{"id":302065,"date":"1989-01-01T00:01:21","date_gmt":"1988-12-31T23:01:21","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/poeziekroniek-25\/"},"modified":"2021-06-04T15:38:29","modified_gmt":"2021-06-04T14:38:29","slug":"poeziekroniek-25","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-25\/","title":{"rendered":"Po\u00ebziekroniek"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp><\/interp><\/interp><\/interp><\/interp><\/interp>
[p. 562]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

Po\u00ebziekroniek<\/h3>\r\n\r\n

Enkele dagen geleden is mijn Cyperse kat, Drie jaar oud en Pier geheten, op de drukke weg achter ons huis door een onbekende auto aangereden, de lucht in geslingerd en als een vod achtergelaten op de witte parkeerstrook naast de weg. Een vreemdeling heeft hem gevonden en naar een dierenarts gebracht. Toen wij hem een dag later mee naar huis mochten nemen, kregen wij een nauwkeurige uiteenzetting van de verwondingen: een hoektand afgebroken, stuk bovenlip afgescheurd, tong gesneden, longen tot bloedens toe gewond en een hersenletsel. Het zou allemaal wel goedkomen, zei de dierenarts. Maar het afgedankte bontjasje dat we mee naar huis kregen en dat bij de eerste poging tot staan direct naar rechts omklapte leek die geruststelling te logenstraffen. Nu, vijf dagen later komt er wat leven in de nog steeds ongelijke oogjes, het dier begint iets te eten. Mondjesmaat en niet uit de bak, maar likkend van onze vingers.<\/p>\r\n\r\n

Kan uit een dergelijke gebeurtenis, of kan uit een dergelijk betrekkelijk ongecompliceerd gevoel een gedicht ontstaan? Niet iedereen hoeft een bewonderaar te zijn van S. Vestdijk of een voorstander van de bijna klinische manier waarop hij tijdens zijn laatste lezing in St. Michielsgestel een gedicht te voorschijn leest, maar het is toch duidelijk dat een gedicht groeit, dat het gehakt of gepeuterd wordt uit zijn omgeving en uit zijn mogelijkheden en dat de kern zowel gelegen kan zijn in de taal als in een concreet gevoel of een werkelijke belevenis.<\/p>\r\n\r\n

Is er ook kans op een goed gedicht? Wat zijn de mogelijkheden, welke kanten zou zo’n gedicht op groeien? Laat ik dat eens bekijken. Ik houd de snoeischaar nog even achter mijn rug.<\/p>\r\n\r\n

Allereerst beschrijf ik in vrije versvorm en in zo po\u00ebtisch mogelijke taal de werkelijkheid en uit daarmee mijn gevoelens. Een achterhaald en bovendien gevaarlijk soort po\u00ebzie, maar het wil wel eens ontroerend worden. Het wordt iets als:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de kat gaat al naar buiten, alert<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zich strekkend in de natte tuin, nog stram<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 563]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zij lust de mussen, tong lekkende vlam<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tussen haar sterke kaken<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Dat \u2018tong lekkende vlam\u2019 klinkt fijn po\u00ebtisch, dacht ik even. Maar ik dicht mijn kat gezonder dan hij in werkelijkheid is.<\/p>\r\n\r\n

Het mag ook veel formeler, als sonnet bijvoorbeeld, en met een strak rijmschema. Het ziet er virtuozer uit, het gevoel wordt veel meer verstopt, zo niet verstikt.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Daar zit hij, lekker voor het raam.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Terwijl hij luistert naar de mussen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en naar de ekster die zijn naam<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
noemt: Pier, pronkt ondertussen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
naast hem op tafel een cyclaam.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Pom, pom, pom, pompom, pompom, nog een regel met iets van \u2018kussen\u2019. Het beest blijkt op papier toch steeds minder last van het ongeluk te hebben dan in de werkelijkheid. Ik durf kennelijk niet genoeg. Of ik probeer iets heel anders, iets geleerds:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Hij droomt rechtop en heft het hoofd<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
strekt ruggewervels verticaal.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Binnen zijn schedel ligt week weefsel<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
met kloven, holten<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en daaromheen een cortex met neuronen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

