{"id":302478,"date":"1993-01-01T00:00:59","date_gmt":"1992-12-31T23:00:59","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/poeziekroniek-43\/"},"modified":"2021-06-04T15:43:58","modified_gmt":"2021-06-04T14:43:58","slug":"poeziekroniek-43","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-43\/","title":{"rendered":"Po\u00ebziekroniek"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp><\/interp>
[p. 279]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

Po\u00ebziekroniek<\/h3>\r\n\r\n

Over de betrokkenheid met de onderdrukten, over het schrijven voor de ge\u00ebxploiteerden: \u2018Het klinkt zo bombastisch. Tegelijkertijd is er de paradox dat ik dat misschien wel zou willen, maar dat ik me dan zou moeten uiten in een taal, in bewoordingen die dergelijke gevoelens bij hen wakker maken maar dat zij zo gecorrumpeerd zijn door een minderwaardig soort taal, door een minderwaardig soort denken en voelen, dat als ik mij op dat niveau beweeg dat ik me dan in mijn uitdrukkingsmiddelen tekort voel schieten. Dus het is die eigenaardige beweging: je wilt iets vertellen maar je kunt het alleen maar vertellen, als je eerlijk bent, met je eigen taal die eisen stelt. Wat er over komt is over het algemeen zo vervreemd van de dagelijkse taal die de strateerder gebruikt. Dat blijft opnieuw een jojo-beweging. Dus ik heb, bijvoorbeeld wat mijn po\u00ebzie betreft, schaamteloos po\u00ebzie geschreven om gereciteerd te worden, om de toevallig aanwezigen op een vrij directe manier iets mee te delen, en dan heb ik, aan de andere kant, po\u00ebzie waar geen mens door kan komen van de hermetiek. En ik kan beide polen niet verenigen. Sommige grote dichters, bijvoorbeeld Aragon, die priv\u00e9 wel een stuk krapuul was, maar die, misschien omdat hij dat was (daarom bewonder ik hem zozeer) het vermogen heeft gehad op bepaalde momenten en meestal nog in gedichten die op chansons ge\u00ebindigd zijn, het vermogen heeft gehad om met een heel grote lyriek tegelijkertijd vrij doorzichtige simpele dingen te verwoorden. En daar ben ik jaloers op. En dat heeft ook weer te maken met wat we tevoren hebben verteld over de binding die een dichter zou moeten hebben met de taal die men spreekt om hem heen en de taal die hij gebruikt. Bij deze binding zit er bij ons al een hiaat tussen. Want wat wil ik? Wil ik de verdrukten der aarde toespreken in hun taal, dan ben ik verplicht dialect te gebruiken en rock-and-roll-klanken op dit ogenblik.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Dit vrij lange citaat komt uit een marathon-interview dat Hugo Claus werd afgenomen voor de vpro<\/span>-radio op 18 juli 1986. Het dilemma van\r\n<\/p>

[p. 280]<\/div>

schrijven over onderwerpen die de \u2018grote massa\u2019 zouden moeten aanspreken en schrijven in een taal die de \u2018grote massa\u2019 niet verstaat, is een oud probleem. In hetzelfde interview wordt de militante betrokkenheid van Louis Paul Boon bij de armoe, de onderdrukking van de werkende bevolking geroemd, maar tevens wordt vastgesteld dat dezelfde bevolking alleen maar in Boon ge\u00efnteresseerd was wanneer hij voor de kijkbuis de zot uithing, Urbanus speelde. Achteraf gelooft niemand toch in ernst dat de arbeiders van Aalst over wie de boeken handelen met hun neus in De Kapellekensbaan<\/i> zaten. En de arbeider die zijn nachtrust opoffert om de prachtboeken van volksschrijver Reve te lezen, moet ik ook nog tegenkomen. De oplossing die Claus hier aandraagt, namelijk de gewone, direct aansprekende taal en de kunsttaal naast elkaar te gebruiken en niet te mengen of er een keuze tussen te maken, is naar mijn idee de basis voor zijn merkwaardige talent. Bernlef heeft naar aanleiding van de po\u00ebzie van Pessoa opgemerkt, dat de kritiek een Nederlands dichter die op dezelfde manier steeds van stijl veranderde als Pessoa, genadeloos zou hebben gekapitteld. Bij Hugo Claus is dat in elk geval niet gebeurd, ook al is het waar dat Claus niet zozeer van stijl als wel van soort po\u00ebzie verandert. Verschillende critici prijzen Claus om het hardst juist omdat hij zo gevarieerd werkt, omdat hij zo gemakkelijk al die varianten, al die verschillende genres in een bundel tegelijk presenteert. Zie bijvoorbeeld de citaten van Herman de Coninck en Rein Bloem achter op de flap van Claus’ laatste bundel. En zij hebben natuurlijk gelijk. Maar tevens merk je hoe critici worstelen met het fenomeen Claus en de uiterst veelzijdige bundels niet diepgaander kunnen bespreken dan het opsommen van de verschillende soorten gedichten en de verschillende po\u00ebtische thema’s die zij tegenkomen.<\/p>\r\n\r\n

De verleiding is groot om, als reactie, Claus zelf aan het woord te laten en steeds maar te citeren. Een probleem daarbij is dat Claus er niet voor terugschrikt gedichten te schrijven van enkele pagina’s lang. Ik probeer kleine hapjes.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

