{"id":302079,"date":"1990-01-01T00:00:11","date_gmt":"1989-12-31T23:00:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/poeziekroniek-26\/"},"modified":"2021-06-04T15:38:40","modified_gmt":"2021-06-04T14:38:40","slug":"poeziekroniek-26","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-26\/","title":{"rendered":"Po\u00ebziekroniek"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp><\/interp>
[p. 88]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

Po\u00ebziekroniek<\/h3>\r\n\r\n

De bundel Landgoed<\/i> van Anneke Brassinga begint met een kleine serie van drie gedichten die dezelfde titel dragen als de bundel. Het tweede gedicht luidt als volgt.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
De dreven liggen blank<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
lippen dreven klanken uit<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de eend kust me het oor<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
als hij op water landt. In gras<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
bespat met rag en licht<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
laat ik mijn muggen varen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
botsend als sterren, lariks-<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
appels, alles dat veel is.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Gevechten woeden<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tussen kauwen en spechten<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
wie weet wat ik wil, wie<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
geeft overhand? Ik kan niets<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
dan tot mij nemen, laten bekomen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tot het weer gaat, misschien<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
om weer te keren. Avond<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
schenkt me zich trouw.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

De po\u00ebzie, die zich bevindt op de uitgestrekte toendra’s tussen de pool van de muziek en het groene proza in, maakt dankbaar gebruik van de spanning tussen vorm en inhoud. In dat eindeloze gebied heeft elke dichter zijn eigen, herkenbare plaats; de een in de buurt van de harde en kale vorm, de ander bij de groene dorpen van de inhoud. Dat ze niet allen op dezelfde vierkante meter huizen is vanzelfsprekend, maar het is belangrijk dat de reiziger, de lezer zich dat telkens realiseert; er zouden heel wat ruzies, misverstanden en kamervragen voorkomen zijn, als men zich dit scherper en soms eerder voor ogen had gehouden.<\/p>\r\n

[p. 89]<\/div>\r\n

Het woord \u2018rag\u2019 in de hierboven geciteerde regels betekent het geheel van spinnedraden. Op gras of in lage struiken zijn geregeld fraai gevormde kokers van spinneweb te zien, waar bij dauw kleurige druppels aan hangen. Toch zullen die druppels zich nooit met dat rag mengen omdat dat rag alles te maken heeft met droogte, met stoffigheid; de combinatie met spat in \u2018bespat met rag\u2019 is een zeer vreemde. Wanneer ik aldus over het gedicht praat, let ik alleen op de inhoud. Kijk ik echter naar de vorm dan valt op dat er veel a-klanken gebruikt zijn en dat rag anagrammatisch uit gras is voortgekomen. Zo springt direct in het oog dat het wat gedateerde woord \u2018dreven\u2019 met de betekenis \u2018landouwen\u2019, \u2018waranden\u2019 om er maar twee andere even gedateerde woorden bij te halen, een homoniem equivalent krijgt in de volgende regel. Anneke Brassinga laat zich in het begin van deze bundel al kennen als een dichteres die, op z’n zachtst gezegd, grote belangstelling heeft voor de vorm van de taal.<\/p>\r\n\r\n

Het is dan ook niet vreemd dat je tijdens het lezen tal van ongebruikelijke, vaak ouderwets aandoende formuleringen tegenkomt, evenals regels waarin gespeeld wordt met verschillen in betekenissen. Dat laatste lijkt juist niet te liggen op het terrein van de vorm, maar toch is dat spel-element typerend voor po\u00ebzie die gevoelig is voor taalvorm.<\/p>\r\n\r\n

Eerst voorbeelden van merkwaardige of ouderwetse formuleringen.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
O blonde jonkman in het groen\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 10);<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…] Ik zie het<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
sidderend, sidderend aan:<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
het leger naakt. […]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 14);<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Lommer ruist der sferen zang.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 16).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Als voorbeeld van een spel met woordbetekenissen citeer ik het aardige stemmingsgedicht van pagina 12 in zijn geheel.<\/p>\r\n\r\n

