{"id":302453,"date":"1993-01-01T00:00:34","date_gmt":"1992-12-31T23:00:34","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/willem-van-toorn-3\/"},"modified":"2021-06-04T15:43:46","modified_gmt":"2021-06-04T14:43:46","slug":"willem-van-toorn-3","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/willem-van-toorn-3\/","title":{"rendered":"Willem van Toorn"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp>
[p. 152]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

\r\nWillem van Toorn<\/i>\r\n<\/h3>\r\n\r\n

Carel Willink: Het Gele Huis<\/i> (1934)<\/h4>\r\n\r\n
…hij ziet\r\n
\r\ndiep, diep de spiegel in, hun huis in brand\r\n
\r\nMartinus Nijhoff, Voor dag en dauw IV<\/blockquote>\r\n\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Dit is diep in de schaduwen van morgen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zij zijn vertrokken naar hun ander land:<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de man, zijn vrouw, het kind. Of het huis brandt<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
van binnen is achter spiegeling verborgen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Toen wij ons afwendden om niet te weten<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
waarom zij moesten vluchten, stolde door<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
onze afkeer de straat tot dit decor.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Onder vals licht, enig teken van leven,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
verfrommeld tot wat vale proppen, ligt<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
al bijna buiten beeld nog het gedicht<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
wachtende op de nieuwe grote kou.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Of iemand het nog tijdig openvouwt,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de kreukels gladstrijkt, leest bij het laatste licht.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n
[p. 153]<\/div>\r\n

Benaderingen van hoe zij zich gedragen<\/h4>\r\n\r\n

Veel buitenland heeft Nederland, en in dat buitenland veel dichters. Als je je, zoals ik, af en toe hebt bemoeid met Poetry International, ontstaat er bij de woorden \u2018buitenlandse dichters\u2019 ogenblikkelijk een veeltalig Babel in je hoofd; in de ontelbare poortjes van de tot in de wolken reikende toren (die van Brueghel) duiken overal po\u00ebzie voorlezende hoofden op, vari\u00ebrend van een Afrikaanse prins tot Seamus Heaney, van Sanguineti tot een totaal bezopen Canadees, van een bulderende Rus tot een verlegen Portugees. En om die toren van de tijdelijke aanschouwbaarheid heen heb je dan al die anderen, soms al eeuwen dood, bij toeval ontdekt in een bloemlezing of een tijdschrift of bladerend op de po\u00ebzietafel in een verre boekwinkel.<\/p>\r\n\r\n

De eerste buitenlandse dichter die diepe indruk op mij maakte, was geloof ik Rilke, niet eens met \u2018Herr: es ist Zeit\u2019, maar met \u2018Wie soll ich meine Seele halten, dasz \/ sie nicht an deine r\u00fchrt?\u2019, een bijna jankerig gevoelig gedicht, dat eindigt met:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u2018Auf welches Instrument sind wir gespannt?<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Und welcher Geiger hat uns in der Hand?<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
O s\u00fcszes Lied.\u2019<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Toe maar. En omdat dat in een bloemlezing stond, ontdekte ik in \u00e9\u00e9n moeite door ook Ingeborg Bachmann, van wie ik in mijn eerste novelle meteen maar een motto opnam:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u2018Und was bezeugt schon dein Herz?<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zwischen gestern und morgen schwingt es,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
lautlos und fremd<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
und was es schl\u00e4gt<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ist schon sein Fall aus der Zeit.\u2019<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Een romantische jongen, zegt u dat wel. Maar met voldoende twijfel om ook al e.e. cummings mooi te vinden, en later Wallace Stevens en Pessoa en Seamus Heaney en vooral Zbigniew Herbert.<\/p>\r\n

[p. 154]<\/div>\r\n

Maar verwant is iets anders. Verwantschap ontdekte ik met een schok bij een Engelse dichter van wie nooit iemand had gehoord, ik ook niet. Een Engelse vriend stuurde mij gedichten van W.S. Graham, een bundel genaamd Malcolm Mooney’s Land<\/i>, en verbijsterd las ik \u2018Approaches to how they behave\u2019, gedichten over het niemandsland tussen dichter en lezer, en over hoe de woorden (\u2018they\u2019) zich daarin gedragen:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u2018Wat maakt het uit of de woorden<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Die ik kies, in de volgorde waarin ik ze kies,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zich begeven naar een stilte waar ik<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Niets van weet, om daar te worden<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Binnengelaten en vermaakt en betoverd<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Buiten hun meesters gezag? En toch<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zou ik graag zien waar ze heen gaan<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
En hoe ze zich gedragen zonder mij.\u2019*<\/span><\/a>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

