{"id":302036,"date":"1989-01-01T00:00:57","date_gmt":"1988-12-31T23:00:57","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/poeziekroniek-23\/"},"modified":"2021-06-04T15:09:45","modified_gmt":"2021-06-04T14:09:45","slug":"poeziekroniek-23","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-23\/","title":{"rendered":"Po\u00ebziekroniek"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp><\/interp>
[p. 374]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

Po\u00ebziekroniek<\/h3>\r\n\r\n

In de laatste aflevering van Tirade<\/i> in 1988 begon ik de po\u00ebziekroniek met een schets van het \u2018po\u00ebziecaf\u00e9leven\u2019. Hoe in Groot-Brittanni\u00eb zowel als in Nederland door allerlei mensen op allerlei plaatsen po\u00ebzie wordt voorgedragen, gezongen, gereciteerd. Ik schreef onder andere: \u2018Slechts een enkeling slaagt erin wat meer bekendheid te krijgen. Zo stond er op 24 februari 1988 een bericht in de NRC<\/i> over een mevrouw Carla Bogaards die gemiddeld twee, drie keer per week onder begeleiding van een celliste haar gedichten voordraagt. Wat een merkwaardig fenomeen: altijd maar doorgaan, altijd maar doorrijmen, nooit de offici\u00eble erkenning.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Ik ben geen trouw bezoeker van deze performances, ik ben niet op de hoogte van de nieuwste Amsterdamse caf\u00e9- en jongerencentrumcultuur, maar toen ik het bovenstaande schreef, had ik beter kunnen weten. De teksten van Carla Bogaards waren op dat moment al verschenen bij de uitgeverij An Dekker onder de titel De reigers van Amsterdam.<\/i> Gemist dus. Onlangs verscheen bij De Bezige Bij<\/i> een nieuwe bundel met de titel De Bruinvisvrouw.<\/i> De publiciteit was overweldigend; dit keer kon geen enkele po\u00ebzieliefhebber om de gedichten van Carla Bogaards heen.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Kleurrijk. Dik. 112 Pagina’s is voor een gedichtenbundel waarmee iemand zich voor het eerst aan een groter lezerspubliek presenteert een fors aantal. Feestelijk, zou Carla Bogaards zelf misschien zeggen. Dat is de eerste indruk die de bundel op mij maakte.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

De bundel bevat gedichten van buitengewone lengte. Vier, vijf bladzijden per gedicht komt geregeld voor, de regels halen vaak de rechterkantlijn. De toon is uiterst eenvoudig; het parlando toegepast in de meest letterlijke vorm. Soms lijkt de taal plat of gewoon: \u2018Lui, zei ze nadat de verbinding was verbroken\u2019 (p. 6), \u2018bah wat een zeikerd die man\u2019 (p. 7); soms lijkt het praten een bezwerend reciteren van eenvoudige en herhaalbare formuleringen. Nergens in de bundel zal men al lezend het gevoel krijgen dat het\r\n<\/p>

[p. 375]<\/div>

nodig is de tekst grondig te bestuderen om de betekenis door te laten dringen.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
E\u00e9n enkel woord is niet genoeg om het verhaal over de eenzame<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
bruinvisvrouw te vertellen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ze wandelt door de straten van de havensteden<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en de vissersplaatsen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ze snakt naar adem, ze kijkt naar de standbeelden die zijn<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
opgericht voor gevallen vrijheidsstrijders en offers die de zee<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
heeft gevraagd.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Zo begint het gedicht op pagina 91. Het \u2018narratieve\u2019 element wordt bovendien versterkt door de concentratie op \u00e9\u00e9n hoofdfiguur, door de verwijzingen die veel gedichten bevatten naar vorige gedichten en door de tijdsaanduidingen: \u2018herfst\u2019, \u2018Sinterklaas\u2019, \u20181988\u2019, \u2018winter\u2019, \u2018lente\u2019, \u2018hemelvaart\u2019, \u2018zomer\u2019, die de indruk wekken dat het om een chronologisch verhaal gaat. De hoofdfiguur wordt in het eerste gedicht ge\u00efntroduceerd. Ik citeer dat gedicht volledig.<\/p>\r\n\r\n

