{"id":302227,"date":"1991-01-01T00:00:46","date_gmt":"1990-12-31T23:00:46","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/poeziekroniek-32\/"},"modified":"2021-06-04T15:40:23","modified_gmt":"2021-06-04T14:40:23","slug":"poeziekroniek-32","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-32\/","title":{"rendered":"Po\u00ebziekroniek"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp><\/interp>
[p. 183]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

Po\u00ebziekroniek<\/h3>\r\n\r\n

Bernart van Ventadorn of Bernard van Ventadour leefde van ongeveer 1120 tot 1195 en geldt als een van de grootste middeleeuwse liefdeslyrici, als de bekendste Occitaanse troubadour. Ernst van Altena haalt zijn levensbericht aan, geschreven door \u2018de mindere troubadour Uc de Saint-Circ\u2019. Ik vat het kort samen.<\/p>\r\n\r\n

Geboren als de zoon van een ovenstoker op het kasteel Ventadorn in de Limousin, groeit Bernart op tot een geleerd man die zich bekwaamt in het dichten en componeren. Hij raakt verliefd op de jonge edelvrouw en zij op hem. De graaf merkt dit en stuurt Bernart van zijn kasteel. Bernart gaat naar de hertogin van Normandi\u00eb, Eleonora van Aquitani\u00eb, de verzen van Bernart bevallen haar zeer, zij wordt verliefd op hem en hij op haar. Zij huwt de koning van Engeland, Hendrik ii<\/span> Plantagenet en vertrekt naar Engeland. Bernart blijft achter en gaat naar de graaf van Toulouse. Uiteindelijk trekt hij zich terug in een cisterci\u00ebnzer-abdij waar hij sterft. Andere bronnen vermelden dat het spel van nieuwe liefdes en jaloerse echtgenoten nog een tijd is doorgegaan.<\/p>\r\n\r\n

Hoe onbetrouwbaar zo’n levensbericht ook is, het spreekt toch de theorie tegen dat de troubadours als bijziende ossen over een verre geliefde zongen. De fin’amors: het stelsel van afspraken in de liefdesverhoudingen waarbij de dichter de vrouw aansprak met \u2018Mijn Heer\u2019 en daarbij de geslachten wisselde, voor de vrouw \u2018senhals\u2019, schuilnamen, verzon, enzovoorts. Dit zal zeker ook praktische betekenis hebben gehad. (Ik put hierbij rijkelijk uit Daar ik tot zang word aangespoord. Occitaanse troubadours 1100-1300<\/i> van Ernst van Altena.) Deze bewuste camouflage en de noodzakelijke vermommingen om de connecties met vervolgde Katharen, maken de po\u00ebzie die de basis vormt van de hele Westeuropese po\u00ebzie, tot teksten vol valkuilen, dubbele bodems en ogenschijnlijk zoetsappige, pastorale liedjes die verwijzen naar een tamelijk wild bestaan.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Ik lees de laatste bundel van Eva Gerlach en verbaas me over de eenvoud\r\n<\/p>

[p. 184]<\/div>

van een aantal gedichten. Ik kan me vergissen maar ik heb het idee dat de Gerlach-raadsels hier kleiner en minder in aantal zijn. Ik noem een paar beginregels uit haar bundel Domicilie.<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Hun omtrek achter glas vult mijn uitzicht,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Hij legt zich neer als ziekgeschoten wild<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Hij heeft gras teruggeslagen om de boom<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Mijn tegenbeeld dat zwaar het tuinpad veegt,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Hun kinderen gekleed in dunst geluid.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Avond. Achter hun huizen staat hij, blind<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nZij leggen schaduw op het overpad.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Dit zijn de beginregels van de gedichten op de pagina’s 36 tot en met 42. Dit klinkt objectief, maar ik weet natuurlijk ook dat je met citeren alles naar je hand kan zetten. Mijn indruk dat het in de laatste bundel gaat om een iets ander soort gedichten, blijft echter overeind. In de laatste bundel vind ik beginregels als:<\/p>\r\n\r\n