De taal wordt steeds belangrijker, – let op de assonanties binnen elke regel, – de inhoud wordt minder belangrijk. Of beter gezegd: de aanleiding tot het gedicht wordt minder belangrijk maar is nog wel herkenbaar. Ik kan die aanleiding natuurlijk ook geheel uit het gedicht wegschrijven. Ik probeer dan taferelen, beelden te dichten die geladen zijn met dezelfde emotie als die in mij rondspookt. Uiteraard in de hoop dat het mij lukt die emotie over te dragen. De kat ligt stil te slapen en weigert op de spaarzame momenten dat hij suffig ontwaakt hooghartig en resoluut alle eten. Hij voedt aanhoudend mijn gedachten en tegelijk besefik dat ik, anders, groter, absoluut niet tot zijn gedachtenwereld behoor. Het lukt mij nooit hem te bereiken, ik mag slechts waken over zijn rust. En wat aanvankelijk een vergelijking was, een beeldspraak, groeit uit tot de kern van mijn gedicht.<\/p>\r\n

[p. 564]<\/div>\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
De groothertog heeft zich in zijn armen gewikkeld<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in zijn tent van zeildoek – nu slaapt hij werkelijk.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
De twee grootste soldaten van het leger bewaken<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zijn slaap. Op elke bron van lawaai richten zij<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
hun bajonetten.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Misschien bloeit mijn gedicht als bewijs van de stelling dat po\u00ebzie moet zijn: de grootst mogelijke variatie, de kleurrijkste pracht, het openscheuren van het leven en het laten dwarrelen van alle mogelijkheden. Van filosofie tot emotionele kreten; weg met de rem en met de remvoering. Ik kijk naar mijn kat en ik zie de lelijk gescheurde bovenlip. Ik begin mijn gedicht aldus:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Bwoehoeoe!<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Grote boze wereld!<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Bwoehoehoehoehoeoeoeoeoeoeoe!<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Maar door het dichten tot nadenken gestemd eindig ik:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Het dier dat naderbij komt<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
om te drinken<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en zijn snuit met zijn voorpoten wast<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
is het licht<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Het licht dat zichzelf herkent<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in de ring van het water<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
een oppervlak dat in de baan van de dag<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
als een pupil langzaam kleiner<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en groter, donker wordt<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Een oog waardoor het licht verdwijnt<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Welke poging levert nu goede po\u00ebzie op? Daar zouden we het toch over hebben?<\/p>\r\n\r\n

Dat ik vind dat alles mag en dat ik geloof dat bij po\u00ebzie elk verbod absurd is, wil nog niet zeggen dat ik als lezer alle mogelijkheden moet toejuichen. Aan de hand van voorbeelden defini\u00ebren wat ik zelf goede po\u00ebzie noem: iedere poging blijkt bij nader inzien toch n\u00e8t mislukt te zijn.<\/p>\r\n

[p. 565]<\/div>\r\n

Voor ik het opnieuw probeer, wil ik eerst kwijt dat geen van de bovenstaande citaten van mij is, maar dat ze alle met slechts een heel enkele, minieme verandering zijn genomen uit de pas verschenen bundels van achtereenvolgens Chawwa Wijnberg, Harmen Wind, Christine D’haen, Nachoem M. Wijnberg en K. Michel. Ik zal uit hun bundels meer voor-beelden geven, vanaf nu ernstig en niet meer uit het verband gerukt.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

\r\nAan mij is niets te zien<\/i>, het debuut van Chawwa Wijnberg, bestaat uit drie delen. In het eerste deel spreekt zij over de jodenvervolging waaraan zij ontsnapt is; in het tweede deel spreekt zij over mensen in haar nabijheid: moeder, gezin; in het derde deel wordt een geliefde \u2018jij\u2019 bezongen. Ik citeer een gedicht uit het eerste deel.<\/p>\r\n\r\n

mei<\/h4>\r\n\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
twee warme dagen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en ik voel de helse woede<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
een hart met onontplofte bommen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
opgeblazen van niet uitgeblazen sissen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
want het is over<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
veertig jaar voorbij<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
hitier is een oude wolk geworden<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
maar nog altijd stormt en regent het in mij\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 12).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Bij mijn eerste falsificatie, de regels die dus van Chawwa Wijnberg waren, omschreef ik haar werk als \u2018in vrije versvorm en in zo po\u00ebtisch mogelijke taal de werkelijkheid beschrijven en daarmee gevoelens uiten\u2019. Die po\u00ebtische taal. Ik zie de cluster: warm – helse – blazen – sissen; de tegenstelling opblazen – uitblazen; de dubbele mogelijkheid in \u2018over\u2019; de trits wolk – stormt – regent; maar is dat alles? Voor mijn gevoel gaat het genadeloos fout in die laatste regel met dat malle rijm en die oneconomische, absoluut onpo\u00ebtische zegging: stormt en regent. \u2018Storm en regen, ach wat valt me jouw gezicht weer tegen\u2019. Wie zong dat veertig jaar geleden? Kweet nie, Henk.<\/p>\r\n\r\n