De bruinvis vrouw<\/h4>\r\n\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
In het Wilde Westen verliezen vrouwen hun hart aan een cowboy<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
maar hier, tussen de stenen leeuwen in de havensteden,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
geeft een vrouw zich over aan zeelui,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
rondedansjes, walsjes, tango’s<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
dansen kan ze met hen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de hele nacht door,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tussen rozenperken in de stadsparken of op aanlegsteigers.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ik weet niet hoe het telkens gebeurt,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zegt de vrouw die soms, opeens, verandert in een bruinvis,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
maar mijn hart breekt elke keer weer.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Deze vrouw, die verandert in een bruinvis, deze \u2018bruinvisvrouw\u2019, komt in de meeste gedichten voor. Zij zwemt veel en graag, soms wordt gesproken over haar vinnen, maar meestal vertoont de bruinvisvrouw alle normale en abnormale menselijke eigenschappen. Niet de gevoelens van de dichteres\r\n<\/p>

[p. 376]<\/div>

worden in deze bundel beschreven, maar de gevoelens van een zogenaamde \u2018bruinvisvrouw\u2019; maar het is natuurlijk wel een masker zo dun als de doorzichtige schubben van een haring. Bovendien zal bij een chagrijnige lezer al snel de vraag opkomen waarom het nu speciaal een bruinvis is waarin deze vrouw verandert en niet een ijsbeer of een rode poon. Misschien beviel het woord de schrijfster: zelf liefhebster van zwemmen, gebruinde huid wellicht, het klinkt allemaal door. Maar een bruinvis is niet bruin maar blauwzwart met witte buik en ook al bevielen de associatieve aspecten van het woord de schrijfster, in de gedichten komen die aspecten nauwelijks tot hun recht en blijft de bruinvisvrouw<\/i> een vreemd wezen. Lengte, gewicht en iets van het sociale gedrag van de bruinvis komen overeen met dat van de mens; zoals alle grote zeedieren zal ook de bruinvis wel een moeizaam bestaan leiden in de wateren van nu, het is een slim en mooi dier, misschien kan het gemakkelijk kunstjes leren, allemaal waar, maar een band met de gedichten is er nauwelijks. Ik vrees dat ik het antwoord op de vraag van die chagrijnige lezer schuldig moet blijven.<\/p>\r\n\r\n

In de bundel worden emoties beschreven die deze bruinvisvrouw overvallen tijdens haar leven in een stad. De naam van de stad wordt geregeld genoemd: Amsterdam. De tijd waarin het zich allemaal afspeelt: van herfst 1987 tot en met de zomer van 1988. De lezer herkent veel entourages. Ik noem er enkele. Surinaamse kinderen op crossfietsen; mannen van de stadsreiniging; zwangere Marokkaanse vrouwen met een jongste kind achter zich aan; Artis; Sinterklaas; Bickerseiland; Haarlemmerhouttuinen; het Chinese afhaalcentrum; Hortus; junks; Centraal Station; Amsterdamse stadskoeriers; straatmuzikanten met drums en gonga’s.<\/p>\r\n\r\n

Sommige details keren telkens terug. In de aaneenschakeling van de gevoelsuitingen gaan zij vaste patronen vormen.<\/p>\r\n\r\n

De \u2018cowboy\u2019 uit het eerste gedicht keert terug in het laatste gedicht, op pagina 68 figureert bovendien een vrouw met een lasso in haar hand en op pagina 71 vangt die vrouw het paard van een cowboy.<\/p>\r\n\r\n