\r\n<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
Zij staat zo onder de boom,<\/td>\r\np. 10;<\/td>\r\n\r\n<\/tr>\n
\u00a0<\/td>\r\n\r\n<\/tr>\n
Zij zaten achter in de tuin, een man,<\/td>\r\np. 13;<\/td>\r\n\r\n<\/tr>\n
\u00a0<\/td>\r\n\r\n<\/tr>\n
Er lag nog ijs langs de rand<\/td>\r\np. 14;<\/td>\r\n\r\n<\/tr>\n
\u00a0<\/td>\r\n\r\n<\/tr>\n
Onder de esdoorns in het grote onweer<\/td>\r\np. 21;<\/td>\r\n\r\n<\/tr>\n
\u00a0<\/td>\r\n\r\n<\/tr>\n
Een groot veld vol zuring.<\/td>\r\np. 35;<\/td>\r\n\r\n<\/tr>\n
\u00a0<\/td>\r\n\r\n<\/tr>\n
Achter de heuvel was een soort vallei.<\/td>\r\np. 36.<\/td>\r\n\r\n<\/tr>\n<\/table>\n

Veel gedichten beginnen met de constructie: \u2018Er stond\u2019, \u2018Er lag\u2019, \u2018Er was\u2019, \u2018Er waren\u2019, \u2018Er dreef\u2019. En zie het volgende gedicht.<\/p>\r\n

[p. 185]<\/div>\r\n
\r\n\r\n
\r\nNa de storm<\/i>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Een hert draafde weg uit de rand<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
van akkermaalshout naar de cirkel waar<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de grote sparren lagen. In de wind<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zijn hoofd, zijn oren toen hij haastig<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
luisterde opgestoken tegen het<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
vallende donker. Wij achter glas<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
draaiden om beter te zien het raampje open,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
hij had daar nooit gestaan, wij roken<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
nog een dag hars.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Het enige dat hier raadselachtig lijkt, en dan nog voor lezers uit de stad, is de betekenis van het woord \u2018akkermaalshout\u2019. Weliswaar een ongebruikelijk woord, maar toch gewoon in Van Dale. \u2018Langs de rand van akkers groeiend kreupelhout van eiken\u2019. Behalve dit, staan er nog zeven min of meer ongebruikelijke woorden in de bundel: \u2018vleugelzaad\u2019, \u2018ezelsgewijs\u2019, \u2018haften\u2019, \u2018muggennet\u2019, \u2018dorpelen\u2019, \u2018schemerhoofd\u2019 en \u2018wortelbitter\u2019. Het vocabulair van Eva Gerlach is niet vreemd of \u2018po\u00ebtisch\u2019; in de vorige bundel De kracht van verlamming<\/i> stond, als ik mij goed herinner, zelfs niet \u00e9\u00e9n woord dat afweek van het alledaagse taalgebruik. Desondanks stond die bundel vol vreemde, dubbelzinnige en raadselachtig geformuleerde regels. Waar steekt het raadsel in de jongste bundel?<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

De titel van de bundel luidt In een bocht van de zee.<\/i> In het motto van de bundel iets uitgebreider: \u2018In een bocht van de zee staat een groene eik\u2019 A.P. Tsjechov, Drie zusters.<\/i> Ik moet een paar sc\u00e8nes van dit stuk in de herinnering oproepen. Direct bij het begin maken we kennis met de drie zusters. Olga, de oudste, lerares, donkerblauwe jurk, lopend; Irina, de jongste, wit, stilstaand; Masja, zwart, zittend, lezend. Olga praat. Van haar horen we dat zij zich steeds ouder gaat voelen, dat de familie elf jaar geleden uit Moskou gekomen is, dat zij zich die stad herinnert uit haar jeugd toen haar moeder nog leefde. Moskou is haar gelukkige jeugd, zij leeft in het verleden. Irina reageert nauwelijks op het klagend gepraat van haar oudste zus. Zij is jong en herinnert zich Moskou nauwelijks. Voor haar, de lente-achtige, is Moskou de belofte. Zij leeft in de toekomst. Masja is met haar 22 jaar weinig ouder dan Irina, maar al in het zwart gekleed. Zij is stil, leest, fluit af en toe een paar tonen, wat haar een woedeuitval van Olga oplevert. Haar hoed op\r\n<\/p>