Maar er is nog iets. Het noemen van de naam Hitier is exemplarisch voor wat ik bedoel. Zij verwijst met deze naam naar een werkelijkheid en sleept de gevoelens, bij voorbeeld de woede, het gedicht uit, meer de werkelijkheid in. Ik wil mij graag laten overtuigen van de echtheid van haar gevoelens, ik ben al overtuigd van de historiciteit van Hitier en de Tweede\r\n<\/p>

[p. 566]<\/div>

Wereldoorlog, maar dat kan nooit de bedoeling zijn van een gedicht. Ik constateer dat ik met haar gevoelens weinig kan. Ze zal toch zelfvan haar lezer ook geen opbeurende telefoontjes verwachten? Dit verslag van haar turbulente toestand roept bij mij hoogstens zinloos medelijden, op een ander moment alleen irritatie op. Als meevoelen de bedoeling van po\u00ebzie zou zijn, zou het lezen ervan wel een zeer hypochondrische bezigheid worden. Haar onmacht tot dichten, tot het maken van een zelfstandig gedicht, is even groot als haar woede hels is.<\/p>\r\n\r\n

Een taal die wel po\u00ebtisch wil zijn maar het in feite bijna nergens is, – slechts een enkele keer in de bundel is de taal verrassend, staat er een aardige, treffende regel, – en gevoelens die niet in de gedichten zelf gevangen zijn, maar die buiten de gedichten bestaan en waarnaar verwezen wordt: \u2018op televisie zie ik moorden \/ twee zuchten later \/ de sterspot \/ van een drank\u2019: het levert niets op. Het is de po\u00ebzie van het levenslied en de diepgang van de gevoelens van Paul van Vliet. Cabaret, daar moest ik telkens aan denken.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
schoolmelk lauw op de verwarming<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in de klas\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(P- 36);<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
pijn pijn en aspirine<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
niets helpt ook huilen niet<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
als ik aan hoofdpijn kon verdienen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
kocht ik new york de forty-secondstreet\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p- 39);<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ik zou zo graag<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
een wolkje zijn<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
een schapewolk een roze<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en drijven in een zomerlucht<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en dan de hemel prijzen\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 53).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Ik zou me ook als cabaretier voor deze regels generen.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Harmen Wind heeft de gedichten in zijn bundel Het gesticht<\/i> geordend in zes groepen van elk zes gedichten, een extra gedicht v\u00f3\u00f3r in de bundel, een extra achterin. Sonnetten, of niet? In elk geval telt ieder gedicht 14 regels.<\/p>\r\n\r\n

Zoals de titel al suggereert, bevinden we ons in een gesticht en daar maken we kennis met Suur, Abe, Fijnvandraat en vele andere zielige pati\u00ebnten. Ik citeer eerst een gedicht. Ik kies er maar een, want hoewel het\r\n<\/p>

[p. 567]<\/div>

ene gedicht het andere niet is, zit het verschil bij deze bundel toch vooral in de handelingen van de pati\u00ebnten. De gedichten lijken op elkaar als repen chocola. Keurig in partjes verdeeld en je eet je snel tegen.<\/p>\r\n\r\n\r\n

Ontdekkingsreis<\/h4>\r\n\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Gymnasium, met vrucht doorlopen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en Cum Laude afgeknapt.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Hij, die voor de wetenschap<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in de wieg lag – mocht men hopen –<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ijsbeert hier achter een hek,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ondergaat rampen en plagen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
moet de strengste kou verdragen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in zijn borggevoerde jack.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Hij ervaart drukkende hitte<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
als een sneeuwbui. Ziet Matthijs<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
soms wat wij niet zien? Is dit een<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
nieuwe versie van wat wijs<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en verstandig is? Een witte<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
kaart voor een ontdekkingsreis?\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 24).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Is de constructie fraaier dan bij de gedichten van Chawwa Wijnberg? Is de taal geraffineerder uitgebuit? Leidde de sonnetvorm tot gedurfde oplossingen? Welnee! Er zijn nogal wat stoplappen aan te wijzen in de bundel, – zo’n \u2018mocht men hopen\u2019: verdacht, – maar erger vind ik dat de taal niet spannend is, doorsukkelt. Ergens anders: \u2018Neuman heeft wel korte benen \/ maar hij is verrassend snel \/ Lachen doet hij veel en schel, \/ schijnt het goed met mij te menen\u2019. Onder de indruk ben ik er niet van. Zo’n hele bundel sonnetten, dat kan niet iedereen, zeggen ze.<\/p>\r\n\r\n