De kleur blauw wordt vaak genoemd: \u2018een mooi groot hardblauw geschilderd schip\u2019 (p. 6); \u2018koningsblauw geschilderde kranen\u2019 (p. 66); \u2018pinksterblauwe zwembadwater\u2019 (p. 73); \u2018turkooizen basketballschoenen\u2019 (p. 74); \u2018een batikdoek met blauwe leeuwen\u2019 (p. 105); gekleed in een indigoblauw pak\u2019 (p. 107); enzovoorts.<\/p>\r\n\r\n

Zowel de cowboy als de kleur blauw roepen een gelukkige sfeer op, \u2018positief\u2019 zegt men dan. Daartegenover, veel somberder, staat het beeld van de locomotief met de kipkarren.<\/p>\r\n

[p. 377]<\/div>\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
mijn hart ligt verborgen onder wagonladingen steenkool die<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
opgetast in ijzeren kipkarren ‘s nachts worden voortgetrokken<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
door een ijzeren locomotief\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 8);<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Een grote ijzeren locomotief reed van Noord naar Zuid<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
dwars door het land, regelrecht naar de belangrijkste stations.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Hij trok koude ijzeren wagons vol met koude naalden,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 19);<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
De koude ijzeren locomotief\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 22 o.a.);<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[triomfantelijke cowboys] duwden de grote ijzeren locomotief om,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
alle kipkarren vielen om\u2019\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 64).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Eenmaal wordt het beeld gebruikt voor \u2018energie\u2019:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
ik wil een locomotief zijn, hard als staal,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
rangerend en gillend,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
ik wil honderd kipkarren zijn, gevuld met brandnieuwe liefde,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
voortgetrokken door de koude ijzeren locomotief.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 89).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Verbonden met liefde, zachtheid en gevoel is het beeld van de giraffe, de giraffenek, de giraffehuid.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[Haar minnaar] met een lichaam als een giraffenek\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 21 o.a.);<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Op een van die avonden, diep in het najaar van<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
negentienhonderdzevenentachtig,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
liep een hele kudde giraffes over de Haarlemmerhouttuinen in<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
Amsterdam,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
dat was een romantisch beeld,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 25);<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ze vraagt,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
hou je van giraffes,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
denk je dat ze overleven tijdens een heel koude herfst,\u2019\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 41);<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en die kleine puilde er al uit voordat ze in de verloskamer van het<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
ziekenhuis lag, dat beestje, als een pasgeboren giraffe had hij<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
zijn pootjes gestrekt,\u2019\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 76).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 378]<\/div>\r\n

Zo wordt eveneens meermalen gesproken over: vuurwerk \u2018gewoon vuurwerk dat clandestien was gekocht,\u2019 (p. 37); zwembad; liedjes van Elvis Presley en Percy Sledge; geparfumeerde Thaise soep \u2018het rook er naar geparfumeerde Thaise soep en salade, \/ in de Warmoesstraat in Amsterdam is een chic Thais restaurant \/ waar ze dit soort hemelse gerechten serveren,\u2019 (p. 49).<\/p>\r\n\r\n

Ik lees over Jonathan en Gladys. Jonathan is een kind dat in de bundel voorkomt en Gladys is de Surinaamse buurvrouw. In het gedicht De Bruinvisvrouw<\/i> spreekt een ik over haar zwarte buurvrouw Gladys. Dan spreekt de ik over een vrouw met de orka in haar buik, en ze bedoelt duidelijk zichzelf: ze heeft drie zoons, ze danst met Gladys, ze is een bruinvisvrouw. Op zo’n moment kan ik niet meer voor mijzelf ontkennen dat ik weet dat achterop de bundel het volgende staat: \u2018Carla Bogaards […] zegt over haar nieuwe boek: \u201cDe Bruinvisvrouw<\/i> werd geschreven onder invloed van muziek en van Gladys, mijn Surinaamse buurvrouw, en natuurlijk onder invloed van de stad. Amsterdam is niet mijn geboortestad – m. […] En natuurlijk is \u201cde bruinvisvrouw\u201d een vermomming. Hoewel ik soms, tijdens het schrijven, niet meer wist wie ik in werkelijkheid was.\u201d\u2019 Een vermomming van kinderen die tijdens een feestje hun gezicht beschilderen met katterimpels of clownsmaskers; de volwassenen simuleren onwetendheid aangaande de persoon van de gemaskerde. Dat ze soms niet meer wist wie ze in werkelijkheid was, zegt meer over het falen van de vermomming dan over de identiteit van de bruinvisvrouw. De vermomming heeft de bundel niet rijker gemaakt, de gedichten niet mysterieuzer; hoogstens is de verwarring vergroot.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

