.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
Iosif Brodskij, Tsjastj retsji. Stichotvorenija 1972-1976 (Rededeel. Gedichten 1972-1976.<\/i>) Ann Arbor 1977, p. 89.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n6.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
In A Part of Speech<\/i>, op.cit., p. 97.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n7.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
Ook gepubliceerd in: Kees Verheul, Een volmaakt overwoekerde tuin. Opstellen over literatuur.<\/i> Amsterdam 1987, p. 133.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n8.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
\r\nIbidem<\/i>, p. 128.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n9.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
Joseph Brodsky, Less than One. Selected Essays.<\/i> New York 1986, p. 33.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n10.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
Chamfort, Maximes et pens?es, caract?res et anecdotes.<\/i> Pr?sentation par Claude Roy. Parijs 1963, p. 282.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n11.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
Iosif Brodskij, Rimskije Elegii (Romeinse elegie?n).<\/i> New York 1982. Eveneens gepubliceerd in Brodsky’s laatste bundel Oeranija.<\/i> Ann Arbor 1987, pp. 111-117. De cyclus verscheen ook in de Sovjetunie, in het weekblad Ogonjok<\/i>, 6 augustus 1988, in een oplage van 1.800.000 exemplaren.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n12.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
In Rimskije Elegii<\/i>, op.cit., p. 11.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n13.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
Een Engelse vertaling door Joseph Brodsky staat in het Tijdschrift voor slavische literatuur<\/i> (tsl<\/span>) No. 2. Amsterdam, mei 1988, p. 15.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n14.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
Een vertaling van Peter Zeeman in het genoemde tsl<\/span>, No. 2, p. 14.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n15.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
Aldus Arthur Langeveld in de periodiek Het Moment<\/i>, No. 1. Zomer 1986 p. 6.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n16.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
Joseph Brodsky, R?mische Elegien und andere Gedichte.<\/i> Aus dem Russischen von Felix Philipp Ingold. M?nchen 1985, p. 85.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div>
\r\n
\r\n
\n
\r\n17.<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
In de bundel Iosif Brodski, Torso.<\/i> Amsterdam 1987, p. 80.<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 454] Charles B. Timmer Russische notities Zichzelf vertalen… Vertalingen van gedichten zijn als vrouwen: blijven ze trouw, dan zijn ze lelijk; zijn ze mooi, dan zijn ze niet trouw. Lev Ginsboerg1. Een dichter die eigen werk vertaalt heeft het moeilijker om \u2018trouw te blijven\u2019 dan een vertaler die zich de taak heeft gesteld de… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-301944","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nCharles B. Timmer Russische notities · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-36\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Charles B. Timmer Russische notities · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 454] Charles B. Timmer Russische notities Zichzelf vertalen… Vertalingen van gedichten zijn als vrouwen: blijven ze trouw, dan zijn ze lelijk; zijn ze mooi, dan zijn ze niet trouw. Lev Ginsboerg1. Een dichter die eigen werk vertaalt heeft het moeilijker om \u2018trouw te blijven\u2019 dan een vertaler die zich de taak heeft gesteld de... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-36\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T14:08:52+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"16 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-36\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-36\/\",\"name\":\"Charles B. Timmer Russische notities · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1987-12-31T23:01:09+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T14:08:52+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-36\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-36\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-36\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Charles B. Timmer Russische notities\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Charles B. Timmer Russische notities · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-36\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Charles B. Timmer Russische notities · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 454] Charles B. Timmer Russische notities Zichzelf vertalen… Vertalingen van gedichten zijn als vrouwen: blijven ze trouw, dan zijn ze lelijk; zijn ze mooi, dan zijn ze niet trouw. Lev Ginsboerg1. Een dichter die eigen werk vertaalt heeft het moeilijker om \u2018trouw te blijven\u2019 dan een vertaler die zich de taak heeft gesteld de... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-36\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T14:08:52+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"16 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-36\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-36\/","name":"Charles B. Timmer Russische notities · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1987-12-31T23:01:09+00:00","dateModified":"2021-06-04T14:08:52+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-36\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-36\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/charles-b-timmerrussische-notities-36\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Charles B. Timmer Russische notities"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/301944","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=301944"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=301944"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}