Zondag<\/h4>\r\n\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zondag schrijdt door weiden<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
onzichtbaar maar toch schrijdt –<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
laat dauw aan halm, geen licht<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
overschaduwd zijn. Reigers<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 90]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
breken water niet, roeien<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
spoorloos weg; de wereld<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
onverbeterlijk gelaten.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Wat doen die reigers? Bij het naderen van een wandelaar springen ze in de poten, met twee, drie slagen van hun platte grijze vleugels scheren ze enkele meters vlak boven het water en ze komen aan de overkant steil tot stilstand. Inderdaad bijna roeien, inderdaad zonder sporen op het water achter te laten. Maar dat is de betekenis van de regels. De grootste aandacht voor de po\u00ebtische vorm zit in de laatste regel. \u2018Gelaten\u2019 betekent \u2018achtergelaten\u2019: zij hebben de wereld gelaten zoals hij was; \u2018gelaten\u2019 betekent ook \u2018berustend, lijdzaam, kalm\u2019. Het wordt gecombineerd met \u2018onverbeterlijk\u2019. Dat woord heeft eveneens betekenisvarianten: zowel \u2018slecht, niet voor verbetering vatbaar\u2019 als \u2018prachtig, te voortreffelijk om verbeterd te kunnen worden\u2019 zijn hier mogelijk. Zo kan ik de zin op zeker vier manieren lezen, – en ik geef de lezingen nu even weer met zeer grove betekenis-equivalenten, -: \u2018de wereld is lelijk en niet te verbeteren achtergebleven\u2019; \u2018de wereld is prachtig achtergebleven\u2019; \u2018de wereld is op prachtige wijze berustend en kalm\u2019; \u2018de wereld is lijdzaam zonder dat wij er iets tegen kunnen doen\u2019. Tja, het ligt er maar aan hoe je tegen de zondag aan kijkt, maar waar is het allemaal wel.<\/p>\r\n\r\n

Elders vallen andere vormen op: sterke assonanties, of het gebruik van onverwachte woorden. Zo het werkwoord \u2018wecken\u2019 in:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tot oogst rijpt, tover geweckt is.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 10).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Of het uiterst vreemde \u2018zwingen\u2019 in<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Hij plukt juwelen uit de bomen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zwingt het mes door geruis, door zuchten<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en vogelgeluid. […]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 10).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Heeft dat woord iets te maken met de dichterlijke betekenis van het woord \u2018zwing\u2019 als \u2018vleugel\u2019, zo gebruikt door bijvoorbeeld Gorter en Aafjes? Misschien horen hier de verwijzingen bij naar andere gedichten en dichters: Ted Hughes, – vergelijk diens Thistles<\/i> met het in deze bundel afgedrukte Mais<\/i>, – Lucebert, – bijvoorbeeld bij het gedicht Maart<\/i>, – Gorter.\r\n<\/p>

[p. 91]<\/div>

De eerste afdeling, waar ik tot nu uit citeerde, heet Landgoed<\/i> en is sterk pastoraal van toon. Schuur, ma\u00efs, herfst, boomgaard, vlier, springbalsemien, maart, lommer, enzovoorts. De tweede afdeling heet Woorden<\/i> en hier gebeurt er iets heel vreemds.<\/p>\r\n\r\n

Bijna iedereen die zich bezighoudt met vorm en inhoud krijgt vroeg of laat het gevoel dat het vaste ijs onder zijn voeten snel aan het smelten is. Zelfs Vestdijk moest in zijn heldere lezingenreeks over po\u00ebzie bij de hoofdstukken over vorm, beeld en gedachte ten aanzien van vorm en inhoud gebruik maken van allerlei ingewikkelde verschuivingen. In haar tweede afdeling glijdt Anneke Brassinga ineens verder weg van het verhaal. Er ontstaan gedichten met associaties op basis van betekenislagen en kleine vormwijzigingen van het basiswoord. Vestdijk constateert dat vorm en inhoud relatieve en verschuifbare begrippen zijn en hij spreekt over een schaalverdeling \u2018waar aan de \u00e9ne kant de zuivere vorm van het gedicht staat, dus b.v. de klank, die niets \u201cbetekent\u201d, aan de andere kant de zuivere \u201cinhoud\u201d, d.i. de gedachte.\u2019 Hij plaatst ergens in het midden het \u2018beeld\u2019, dat vorm is ten opzichte van de gedachte, maar inhoud ten opzichte van de klank en de mathematische vorm van een gedicht. Als ik de auteur van De glanzende kiemcel<\/i> als gids neem, zie ik dat de stof, die normaal tot de \u2018vorm\u2019 behoort – tot aan de spelling toe – in dit gedeelte van Brassinga’s bundel tot \u2018inhoud\u2019 van het gedicht is gemaakt en dat die \u2018vorm\u2019 weer mogelijkheden tot associ\u00ebren biedt die wel degelijk inhouden, bijvoorbeeld \u2018gedachtes\u2019 opleveren. Het wonderlijkste is wel dat het meest formele aspect, mathematische vorm, metrum enzovoorts, niet bestaat of zeer vrij is in deze gedichten, ja dat zelfs de overgang van proza naar po\u00ebzie zonder enige inspanning kan verlopen, getuige haar eerdere publikaties van deze gedichten in N.R.C. Handelsblad als proza. Ik ga niet uitleggen hoe de gedichten zijn gevormd, ik kan volstaan met citeren. Het begin van Schrenslompen:<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Schrenslompen, dat doe je<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in een schuurtje als het koud is.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Schrijlingse geiligheid, slompen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
is sowieso al hartverwarmend<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
maar schrens, dat is schrijnend,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
beverig, heartrending. Schr, schr,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
een schrobzaagje. Met jouw armpje<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tussen mijn benen, in de kou<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 92]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
hou ik het meest van jou. Slompen?<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Een niet bestaand woord<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
is het beste woord voor intieme<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en ultieme bezigheden binnenshuis.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 31).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Even lijkt het of Brassinga een oud kinderliedje – in de kou hou ik het meest van jou – of een stiekem seksueel kinderspelletje ooit gespeeld in een koude schuur, in de herinnering ophaalt, maar even later blijkt dat zij heus wel weet dat Schrenslompen<\/i> een woord is voor een bepaald soort lompen bestemd voor de papierbereiding. Intussen blijven bij de lezer de verwijzing naar de kinderlijke seksualiteit en de andere associaties natuurlijk door het hoofd spoken. Een ander voorbeeld, over letters:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Rondingen, propjes vol sap in een floers. Pr.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Er is iets mis met de r. Hij knijpt alles<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
samen, schept gevangenschap. Een boer is<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
een moordenaar, het hart wordt pas wat<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
als het barst, drab is oneetbare pap.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Een letter kan toch niet slecht zijn?<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ruis. Heerlijke ruis. Niets aan de hand.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Bruis. Brr. Abessini\u00eb, Abressini\u00eb?<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ach, de a is zo harmlos, dat telt niet.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 29).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Of een over spelling:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Toen de zee nog heette<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
westerpekelbron<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
was zijn zyn en kon<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
het gemoed heigen. […]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 41).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Of een voorbeeld van anagrammen:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…] Gezwam of gedicht?<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Fungilore? Groenfuil? Gnuifroel?<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nf<\/i>-nulgroei? […]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 40).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