De lengte van de meeste gedichten maakt volledig citeren bezwaarlijk, mij lijkt het voor een eerlijk beeld toch onontbeerlijk naar de gedichten zelf te kijken. Dan maar fragmenten. Eerst enkele delen uit een langer gedicht dat een afgeronde geschiedenis bevat.<\/p>\r\n\r\n\r\n

Een vrouw reist midden in de zomer met de trein naar haar oude moeder<\/h4>\r\n\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ze deed haar schoenen uit en tipte met haar klamme tenen op de<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
vloer van de trein,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de volgende keer, dacht ze, ga ik in vol ornaat met vinnen zitten,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ah dan zet ik de ramen tegen elkaar open en dan laat ik mijn vinnen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
zwieren in de tochtige wind die door de coup\u00e9 waait,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 379]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zuidenwind westenwind oostenwind,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
als de tijd daar is waait de wind uit het noorden.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Het was midden in de zomer,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in alle grote gebouwen in de plattelandssteden stonden ramen en<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
deuren tegen elkaar open,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de airconditioning werkte nergens meer perfect.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Na de grote hitte was de grote koelte gekomen en daarna was als<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
door een wonder de grote hitte weer gekomen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zodat alle berekeningen van de ingenieurs die het<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
airconditioningssysteem hadden ontworpen volkomen in het<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
honderd liepen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de wee\u00eb geur van warm stukgelopen linoleum verspreidde zich,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
kunststoffen wanden en plafonds absorbeerden de hitte,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zogen suizend alles naar binnen en walmden zachtjes extra giftige<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
stoffen weer uit.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Er werd zoveel gezweet, zo aandoenlijk veel gezweet,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
vooral door de oude demente mensen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de pori\u00ebn van hun huid raakten verstopt,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
het zweet kon er bijna niet meer uit stromen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
De oude demente moeder lag met wijdopen ogen tussen de<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
ijszakken,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
als de rode puntjes in haar ooghoeken nog roder werden moest ze<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
huilen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
maar ze had geen tranen meer,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
elk uur kwam er een zuster op sandalen met een bekertje met een<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
drinktuitje,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
elk uur moest ze drinken,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ze droogde helemaal uit,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
De zusters droegen badstof slipjes en katoenen bh’s op hun<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
gebruinde jonge lichamen onder verpleegstersschorten,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
vlak onder hun neus glinsterde zoetjes het zweet,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
vlak boven hun bovenlip, op de glanzende haartjes van hun<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
bovenlip,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de zusters zagen er zinnelijk uit,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 380]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
De vrouw die zich soms voorstelde dat ze een bruinvisvrouw was<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
droomde niet langer over de oceanen, ze reist naar haar moeder,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

De al te zeer aan plaats en tijd gebonden thematiek, – dat soms zo provinciale wereldje in Amsterdam, – ontbreekt hier; ik vind dat een voordeel van dit gedicht. Maar wanneer ik nauwkeurig lees dan tref ik toch minstens twee plaatsen die op hinderlijke wijze een clich\u00e9 verwoorden of anders toch zeker een uiting die men al vaak gehoord heeft. Dat kunststoffen wanden en plafonds giftige stoffen uitwalmen: het is onprettig en ongezond voor de bewoner en het zijn natuurlijk verwerpelijke materialen, maar opvallend of verbijsterend is de mededeling niet en po\u00ebzie, ook geen sociaal getinte, wint niet aan kracht wanneer de dichter put uit de verslagen van de Keuringsdienst voor Waren of uit de milieurapporten, hoe zorgwekkend sommige toestanden ook mogen zijn. Dat verpleegsters onder de schorten op de jonge bruine lijven badstof slipjes dragen: het is een mededeling die langzamerhand het opwindend niveau heeft van een kartonnen seksroman en de trivialiteit van de moppentrommel.<\/p>\r\n\r\n