Maar dan. Ook van deze gedichten is de aanleiding nog levensgroot aanwezig. Naast de gedichten die hier voor me liggen, bestaan in de werkelijkheid psychiatrische inrichtingen waarnaar in de gedichten verwezen wordt. De werkelijkheid van die inrichtingen is heel verschrikkelijk. Breek me de bek niet open. Die Harmen Wind heeft wellicht gewerkt in zo’n inrichting, ik zou zoiets niet kunnen. Maar op dit moment heb ik met dat al even niets te maken. Ik zit niet met een psychiatrisch rapport in handen of met een stageverslag maar met een dichtbundel en, zoals gezegd, daar moet het anders werken. Moet, want in deze bundel is weinig dichterlijks gebeurd.<\/p>\r\n

[p. 568]<\/div>\r\n

Per sonnet wordt een pati\u00ebnt behandeld en vluchtig wordt aangeduid in welke richting de waanvoorstellingen gaan; zo lang is een sonnet nu ook weer niet. Bovendien wordt in de meeste gedichten een \u2018ik\u2019 ingevoerd die zich in de bundel ontwikkelt van beginnend verpleger (m\/v) tot vertrouwde. Het is mij onduidelijk of die \u2018ik\u2019 de wending van het sonnet moet inluiden, ik dacht dat dat in een aantal gevallen niet kon, maar de echte sonneur kan misschien beter vertellen waar de klepel van de volta hangt. Noch het portretje van de pati\u00ebnt, noch de ontwikkeling van de \u2018ik\u2019 is schokkend. Het gedicht moet wel mislukken als case-history; als beeld van de gevoelens van de \u2018ik\u2019 botst het met het personage-karakter van diezelfde \u2018ik\u2019. Het hinkt, het rammelt.<\/p>\r\n\r\n

Ik vind dit geen gedichten, maar verkapte en mislukte verhaaltjes.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

De laatste bundel van Christine D’haen heet Mirages.<\/i> Zij onderscheidt zich natuurlijk in zoverre al meteen van de anderen dat zij op het gebied van po\u00ebzie een fraaie staat van dienst heeft. Ik kan dan ook alleen met een zekere schroom haar werk noemen. Christine D’haen schrijft moderne gedichten: zij probeert niet als de vorige twee, bestaande gevoelens te beschrijven in eerlijk-na\u00efeve of quasi-geraffineerde taal. Zij werkt met taal en haar uitgangspunt is taal. Toch bevat haar bundel niet de po\u00ebzie die mijn voorkeur heeft, zij het om heel andere redenen. Dat zij zes bladzijden noten nodig heeft om zeer, zeer veel woorden en begrippen uit haar regels te verklaren stemt somber maar het zegt niet alles over de kwaliteit van haar gedichten. Tenslotte had Hans Vlek eveneens noten nodig en voor zijn po\u00ebzie wilde ik mij best en achteraf heel graag het hoofd breken over vreemde woorden en onbekende begrippen. Toch herinner ik me van de bundel van Vlek dat veel namen juist niet in de noten verklaard werden omdat in de bundel zelf een nieuwe wereld werd gemaakt: mythopo\u00ebsis. De wereld die Vlek schiep spiegelde mijn wereld en raakte mij; de wereld die Christine D’haen schept is een puzzelwereld en raakt mij niet. Eerst een voorbeeld: het gedicht op pagina 42.<\/p>\r\n\r\n\r\n

Polemologie<\/h4>\r\n\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Haar tong werd uitgerukt zijn vlees verbrand<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Haar hoofd onthalsd zijn lever weggevreten<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Haar huid omschorst zijn huid werd afgestroopt<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zijn geslacht afgemaaid ‘t hare aangerand<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Door beesten. Die haar lichaam heeft bezeten<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Heeft zich verblind en zij zich opgeknoopt.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 569]<\/div>\r\n