En dat terwijl ik net zelf in een gedicht had geschreven:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u2018Hoe zich deze woorden bewegen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ongeveer van mij naar jou.\u2019<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Graham, begonnen als een soort romantisch natuurdichter (ontdekte ik toen ik zijn Collected Poems<\/i> met veel moeite in een Londense boekwinkel vond) verkende in zijn latere gedichten eigenlijk alleen nog maar dat niemandsland, niet op een theoretische manier, maar als bewogen dichter. Hij vindt de meest uiteenlopende vormen om de lezer te doordringen van wat zich door middel van het gedicht afspeelt, soms door de dichter op te voeren in de gedaante van de achttiende-eeuwse fluitmeester Johann Joachim Quantz (\u2018Het is het beste als ik hier zit \/ Waar ik moet spreken, aan de andere kant \/ Van de taal.\u2019), soms zelfs door hem in de gevangenis te plaatsen, zoals in \u2018Clusters travelling out\u2019:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Duidelijk tik ik voor jou duidelijk<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Via de buizen van de wereld<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ik weet niet genoeg: weet niet<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Waar ze eindigen. Ik tik<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
En tik om de stilte te doorbreeeken…\u2019<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Daarbij steekt hij ook nog met veel plezier de draak met de ijdelheden van het dichterschap:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u2018Ik ben erop tegen dat je gluurt naar<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Wat je aanziet voor mij die spreekt.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Maar we weten dat ik er niets tegen heb<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Dat je naar mij kijkt en hoort.\u2019<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 155]<\/div>\r\n

Grahams werk is in Engeland moeilijk te krijgen; hij raakte al snel na zijn dood in 1986 betrekkelijk vergeten. Misschien had hij harder moeten schreeuwen, daar aan zijn andere kant van de taal. Maar dan had hij niet zulke mooie gedichten geschreven.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

\r\nWillem van Toorn<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

Willem van Toorn<\/a><\/p>\n
\n<\/div>

\r\n
\r\n
\n
\r\n*<\/span><\/a>\r\n<\/dt>\r\n
Citaten uit: W.S. Graham\/Willem van Toorn, Benaderingen van hoe zij zich gedragen<\/i> (Querido Transfusie<\/i>-reeks 1987).<\/dd>\r\n<\/dl>\n<\/div>\r\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 152] Willem van Toorn Carel Willink: Het Gele Huis (1934) …hij ziet diep, diep de spiegel in, hun huis in brand Martinus Nijhoff, Voor dag en dauw IV \u00a0 Dit is diep in de schaduwen van morgen. \u00a0 Zij zijn vertrokken naar hun ander land: \u00a0 de man, zijn vrouw, het kind. Of het… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-302453","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nWillem van Toorn · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/willem-van-toorn-3\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Willem van Toorn · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 152] Willem van Toorn Carel Willink: Het Gele Huis (1934) …hij ziet diep, diep de spiegel in, hun huis in brand Martinus Nijhoff, Voor dag en dauw IV \u00a0 Dit is diep in de schaduwen van morgen. \u00a0 Zij zijn vertrokken naar hun ander land: \u00a0 de man, zijn vrouw, het kind. Of het... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/willem-van-toorn-3\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T14:43:46+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/willem-van-toorn-3\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/willem-van-toorn-3\/\",\"name\":\"Willem van Toorn · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1992-12-31T23:00:34+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T14:43:46+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/willem-van-toorn-3\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/willem-van-toorn-3\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/willem-van-toorn-3\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Willem van Toorn\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Willem van Toorn · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/willem-van-toorn-3\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Willem van Toorn · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 152] Willem van Toorn Carel Willink: Het Gele Huis (1934) …hij ziet diep, diep de spiegel in, hun huis in brand Martinus Nijhoff, Voor dag en dauw IV \u00a0 Dit is diep in de schaduwen van morgen. \u00a0 Zij zijn vertrokken naar hun ander land: \u00a0 de man, zijn vrouw, het kind. Of het... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/willem-van-toorn-3\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T14:43:46+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"4 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/willem-van-toorn-3\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/willem-van-toorn-3\/","name":"Willem van Toorn · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1992-12-31T23:00:34+00:00","dateModified":"2021-06-04T14:43:46+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/willem-van-toorn-3\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/willem-van-toorn-3\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/willem-van-toorn-3\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Willem van Toorn"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/302453","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=302453"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=302453"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}