\u2018De vrouw die zich soms voorstelde dat ze een bruinvisvrouw was\u2019. Het lijkt wel of Carla Bogaards de gelijkenis er bij de lezer wil in timmeren. Ik blader van pagina 80 naar het einde van de bundel: \u2018Bruinvisvrouw\u2019 (p. 83 o.a.); \u2018de witte vrouw\/ze was zo bleek als een vis,\u2019 (p. 85); \u2018verander jezelf in een vis\u2019 (p. 89); \u2018en de vrouw denkt dat ze een bruinvis is\u2019 (p. 96); \u2018ik ben een vrouw en ik ben een vis\u2019 (p. 99); \u2018De vrouw die geen vis meer wilde zijn\u2019 (p. 101); \u2018de vrouw die soms veranderde in een bruinvisvrouw\u2019 (p. 105).<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Een ander fragment, ditmaal uit een gedicht over Parijs.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Maar elke grote stad is hetzelfde<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
als je door de armoedige rosse buurten loopt in de regen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
God er lopen alleen nog mannen over de trottoirs met kleine<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
snelstromende rivieren in de goten,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
overal is sex te koop, voor weinig geld.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 381]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
slechte shows en goedkope pornofilms,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in de etalages staan hoge laklaarzen en ijzeren kettingen voor<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
bandages lokken,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en lingerie die lust moeten opwekken, zwart kant, leren<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tangaslipjes.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
God die vanuit de hemel let op alles wat in de wereld gebeurt, en<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
vooral op wat er in de wereldsteden gebeurt, zag verdomd<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
mooie hoeren peepshows doen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
De vrouwen op de affiches lachten naar elke voorbijganger en lieten<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
hun borsten zien.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 102).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

\u2018Lingerie die lust moeten opwekken\u2019; hoeren doen peepshows: het woordgebruik is soms gemakzuchtig en de grammatica klopt soms niet. De beschrijvingen vind ik voor de hand liggen.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Is De bruinvisvrouw<\/i> van Carla Bogaards een bundel met slechte gedichten? Ondanks alle kritiek die erop mogelijk is, geloof ik dat niet. Ik citeer nogmaals, ditmaal uit een gedicht met de titel Begeerte.<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Is er iemand op de wereld, die weet dat een vrouw wil vergeten dat<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
ze ooit huilde van begeerte naar een man, ze speelt het spel van het vergeten,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ze schrijft een gedicht over het gevangen genomen gevoel.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Hoe heet het gevoel,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
het lag opgesloten onder het koepelvormige dak van groen koper<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
van mijn verstand,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
hoe heet het gevoel,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ik kan het bijna niet zien, omdat het doorschijnend is als stoom<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
maar even heet en snel stromend,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
cirkels draaiend, kolkend en zoemend als een zwerm bijen als het<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
zich een weg naar buiten baant en ontsnapt.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Boven op het groene dak wappert een gerafelde rood-wit-blauwe<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
vlag,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de zwerm bijen, de golf stoom botst tegen de vlag aan,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
hoe heet dat gevoel.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 382]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Wat iedere lezer en waarschijnlijk iedere toehoorder Carla Bogaards moet nageven is het sterke ritme van deze gedichten. De versregels tellen soms enkele woorden, soms enkele tientallen. Die enorme afwisseling \u00e9n het ritmische karakter van de regels zelf doen de gedichten dansen; bij hardop lezen krijgen ze het karakter van een zingzang.<\/p>\r\n\r\n