Een tiental manieren om iemand te schofferen. Dit is het tweede gedicht in de afdeling Mythologie<\/i> en de vraag dringt zich op wie bedoeld zijn. In een noot achterin het boek legt de dichteres alles uit: \u2018De mythologie als strijd: Philomela, Herakles, Medusa, Prometheus, Daphne, Marsyas, Cronus, Leda, Pasiphae, Oedipus en Iocaste.\u2019 Op andere plaatsen zinkt mij de moed helemaal in de schoenen en voel ik mij nog meer buitengesloten:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Dat wat er was was niet dat was wat was<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Niets, het Ene, Zijn niet noch Niet-Zijn<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Noen, Tiamat, Apsoe (Zoutwater en Zoet)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ginnungagap, Tohuwabohu, geplet<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Onder Zoerv\u0101n, Aioon, Askan\u0101rak (ondeelbare Tijd).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p.41).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Dat in een noot verwezen wordt naar een Frans naslagwerk en dat daar alle namen kort verklaard worden, lost wel veel raadsels op, maar maakt het gedicht voor mij niet aanvaardbaarder. De opsomming als kunstvorm bestaat natuurlijk al lang, maar de bezwering blijft hier uit. Of een gedicht dat niet anders lijkt te doen dan het beschrijven van een schilderij? Bij voorbeeld een schilderij van Delacroix:<\/p>\r\n\r\n\r\n

La mort de Sardanapale<\/h4>\r\n\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ik geef je eerst die twee naakte vrouwen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
bij het immense bed met de olifantskoppen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
gebouwd op brandhout, rood,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
die grote vloed van bloed (lijkt het) van doeken.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Stervend, verhangen, gefolterd, doorboord<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
door hun juwelen gesneden zo geef ik ze jou:<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
genot!<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Naar hem linksboven, hem, despoot<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
verwijfde bebaarde, klein hoofd en brede schoot<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
onverstoorde, zwelt de diagonaal, […]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 34).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

De po\u00ebzie van Christine D’haen ontstaat uit haar grote kennis van de mythologie en van de geschiedenis. Die po\u00ebzie stelt zich onder andere ten doel de delen van haar kennis en haar wereldbeeld opnieuw te verwoorden en te schikken. Haar kennis is verbazend maar de schikking blijft voor mij vreemd. Taal en aanleiding van het gedicht verwijzen naar elkaar en spie-<\/p>

[p. 570]<\/div>

gelen zich aan elkaar. De lezer komt er alleen maar tussen als hij bereid is zich eerst in de aanleiding tot het gedicht, de mythologie, de geschiedkundige werken, te verdiepen. Het gedicht komt op oneindige afstand te staan. \u2018Studeerkamerpo\u00ebzie\u2019 noemt men dit soort tegenwoordig, dacht ik. De term is misleidend: waar moet po\u00ebzie anders gemaakt worden? Kroegpo\u00ebzie? Ach, kom toch. Het grootste bezwaar is dat de gedichten niet los van de aanleiding kunnen bestaan.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Nachoem M. Wijnberg schreef De simulatie van de schepping.<\/i> Uit de inhoudsopgave spreekt een belangstelling voor de meest uiteenlopende zaken. Troje, Bernard Berenson schrijft aan zijn zuster, Caesar bezoekt Cicero, John Lennon & Paul McCartney, Unterseeboot, Marcel Proust, Het einde van Bertrand Russel’s 1e huwelijk,<\/i> enzovoorts. Ik citeer het gedicht Ontwerp<\/i> op pagina 16.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Jouw mannequins lopen misschien<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
als gazelles maar mijn mannequins<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
lopen als bisons. En het podium dreunt.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
En de fotografen drukken elkaar in paniek<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
naar achteren terwijl zij proberen weg te stappen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
als mijn kudde met nauwelijks schuddende<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en met bont verzwaarde hoofden langskomt.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Het merkwaardige vertrekpunt, – iemand die een ander aanspreekt over hun beider mannequins, – de vergelijking van mannequins met een kudde bisons met nauwelijks schuddende en met bont verzwaarde hoofden, de helderheid van taal in combinatie met het mysterieuze onderwerp: het neemt me allemaal zeer voor deze dichter in.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Goede po\u00ebzie moet iets te maken hebben met een dergelijk vreemde, op zijn kop gezette wereld. Maar waar ik ophield met citeren is het gedicht af. Klaar. En het onbehaaglijk gevoel begint mij te bekruipen dat ik met een luchtballon in mijn handen zit. Wat is er nu aan de hand met die mannequins, met dat ontwerp, met die mode? Hier niet een tot taal gemaakte wereld, maar een tot beeld gemaakte wereld. Maar het beeld is zo losgesneden van alles dat het zijn betekenis verliest. Is de ik de dichter en zijn de mannequins zijn gedichten? Ik zeg maar wat, want aantonen en bewijzen kan ik niet veel. Ook niet met een verwijzing naar andere gedichten want\r\n<\/p>