[p. 186]<\/div>

haar knie\u00ebn: ieder ogenblik kan zij weggaan. Zij is getrouwd, Moskou zegt haar niets, zij heeft geen mooie herinnering en geen toekomstdroom, zij leeft in het heden. Daarom ziet zij het scherpst de saaiheid van het heden. En op het moment dat zij voor het eerst spreekt, uit zij haar melancholie niet door daar rechtstreeks over te praten, maar door een paar zinnen aan te halen uit de romance van Poesjkin Roeslan en Loedmila<\/i>: \u2018In een bocht van de zee staat een groene eik, een gouden ketting hangt om zijn stam\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Dan het eind van het stuk, wanneer alles bijna aan scherven ligt. In de loop der jaren is duidelijk geworden dat Masja’s echtgenoot haar op geen enkele wijze bevrediging kan schenken. De militairen gaan weg, onder wie de man op wie Masja verliefd is geworden. Zij neemt afscheid, huilt en dan komt haar echtgenoot, de leraar Koelygin, die haar wil troosten maar precies de verkeerde woorden kiest: \u2018We gaan nu weer net als vroeger leven en ik zal er nooit met een woord op terugkomen, nooit een toespeling maken\u2019. Masja houdt haar tranen in en zegt:<\/p>\r\n\r\n

In een bocht van de zee staat een groene eik, een gouden ketting hangt om zijn stam…een gouden ketting hangt om zijn stam…Ik word gek… In een bocht van de zee…staat een groene eik…<\/blockquote>\r\n\r\n

Er klinkt een schot: de man met wie Irina naar Moskou kon gaan wordt in een duel gedood. Masja:<\/p>\r\n\r\n

In een bocht van de zee staat een groene eik… een gouden ketting hangt om zijn stam… Een groene kater… groene eik… Ik haal alles door elkaar… Drinkt water.<\/i> Een mislukt leven…[…]<\/blockquote>\r\n\r\n

Dan komt haar man terug met een masker van een van de kwajongens uit de derde klas voor zijn gezicht. Masja huilt opnieuw: zij ziet in dat zij haar leven zal doorbrengen aan de zijde van een dwaas.<\/p>\r\n\r\n

Het Poesjkin-citaat is hulpeloos gemompel, het voertuig van de gevoelens die te sterk zijn om rechtstreeks verwoord te worden. Met deze kennis in het hoofd lees ik de bundel van Eva Gerlach opnieuw.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Ik sprak in het begin over Bernart de Ventadorn. Natuurlijk deed ik niet de suggestie Eva Gerlach te koppelen aan de Occitaanse troubadourslyriek. Dat doet zij zelf. Het eerste gedicht luidt als volgt.<\/p>\r\n