Bovendien: de woorden mogen dan niet origineel zijn, het gevoel dat uit de gedichten spreekt lijkt mij wel degelijk authentiek. Nergens klinkt de tekst als verzonnen of als erbij gesleept. De bundel leest als een waarheidsgetrouw verslag van een leven. Het verslag van een vrouw van de tijd van herfst 1987 tot en met zomer 1988 doorgebracht in Amsterdam, wonend naast een Surinaamse buurvrouw; haar kinderen, haar moeder, haar fantasie\u00ebn en haar al of niet geslaagde liefdes, haar drang om mee te doen aan het leven van deze tijd. Wie later de bundel terugvindt komt merkwaardig veel te weten over de stad in de late jaren 80.<\/p>\r\n\r\n

De toon die alles, zelfs clich\u00e9’s ovetuigend kan maken, lijkt in authenticiteit een weinig op die van Fritzi Harmsen van Beek. Bij Fritzi Harmsen van Beek was de wonderlijke toon lange tijd onverklaarbaar, – waar haalde ze die merkwaardige zinnen vandaan, – tot in een gesprek met H. Gomperts voor de televisie bleek dat die toon de toon was waarin ze altijd dacht en sprak. Ook in deze bundel wordt de kracht van de gedichten bepaald door de indruk dat alles spontaan is opgeweld, niet verzonnen.<\/p>\r\n\r\n

Die toon alleen is natuurlijk geen enkele garantie voor grote po\u00ebzie. Op iedere straathoek treft men groepen mensen die spreken over hun dagelijkse beslommeringen; authentiek en meestal oninteressant. Maar de fantasie van Carla Bogaards maakt soms vreemde sprongen. Op de momenten dat die sprongen verrassend geformuleerd zijn en tegelijk overkomen als waarheidsgetrouw, schrijft ze haar beste regels.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Ik wil nog \u00e9\u00e9n gedicht citeren. Juist bij dit soort po\u00ebzie, waarbij weinig valt uit te leggen en waarbij verwijzingen naar diepere lagen afwezig lijken te zijn en evenmin de thema’s voor analyse in aanmerking komen, is het overdragen van de sfeer noodzakelijk. De sfeer is in de gedichten te herkennen, niet in de omschrijvingen van de bespreker. Dit keer een volledig gedicht.<\/p>\r\n\r\n\r\n

[p. 383]<\/div>\r\n

Is de stad mooi in de zomer<\/h4>\r\n\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zeg op, is de stad niet mooi als de straatvegers langs komen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en met strelende bewegingen van de bezems de goten langs de<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
stoepen vegen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zeg op, geurt ‘s morgens om vijf uur de stad niet naar de Ardennen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
hoge vochtige naaldbomen en loofbomen begroeid met<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
zangvogels.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zeg op, is de stad niet een paradijs, als lovers na een liefdesnacht<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
bezweet wakker worden,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ze nemen afscheid op de stoep voor het huis waar het bed staat,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ze horen de bladeren van de bomen ruisen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ze ruiken de liefdesgeur,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ze verwarren de geuren en de geluiden van de stad met de geuren<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
en de geluiden van hun eigen liefdesspel.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zeg op, is de zomerstad niet een dorp midden op de slapende<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
vlakte van een of andere verre Amerikaanse staat.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
H\u00e9 schatje, luister naar m’n lied over de stad,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
je bent vrij om turkooizen basketballschoenen aan te doen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en vriendschap te sluiten met de leeuwentemmer,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
hij wekt ‘s morgens om vijf uur z’n dieren en peilt de blik in hun<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
roofdierogen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
h\u00e9 roofdier, je weet toch dat ik van hem hou,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
maar je ben vrij om je turkooizen basketballschoenen aan te doen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en naar het circus te lopen, een tikje swingend wantje schoenen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
zijn nieuw<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en je hebt het van de kleine zwartejongens afgekeken,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
hoe ze lopen, hoe ze dansen en voor leeuw spelen en elkaar<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
temmen achter de hekken van het basketballpleintje.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
H\u00e9 man, roepen ze je na, met hun schorre, schelle jongetjesstemmen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
want jij bent een man.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
De leeuwentemmer is een man met smalle lippen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zeg op, is de stad niet een circuspiste vol zaagsel en rondhollende<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
leeuwen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ze verslinden het licht en de muziek.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 384]<\/div>\r\n