[p. 571]<\/div>

ik zie nu overal intrigerende zeepbellen. Nog een volledig gedicht: De assistenten.<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Uit elke familiegroep stapt de zwaarste<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
man naar voren om met die uit de andere<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
groep te vechten binnen de met een tak<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
op de grond getrokken cirkel. Steeds als<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
een van hen niet meer overeind kan komen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
betreden helpers de cirkel die hem rechtop neerzetten<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zijn strijdkreet voor hem uitspreken en zijn handen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
vastpakken om daarmee op zijn dijbenen te slaan.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Deze helpers zijn de snelsten van de ongetrouwden.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Die door de, hen tijdens het gevecht bekijkende,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
vrouwen uitgekozen kunnen worden na afloop.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 19).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Intrigerend? Jazeker. Maar wat is dit? Een fragment uit de bijbel? Uit een leerboek voor de antropologie? Uit een vroege Japanse film? En die taal? Het lijkt soms een stuntelige vertaling van een klassiek schrijver, Herodotos bijvoorbeeld \u2018hen tijdens het gevecht bekijkende\u2019 of van Kafavis (elders staat: \u2018totdat een dienaar hen waarschuwt\u2019 of: \u2018Een jongen van 20 \/ is teleurgesteld omdat mijn lichaam niet perfect is\u2019; je vraagt je af of dit wel kan).<\/p>\r\n\r\n

De gedichten van Nachoem M. Wijnberg bestaan uit een uitgewerkte beeldspraak of een uitgewerkt personage. In deze gedichten is de aanleiding tot het schrijven vrij radicaal weggewerkt. Het nadeel is dat de beelden in veel gedichten niet veel verder komen dan zichzelf tonen: Narcissusbeelden. Ik geloof echter wel in die beelden.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Alweer enige tijd geleden verscheen van K. Michel Ja! Naakt als de stenen.<\/i> Dat is een merkwaardige bundel. Die \u2018Bwoehoeoe\u2019-regel die ik boven citeerde: zoiets lees je niet iedere dag. De bundel heeft een eigen geluid: jong, brutaal en geestig. Dat kan leiden tot lekkere po\u00ebzie.<\/p>\r\n\r\n

De laatste afdeling van de bundel heet De weg van het water<\/i>; een serie van vijf langere gedichten over een zoektocht, een queeste. Ik citeer enkele strofen. Het eerste gedicht van de reeks begint zo:<\/p>\r\n

[p. 572]<\/div>\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Het was vroeg in de morgen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
toen ik de stad verliet<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
om te onderzoeken<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
of de rivieren als de mensen leven.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 43).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Later staat er:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Onder de A zou ik de open bewegingen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
richting de horizon rubriceren.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Onder de E de breed uitwaaierende<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
witte golfslagen en de wervelende<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
kreten van meeuwen achter een bootje.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
I het springen van kleine vissen schitterend.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Onder de O de verlangende blauwe krachten<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00e9n de duister ophopende: de kolken.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Oooo de golf die over zichzelf heen rolt<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en langzaam in schuim in slaap zakt.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Onder de U de ademhaling<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
van dat wat aan de oppervlakte<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
komt en naar de hoge ruimte snakt.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 44).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Niemand zal toch over het hoofd zien dat hier iets gedaan wordt met de taal, dat dit geen verslag is van een werkelijke reis, dat dit bovendien een aparte sfeer die niet helemaal valt te doorgronden combineert met helderheid en begrijpelijkheid.<\/p>\r\n\r\n

De reeks mondt uit in een liefdesgedicht, vermengd met een verslag van een zoeken naar geluk, naar de zin van alles. Maar een dreigende te ernstige toon wordt ogenblikkelijk teniet gedaan door de taal die op tijd op kolder springt.<\/p>\r\n\r\n