[p. 187]<\/div>\r\n
\r\n\r\n
\r\nCan vei la lauzeta mover<\/i>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ezelsgewijs langs de velden,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
langzaam, langzaam, gaan staan<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
waar je iets vindt om te eten.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Dikwijls je laten slaan,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
langzaam de wagen trekken,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
balkend, een enkele maal,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zien hoe de leeuweriken<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zich in hun vlucht vergeten.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Een treurig versje over iemand die in een situatie gevangen zit en met jaloezie ziet hoe de leeuweriken vrij door de lucht buitelen? Maar wat betekent die titel eigenlijk? Eva Gerlach vermijdt elke uitleg, alsof ook zij behoefte heeft zich te hullen in raadselen. De titel van dit gedicht is een regel van Bernart de Ventadorn. De volgende regel luidt: \u2018De joi sas alas contra’l rai,\u2019: Als ik de leeuwerik van vreugde zijn vleugels tegen het licht zie bewegen. Inhoud van het hele gedicht: \u2018Ik ben jaloers op de vrolijke leeuwerik want mijn geliefde heeft mij weggestuurd en ik mag haar (het hier gebruikte selhan luidt: Tristan) niet beminnen\u2019. Omkering van het geslacht, teksten die de ware gevoelens versluieren, verdriet om een onmogelijke liefde: zowel de titel van de bundel als de titel van het eerste gedicht lijken in deze richting te wijzen.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Dat \u2018ezelsgewijs\u2019 in het eerste gedicht: de spreker is geen ezel, vergelijkt zich alleen met een ezel, maar balkt wel. Die leeuweriken komen rechtstreeks van de troubadour en natuurlijk wist die ook al dat het liefdesleven van leeuweriken zich op een ander niveau voltrekt en dat het in werkelijkheid geen zin heeft jaloers op die vogels te zijn. Dieren worden gebruikt om gemoedsgesteldheden van mensen toe te lichten.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\nHet gebruik van kennis<\/i>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zij op haar vuile nest, haar schemerhoofd,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
haar snavel zijdelings aan schrik gewet.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Dons wuift in haar<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
vraagtekenvormig silhouet.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 188]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Vleugels gevouwen. Niets weten-<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
geen lied, niets om je voor te stellen. Wacht,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
na het seizoen het nest vanzelf omhoog<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
gegroeid, verschoond en met<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
dichtere takken verweven.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Nog sterker is dat effect misschien in dit gedicht:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\nVerstuiving<\/i>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Achter de heuvel was een soort vallei.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ik lag, ze konden mij niet zien, te wachten<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tot ze mij vonden. In de toppen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
van de eiken was een overbuigen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
op gang gekomen dat de vogels<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
niet beviel, zij vlogen op.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Blauw, een begin van patroon<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
slordig onder hun vleugels weggestopt,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ik zag het opengaan, zij kwamen zo<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
laag over – boven mij<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
riep een dat hij mij had.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Uit de eerste drie regels blijkt de ik een kind dat verstoppertje speelt en zich onvindbaar waant. Het gevaar komt van een onverwachte kant, de vogels vliegen op. De laatste vijf regels zijn te lezen als het waarnemen van de vogels, zo aandachtig dat de ik niet merkt dat een speelgenoot over de rand van het duin kijkt. Ze zijn beslist ook te lezen als een vermenselijking van de vogels waarvan er een gaat roepen en aan het spelletje gaat meedoen. Ik denk dat deze vogel een Occitaanse leeuwerik is. Letterlijk staat de vermenging mens – dier uitgedrukt in het gedicht Pauw<\/i> dat zo begint:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Eerst dacht ik nog dat jij het was, vermomd,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
je hoort dat wel meer over zielen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
die van de dakgoot mij aankeek,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u2018afwezig maar alert\u2019, benig profiel,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
wereld vernauwd tot schittering op je oog.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 189]<\/div>\r\n