De woorden die zo op de ontleedtafel van de po\u00ebtische chirurg worden\r\n<\/p>

[p. 93]<\/div>

gelegd zijn: Kornoelje, Driet, Schrenslompen, Klauwier, Fungilore en Zyn: bestaande woorden, een woorddeel – Driet<\/i> van verdriet -, een onbekend woord, een eigen Italiaans-Frans brouwsel en een woord om de spelling.<\/p>\r\n\r\n

Omdat achter de associaties gedachten schuilgaan, is het mogelijk dat deze vreemde sprongen een nieuw gedicht gaan vormen. Zo krijgt het kinderspelletje \u2018schrenslompen\u2019, ogenschijnlijk dus een \u2018foute\u2019 lezing, een duidelijke betekenis, wanneer even later gezegd wordt: \u2018Schreiend staat men vaak \/ op de grens van angst en vrijheid.\u2019 En: \u2018Daarom is schrenslompen ‘s nachts \/ dubbel genot. Een grote reis, eenzaam \/ maar niet alleen. Sloop uw grenzen!\u2019 In Fungilore<\/i> vormt een aantal associaties tezamen kritiek op de behandeling van het milieu; als dit onderwerp niet zulke ernstige en tragische kanten had zou je zelfs zeggen: modieuze kritiek; nu zwijg je als lezer maar en je denkt, is het po\u00ebtisch niet sterk, het is toch van levensbelang. In Klauwier<\/i> staat de mij uit het hart gegrepen opmerking:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Po\u00ebzie is geweld.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 36).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

En even later:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…] Het klauwier is een klavier,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
een orgel, een schrijfmachine dus.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Past u op in dit bramenland.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
U struikelt er over woorden, rankende<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
planten die zich om u heen slingeren<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in het voorbijgaan dat u tracht vol te houden.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Pas op of u wordt gegrepen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
door de po\u00ebzie en vastgeprikt<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in een brandend braambos waaruit de phoenix<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
van de taal verrijst –<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ik schrijft met de voeten en knie\u00ebn<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tegen de ijskast die onder tafel staat,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in de keuken van een schuurtje<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ergens in de regennacht.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(p. 36).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Het gedicht eindigt met het voltooien van dit Sylvia Plath-achtige visioen. Dit kleine deel van de bundel leest wel als een verhaal, het is tegelijk een lofdicht op de po\u00ebzie. De lust tot experimenteren lijkt hier weggevallen te\r\n<\/p>