Is dit dan de po\u00ebzie waarnaar ik uitkeek? Ik aarzel. Ik durf mij toch niet volledig over te geven aan deze vrolijke klant. De queeste voert hem overal heen, hij maakt van alles mee, maar hoe verder hij komt des te moeilijker wordt het voor de lezer lichtvoetigheid te onderscheiden van oppervlakkigheid. De \u2018ik\u2019 krijgt in Itali\u00eb een lift van ene \u2018Johnny\u2019 en wordt meegevoerd naar een bruiloftsfeest. Dan staat er:<\/p>\r\n

[p. 573]<\/div>\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Er werd luidruchtig gegeten en gedronken.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Verhalen in een veelvoud van talen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Op een gegeven moment liepen drie gasten<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
naar het paar aan het hoofd van de tafel<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en zongen na een lichte buigen:<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
snottebellen margarine taart<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
moet je ‘s wat horen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
snottebellen margarine taart<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
smoesjes d’amore<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
luna luna luna<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
fietsebel harmonika<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
luna luna luna<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
nel koppie thee<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Niemand begreep er een woord van,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
po\u00ebzie, maar de weerklank was groot.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 52).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Nu weet ik wel dat in een langer gedicht de boog niet altijd gespannen kan zijn, maar zo’n citaat zet me toch aan het denken. Lichtvoetig of oppervlakkig? Ik ben niet zo gek op de wereld van \u2018Don’t worry, be happy\u2019 en \u2018Niet tobbe, Jaap Stobbe\u2019. Het is de wereld van de verstarde grijns, van de uitgestoken tong, van \u2018Mij krijg je niet\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Wie niet op zijn bek durft te gaan, komt niet verder dan oppervlakkige po\u00ebzie. Heeft Michel dat in de gaten? Hij dicht:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Later<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zeiden ze dat kwetsbaarheid<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
een voorwaarde is voor vitaliteit<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 24).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Maar de strekking van het hele gedicht luidt dat er soms heel wat wilskracht en ernst is, maar \u2018vandaag\/ben ik een ding in verpakking\u2019. Op die manier springt de bundel op en neer. \u2018Michel\/Luister naar je geweten\u2019 tegenover \u2018Het is niet je innerlijk \/ dat je hoort.\/Niet je verlangen, niet je geweten. \/\/Het is een aap\u2019.<\/p>\r\n\r\n

De queeste eindigt in Vlaanderen. Daar ziet hij:<\/p>\r\n

[p. 574]<\/div>\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
dat het innerlijk van de mens geen rivier<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
maar een verdronken land is<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
dat bestaat uit geulen en kwelders<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
die door de tijd zijn uitgesleten en opgeslibd<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 56).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Er is dan ook geen boodschap die hier begint<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
geen geheim dat van binnen beweegt<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
naar daar waar jij zit en leest.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 57).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Als hij beweert dat dit geen verslag is van wat hem bezielt maar dat het als gedicht een eigen zelfstandigheid heeft, dan ben ik het met hem eens. Ik wantrouw alle andere bedoelingen.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

In het begin heb ik van vijf dichters de regels vals geciteerd, ik trachtte ze te karakteriseren en tegelijk zocht ik naar een definitie van goede po\u00ebzie. Niet de po\u00ebzie met gebrekkige of afgesleten taal, niet de po\u00ebzie die met verwijzingen de trieste werkelijkheid heel luid roept en in het blikveld van de lezer schuift. Daarom vallen voor mijn Chawwa Wijnberg en Harmen Wind af. Niet de po\u00ebzie die draait en krult in zijn eigen spiegelbeeld en naast de bewondering voor de ingenieuze samenstelling geen enkel gevoel bij mij als lezer oproept. Daarom valt voor mij Christine D’haen af. Wel de po\u00ebzie met de intrigerende beelden die werkend als een tweede en derde laag de kracht moeten vergroten waarmee het gevoel wordt opgeroepen. Wel de po\u00ebzie met de nieuwe taal, de verrassende wendingen die op geheimzinnige wijze de lezer raken en ontroeren.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Op dit moment worden er vele soorten po\u00ebzie geschreven. Des te beter. Men staat te trappelen aan de deur, de ene groep jongeren na de andere wordt in de pers besproken. Brengt dat de po\u00ebzie verder? Houden we de grote afwisseling vast nu hier en daar te lezen staat dat men tegen \u2018po\u00ebzie zus\u2019 en tegen \u2018po\u00ebzie zo\u2019 is? Hoezo: \u2018tegen\u2019? Le Pen is tegen; drs. L.P. Dorenbos is tegen.<\/p>\r\n\r\n