Eenmaal op dit spoor, ga je alle gedichten waar dieren in voorkomen, – en dat zijn er nogal wat in deze bundel; voor statistici: 21 van de 33, – lezen alsof het gedichten zijn waar alleen mensen in voorkomen. Een onverwacht beeld zag ik toen bij het volgende gedicht.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\nBerg<\/i>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Er stond een huis, daarin ging elke nacht<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
licht aan. Je zag<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
er nooit een mens bij dag.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Een kleine kudde rode koeien graasde<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tot tien uur op de lage wei, daarna<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tot twee uur op de hoge. Wie ze dreef<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
of molk, verstopte zich. Ik zat<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tegen de scheve den met zonsopgang<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
te wachten, in mijn mouwen droogde hars.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ik nam mij elke avond voor,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
nu loop ik ernaar toe en kijk door het raam<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tot morgen vroeg, maar heb het nooit gedaan.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Ik zag die koeien zelf het licht aandoen en de nacht in dat huis doorbrengen. De mens is er helemaal niet, heeft zo verstoppertje gespeeld dat hij met de vogels weggevlogen lijkt. Ik denk niet dat het gedicht zo bedoeld is, maar even vond ik het een boeiende wereld. Via die hars kom ik weer op het gedicht Na de storm<\/i> dat ik hiervoor al citeerde. Dat hert dat wegdraaft, is dat wel een hert? Zo komt er langzaam schittering in de bundel.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Een ander opvallend terugkerend element is de droom, de onrustige nacht, de nachtmerrie. Het gedicht Berg<\/i> is er al een voorbeeld van. Maar er zijn ook gedichten die expliciet een droom bevatten.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\nMet droge voeten<\/i>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ik rende water door, gleed uit en viel.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Hou je benen bij je, zei iemand, diep<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in slaap naast mij, je schopt me, slaap toch. Sliep<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en rende. Nergens water te bekennen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Gleed uit, viel. Hij naast mij<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 190]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
werd wakker, hielp mij overeind,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
klopte mijn kleren af. Je moet, zei hij,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
liever gewoon weglopen. Niet zo rennen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Een merkwaardig geval is het volgend gedicht:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Het paard heeft haar vannacht geschopt, zij draagt<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de sporen er nog van. Omdat hij rende<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
voorbij haar raam zijn kaalgegeten<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
weide rond en rond en nieste en<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
met zijn voeten sloeg zodat zij steeds<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
droomde. Kwam zij met haar sjaal hem vast<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
leggen aan zijn hek maar hij<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
schopte haar en keek<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
met zijn rode ogen waar<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
overdag de vliegen lopen naar<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
hoe zij lag tussen de harde stoppels, at<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
verder van de bomen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Eenvoudig verslag van een ongeluk met een dier tijdens de nacht. Het etymologisch complex \u2018maar, mare, van de mare bereden zijn, merrie, maretak, nachtmerrie\u2019, het bijgeloof dat paarden die in de ochtend bezweet gevonden werden als heksenvoertuig hadden gediend, dit alles speelt hier mee en geeft het gedicht een bijzondere betekenis. In elk geval is het paard een ongewoon paard, misschien een mens. In het gedicht Met droge voeten<\/i> is het ook een mens die schoppen uitdeelt.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Het laatste gedicht is afkomstig uit een kleine reeks van zeven gedichten die heet Herinnering, verlangen.<\/i> Ik geloof dat die twee begrippen, die ook veel te maken hebben met de werken van Bernart van Ventadorn, dicht in de buurt komen van een van de belangrijke thema’s van de bundel. In veel gedichten is sprake van een \u2018ik\u2019 en een \u2018jij\u2019 of \u2018zij\u2019. Ook is er vaak sprake van een afscheid, een scheiding van welke aard dan ook, – dood, vervreemding door tijd of afstand, gedoofde liefde, afwijzing door geliefde, – tussen een ik en een jij, of zelfs tussen een ik en een ander ik. Veel dierfragmenten wezen er op. Op pagina 14 lees ik<\/p>\r\n

[p. 191]<\/div>\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
twee futen, snavel aan snavel,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
keken een tijdje zwijgend<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ieder een kant uit, roeiden<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
elk naar een oever.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Veel dromen en nachtmerries hebben met een scheiding te maken. Dit thema verwijst naar Masja die de woorden van de titel gebruikt om haar gevoelens na het afscheid te luchten. Het hele werk van Bernart de Ventadorn is op dit thema terug te voeren.<\/p>\r\n\r\n