Leg je zo’n gedicht onder het vergrootglas van de koele analyse dan grijnzen de clich\u00e9’s en de lukraak gekozen beelden je weer aan. Lees je het gedicht als \u00e9\u00e9n groot stemmingsbeeld dan werkt het krachtig. Het is wel een gevaarlijk soort po\u00ebzie: valt de gedrevenheid weg of wordt deze po\u00ebzie geschreven door een epigoon die de authentieke toon niet kan opbrengen dan resten slechts de stoplappen, de ordinaire gedachtes en de op niets gebaseerde vergelijkingen.<\/p>\r\n\r\n

Ik kijk naar buiten; de meimaand is prachtig begonnen, de bomen staan volop in het groen. De kleine stad waar ik woon ziet er vrolijk uit. Ik lees het gedicht nog eens over en ik voel dat mijn enthousiasme voor de groene stad vol getjilp en gekwetter overeenkomt met het gevoel dat uit het gedicht spreekt. Ik sluit me volkomen bij het gedicht aan.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

\r\nTomas Lieske<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Carla Bogaards. De bruinvisvrouw.<\/i> Uitgeverij De Bezige Bij, Amsterdam 1989.<\/p>\r\n\r\n\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

Tomas Lieske<\/a><\/p>\n

over Carla Bogaards<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 374] Po\u00ebziekroniek In de laatste aflevering van Tirade in 1988 begon ik de po\u00ebziekroniek met een schets van het \u2018po\u00ebziecaf\u00e9leven\u2019. Hoe in Groot-Brittanni\u00eb zowel als in Nederland door allerlei mensen op allerlei plaatsen po\u00ebzie wordt voorgedragen, gezongen, gereciteerd. Ik schreef onder andere: \u2018Slechts een enkeling slaagt erin wat meer bekendheid te krijgen. Zo stond… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-302036","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nPo\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-23\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 374] Po\u00ebziekroniek In de laatste aflevering van Tirade in 1988 begon ik de po\u00ebziekroniek met een schets van het \u2018po\u00ebziecaf\u00e9leven\u2019. Hoe in Groot-Brittanni\u00eb zowel als in Nederland door allerlei mensen op allerlei plaatsen po\u00ebzie wordt voorgedragen, gezongen, gereciteerd. Ik schreef onder andere: \u2018Slechts een enkeling slaagt erin wat meer bekendheid te krijgen. Zo stond... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-23\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T14:09:45+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"16 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-23\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-23\/\",\"name\":\"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1988-12-31T23:00:57+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T14:09:45+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-23\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-23\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-23\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Po\u00ebziekroniek\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-23\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 374] Po\u00ebziekroniek In de laatste aflevering van Tirade in 1988 begon ik de po\u00ebziekroniek met een schets van het \u2018po\u00ebziecaf\u00e9leven\u2019. Hoe in Groot-Brittanni\u00eb zowel als in Nederland door allerlei mensen op allerlei plaatsen po\u00ebzie wordt voorgedragen, gezongen, gereciteerd. Ik schreef onder andere: \u2018Slechts een enkeling slaagt erin wat meer bekendheid te krijgen. Zo stond... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-23\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T14:09:45+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"16 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-23\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-23\/","name":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1988-12-31T23:00:57+00:00","dateModified":"2021-06-04T14:09:45+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-23\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-23\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-23\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Po\u00ebziekroniek"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/302036","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=302036"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=302036"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}