[p. 94]<\/div>

zijn. De stoorzender zwijgt plotseling en helder komt de mededeling, de gedachte van het gedicht door. Daarvoor was het uitspreken van een gedachte, of het tonen van een beeld niet mogelijk omdat een eigenwijze marconist zich telkens hardop afvroeg hoe dat woord tot stand was gekomen, wat voor waarde die letter had, welke betekenis dat woorddeel had, enzovoorts.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Zo schuift de bundel uiterst merkwaardig en gevarieerd van inhoud naar vorm, van woordmateriaal naar gedachte. Merkwaardigerwijs valt de laatste afdeling Nabestaan<\/i> dan tegen. Te gewoon, te conventioneel. Of gaat het toch teveel om een truc die je na enige tijd wel kent, waar je na enige tijd wel op bent uitgekeken? Het gematigd enthousiasme om de vreemde toon en de merkwaardige techniek dat mij beving bij het lezen van de eerste afdeling, en dat tot uitbundigheid groeide bij de buitelende associatievormen in het middenstuk, ebt nu weer weg bij deze wat gewone gedichten; saai ook, beetje braaf; de vreemde toon staat dichter bij onbegrijpelijkheid dan bij prikkeling. Het gedicht Over zee<\/i>, – in deze afdeling veel over water, zee, sterren, nacht, – begint aldus:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
De groene weiden<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
door grauw schuim geschrobd.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Drijvende dweilen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in het rond.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Groengrauwe dweilen: wel aardig, maar veel wordt er niet mee gedaan. Erg origineel is het beeld ook niet, op al die schilderijen met zeegezicht kan je ze zien fladderen, de ene dweil met nog mooiere schuimrand dan de andere. Het gedicht vervolgt steeds slapper en eindigt dan letterlijk als een zeepbel:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Hals over boeg<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
stuift opgepoetst vocht<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
iriserend<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in het oog.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Koude zeepbel<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
des hemels staat van wind bol<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
blaast hijgend ons<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in het ginds.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 95]<\/div>\r\n

Een gedicht over een strijkkwartet loopt uit op wezenloze regels als: \u2018In vergeten gebaren \/ geeft zich de geest der snaren.\u2019 en: \u2018Liefde is maat, ademend voortgaan \/ als zaaier\u2019. Neen, tenzij deze afdeling bestaat uit ironische persiflage en pastiche, – maar dat zie ik dan niet, – vind ik hier merendeels teleurstelling en middelmaat.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Ik wil nog even terug naar het middendeel. In het gedicht Klauwier<\/i> merkt Brassinga op dat het werkwoord klauwieren de sprong belichaamt van poes naar po\u00ebzie. En dan volgt een klein lesje wat po\u00ebzie zou kunnen zijn indien de regels werkelijk treffen. Als een bliksem, zegt men. Zij beschrijft de poes die voor de haard dut, tot haar, onzichtbaar voor de anderen en ons mensen een schicht doorklieft. Dan springt zij op, alle spieren gespannen, bliksemende blik, en zij jaagt de andere kat op de kast. Dat beeld betekent:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Het klauwiert haar: dit is dichtkunst<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in bont gevangen, in natura geroepen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tot de jacht op het woord of het ding,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in van god gegeven drift.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Ik vind dit een passende omschrijving van po\u00ebzie. Die drift, dat geweld vind ik terug in het middendeel van de bundel, veel minder in het eerste deel en nauwelijks in het laatste deel. Die god van Brassinga geve ons meer drift, meer geweld in de po\u00ebzie.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

\r\nTomas Lieske<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Anneke Brassinga. Landgoed.<\/i> Uitgeverij De Bezige Bij Amsterdam 1989.<\/p>\r\n\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

Tomas Lieske<\/a><\/p>\n

over Anneke Brassinga<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 88] Po\u00ebziekroniek De bundel Landgoed van Anneke Brassinga begint met een kleine serie van drie gedichten die dezelfde titel dragen als de bundel. Het tweede gedicht luidt als volgt. \u00a0 De dreven liggen blank \u00a0 lippen dreven klanken uit \u00a0 de eend kust me het oor \u00a0 als hij op water landt. In gras… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-302079","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nPo\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-26\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 88] Po\u00ebziekroniek De bundel Landgoed van Anneke Brassinga begint met een kleine serie van drie gedichten die dezelfde titel dragen als de bundel. Het tweede gedicht luidt als volgt. \u00a0 De dreven liggen blank \u00a0 lippen dreven klanken uit \u00a0 de eend kust me het oor \u00a0 als hij op water landt. In gras... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-26\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T14:38:40+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"11 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-26\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-26\/\",\"name\":\"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1989-12-31T23:00:11+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T14:38:40+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-26\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-26\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-26\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Po\u00ebziekroniek\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-26\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 88] Po\u00ebziekroniek De bundel Landgoed van Anneke Brassinga begint met een kleine serie van drie gedichten die dezelfde titel dragen als de bundel. Het tweede gedicht luidt als volgt. \u00a0 De dreven liggen blank \u00a0 lippen dreven klanken uit \u00a0 de eend kust me het oor \u00a0 als hij op water landt. In gras... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-26\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T14:38:40+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"11 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-26\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-26\/","name":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1989-12-31T23:00:11+00:00","dateModified":"2021-06-04T14:38:40+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-26\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-26\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-26\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Po\u00ebziekroniek"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/302079","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=302079"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=302079"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}