Tussen al die gedichten die de scheiding weten te camoufleren omdat ze bijvoorbeeld oppervlakkig bekeken over dieren lijken te gaan, vind ik enkele gedichten met een merkwaardig duidelijke, haast on-Gerlachse toon. Alle maskers lijken weg te vallen. Zij zegt ineens rechttoe rechtaan waar het op staat en lucht even haar gemoed in niet mis te verstane termen. Tenminste. De lezer gelooft dit nu niet meer. Het kan niet zo eenvoudig zijn en de eenvoud gaat weer als masker werken. Door een geraffineerd verzwijgen van sommige details, het schikken van woorden op een net niet gebruikelijke manier versterkt Gerlach het gevoel dat de eenvoud schijn is. Zij plaatst zich hiermee in de buurt van het beste van Eybers en Herzberg. Zo’n gedicht is het volgende.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\nDe dorpelen en de gesloten vensters<\/i>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Want dat ik van je heb gehouden, dat staat vast.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
De rest niet – of je bestond<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en als, wat dan voor kleur ogen, de ene keer groen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
dan weer grijs, eens schoot er een zwerm<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zwaluwen uit omhoog. Wat voor. Van die snelle,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
die niet kunnen lopen, vrijen gebeurt in de lucht.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Hoe ging het. Je werd<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ziek of zo, meegenomen, er was veel te doen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ik kreeg geloof ik een nieuw kind en vergat je<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tot ik je hoorde vannacht, onmogelijk uur,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
kom het is tijd. Laat alles achter, kom buiten,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ik wacht op je bij het hek.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Maar toen ik daar stond, de grendel<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
was los, het sloeg in de wind<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tegen de balk en ik maakte het vast en liep terug,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 192]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
denkend aan je, dat je daar godweet echt<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
had gestaan, het hek losgedaan,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
dat ik van je gehouden heb en dat<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
het hout niet goed in de scharnieren zat.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

De eerste laag van de Occitaanse verzen van de troubadour die in feite een bedekking was voor de volgende lagen van zijn liefdes en zijn hartstochten, die door de verstaander, de geliefde, begrepen moesten worden, is in de hedendaagse po\u00ebzie vervangen door de eerste laag van het gedicht die na lezing de ogen van de goede verstaander moet openen voor de aangereikte vergezichten, associaties, het zicht of het bijna zicht op de gevoelens en de ziel. Niet die van de dichter maar van de lezer zelf. Zo zal goede po\u00ebzie van nu, die van Eva Gerlach bijvoorbeeld, werken.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

\r\nTomas Lieske<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Eva Gerlach. In een bocht van de zee.<\/i> Amsterdam Uitgeverij De Arbeiderspers 1990.<\/p>\r\n\r\n\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

over In een bocht van de zee<\/a><\/p>\n

Tomas Lieske<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 183] Po\u00ebziekroniek Bernart van Ventadorn of Bernard van Ventadour leefde van ongeveer 1120 tot 1195 en geldt als een van de grootste middeleeuwse liefdeslyrici, als de bekendste Occitaanse troubadour. Ernst van Altena haalt zijn levensbericht aan, geschreven door \u2018de mindere troubadour Uc de Saint-Circ\u2019. Ik vat het kort samen. Geboren als de zoon van… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-302227","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nPo\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-32\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 183] Po\u00ebziekroniek Bernart van Ventadorn of Bernard van Ventadour leefde van ongeveer 1120 tot 1195 en geldt als een van de grootste middeleeuwse liefdeslyrici, als de bekendste Occitaanse troubadour. Ernst van Altena haalt zijn levensbericht aan, geschreven door \u2018de mindere troubadour Uc de Saint-Circ\u2019. Ik vat het kort samen. Geboren als de zoon van... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-32\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T14:40:23+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"14 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-32\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-32\/\",\"name\":\"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1990-12-31T23:00:46+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T14:40:23+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-32\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-32\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-32\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Po\u00ebziekroniek\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-32\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 183] Po\u00ebziekroniek Bernart van Ventadorn of Bernard van Ventadour leefde van ongeveer 1120 tot 1195 en geldt als een van de grootste middeleeuwse liefdeslyrici, als de bekendste Occitaanse troubadour. Ernst van Altena haalt zijn levensbericht aan, geschreven door \u2018de mindere troubadour Uc de Saint-Circ\u2019. Ik vat het kort samen. Geboren als de zoon van... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-32\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T14:40:23+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"14 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-32\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-32\/","name":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1990-12-31T23:00:46+00:00","dateModified":"2021-06-04T14:40:23+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-32\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-32\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-32\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Po\u00ebziekroniek"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/302227","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=302227"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=302227"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}