Als het waar is, wat onlangs door een tijdschrift werd gesignaleerd, dat \u2018een groot deel van de jonge dichters niet in po\u00ebtica ge\u00efnteresseerd is maar wel in po\u00ebsica, ofwel de kunst van het po\u00ebtisch poseren – hoe kom ik het best in beeld en waar staat mijn microfoon,\u2019 dan denk ik dat de zaken maar eens duidelijk moeten komen te liggen. Laten zij die de po\u00ebzie een warm\r\n<\/p>

[p. 575]<\/div>

hart toedragen zich bekwamen in de po\u00ebzie en laten de anderen zich richten tot de podiumkunstenaars en de decorschilders. Van het een kan het ander komen, maar er is een wezenlijk verschil tussen performance en po\u00ebzie. Ik herlees Tradition and the Individual Talent<\/i> van T.S. Eliot naar aanleiding van een nieuwe vertaling van dr. J. Kuin. Eliot: \u2018[De traditie] betekent in de eerste plaats historisch besef, dat, zo kan men stellen, bijna onmisbaar is voor een ieder die na zijn vijfentwintigste nog dichter wil blijven\u2019. Hoe bedoelt Michel de regels:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Hou op met piekeren<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Schuif de boeken opzij<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zeg alle afspraken<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
alle lezingen, alle bezoek af.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
De aap staat op de agenda.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 19).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Dat wil ik hem wel eens vragen. De kat slaapt nu rustig, hij blijkt snel te genezen. Hij is een deel van mijn werkelijkheid en moet dat maar blijven.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

\r\nTomas Lieske<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n\n\n\n\n\n\n
Chawwa Wijnberg. Aan mij is niets te zien.<\/i> Furie\/In de Knipscheer Amsterdam 1989.<\/td>\r\n<\/tr>\n
Harmen Wind. Het gesticht.<\/i> Uitgeverij de Arbeiderspers Amsterdam 1989.<\/td>\r\n<\/tr>\n
Christine D’haen. Mirages.<\/i> Em. Querido’s Uitgeverij Amsterdam 1989.<\/td>\r\n<\/tr>\n
Nachoem M. Wijnberg. De simulatie van de schepping.<\/i> Uitgeversmaatschappij Holland Haarlem 1989.<\/td>\r\n<\/tr>\n
K. Michel. Ja! Naakt als de stenen.<\/i> Meulenhoff Amsterdam 1989.<\/td>\r\n<\/tr>\n<\/table><\/div>
\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

Tomas Lieske<\/a><\/p>\n

over Chawwa Wijnberg<\/a><\/p>\n

over Harmen Wind<\/a><\/p>\n

over Christine D’haen<\/a><\/p>\n

over Nachoem M. Wijnberg<\/a><\/p>\n

over K. Michel<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 562] Po\u00ebziekroniek Enkele dagen geleden is mijn Cyperse kat, Drie jaar oud en Pier geheten, op de drukke weg achter ons huis door een onbekende auto aangereden, de lucht in geslingerd en als een vod achtergelaten op de witte parkeerstrook naast de weg. Een vreemdeling heeft hem gevonden en naar een dierenarts gebracht. Toen… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-302065","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nPo\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-25\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 562] Po\u00ebziekroniek Enkele dagen geleden is mijn Cyperse kat, Drie jaar oud en Pier geheten, op de drukke weg achter ons huis door een onbekende auto aangereden, de lucht in geslingerd en als een vod achtergelaten op de witte parkeerstrook naast de weg. Een vreemdeling heeft hem gevonden en naar een dierenarts gebracht. Toen... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-25\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T14:38:29+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"22 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-25\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-25\/\",\"name\":\"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1988-12-31T23:01:21+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T14:38:29+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-25\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-25\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-25\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Po\u00ebziekroniek\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-25\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 562] Po\u00ebziekroniek Enkele dagen geleden is mijn Cyperse kat, Drie jaar oud en Pier geheten, op de drukke weg achter ons huis door een onbekende auto aangereden, de lucht in geslingerd en als een vod achtergelaten op de witte parkeerstrook naast de weg. Een vreemdeling heeft hem gevonden en naar een dierenarts gebracht. Toen... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-25\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T14:38:29+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"22 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-25\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-25\/","name":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1988-12-31T23:01:21+00:00","dateModified":"2021-06-04T14:38:29+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-25\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-25\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-25\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Po\u00ebziekroniek"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/302065","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=302065"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=302065"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}