De eerste afdeling heet De sporen<\/i> zoals de bundel. Deze afdeling is niet programmatisch. Bevat niet, zoals de andere afdelingen allemaal gezegdes, of gelegenheidsgedichten of In-memoriams. Voor zover ik het zie, gaan de gedichten in die eerste afdeling zowel over de liefde en over de geliefden, als over de po\u00ebzie en de dichters. Na het titelgedicht, een lange opsomming van de resten, de littekens die allerlei facetten van het leven hebben achtergelaten, volgt het gedicht Dichter.<\/i> Dat begint zo:<\/p>\r\n

[p. 281]<\/div>\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Herfst. Hoor. Geknetter. Hoor je dat zwaar geratel?<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Het nadert in onze kleren, in onze haren.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Luizen van geluid. Wat is dit melaats geprevel?<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Kind, het zijn de dichters buiten die klappertanden.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Snerend gaat het gedicht door over de dichters, die naarmate ze dichter bij hun sterven raken, doorzichtiger gaan dichten; want zij willen voor eeuwig voor de buren verstaanbaar vallen. Dan spreekt hij zichzelf toe:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u2018Maar apropos, jij zelf? Ja, jij! Vereerde jij ook niet<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
De splitsing, de gisting eerder dan het monument?<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zocht jij ook niet in elk motet een epitaaf?<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Wrong jij niet een embleem uit elk letsel?<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Vond jij je geblutste ik niet in elk bord zwezerik?\u2019<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Hij kan niet anders dan deze dubbele houding toegeven en in de laatste strofe blijkt duidelijk dat ook hij hoort tot de gespletenen, de dichters die over zichzelf schreven, soms onduidelijk \u2018klappertandend\u2019 tegenover de mensen die liefhadden.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nAdieu<\/i> schrijven de dichters een leven lang<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
En vergrijzend als lavendel in november<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Blijven zij, gangreen en grap en raadsel,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Erbarmelijk bedelen om mededogen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zoals ik voor de sleet op mijn oren en ogen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Die jou beminden, beminnen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Het beeld van die lavendel is superieur. Ik lees het eind als: de dichters blijven bedelen om mededogen. Zoals de \u2018ik\u2019 ook deed voordat zijn zintuigen (= het contact met de werkelijke wereld) door slijtage aangetast raakten. In die tijd beminden die zintuigen een \u2018jou\u2019, dat was dus het belangrijkste contact met de werkelijke wereld. Voor klagen weinig reden, zou je zeggen. En hier ligt opnieuw de splitsing en het dubbele thema: de liefde en de po\u00ebzie. Gezien de verandering in de tijd van het werkwoord in de laatste regel zou je kunnen opmerken dat in de visie van Hugo Claus de liefde blijft op het lest.<\/p>\r\n\r\n

Dan volgt het raadselachtig gedicht Signalement.<\/i> Ik neem aan dat ook dit gedicht gaat over de dichter en zijn plaats in de werkelijke wereld.<\/p>\r\n

[p. 282]<\/div>\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
In een wereld van wolken<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Stapte hij met zijn koffertje vol golven,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zijn mond vol van haar haar,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Een onhoekig man die luisterde<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Naar de geluiden van de middenstand<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
En dan klappertandde, nogal op de rand van gesnotter,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Maar meestal bevroren zijn tranen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Dat \u2018klappertanden\u2019 is de kenmerkende activiteit van de dichter. Het volgende gedicht heet Geen weet van.<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\nGeen weet van<\/i>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Wist jij maar van de wereld, die mallemolen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
van die vreugde soms van kleur en snot.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Wist jij maar in je keuken, in je kooi,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
van de vermenigvuldigende parabels van vrouwen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Wist jij maar van kwetsuren<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en het kwieke, bange vlies er over,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
van vergrijzen en kapseizen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Wist jij maar van genade<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zolang je blijft raden en gebaren<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
steeds verbaasd om gevaar en verraad.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Wist jij maar van de mens, die mieze muis<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
die bezwerend danst voor de kater.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Wist jij maar wat je weigert<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
als je zo besmuikt huppelt over voren en sporen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
kloon van je dagen vol van lang-zal-ie-leven.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Zeggen dat ik dit een prachtig gedicht vind, is een. Zeggen waarom ik dit een prachtig gedicht vind is een tweede. Ook omdat in het vervolg van de eerste afdeling die twee, de liefde en de po\u00ebzie, steeds blijven terugkeren, geloof ik dat in dit gedicht met de \u2018jij\u2019 ook een \u2018klappertandende\u2019 dichter bedoeld is. Dan duidt het gedicht wederom op de splitsing tussen kunsttaal, po\u00ebzie aan de ene kant, en de wereld, de vrouwen, de vreugde, het verdriet dat door opgewekt gedrag nauwelijks bedekt wordt, de bange mens aan de andere kant. Intussen wordt die tweedeling wel uitgedrukt in een gedicht\r\n<\/p>

[p. 283]<\/div>

met beelden als \u2018vreugde van kleur en snot\u2019, \u2018vermenigvuldigende parabels van vrouwen\u2019 (wat het precies betekent weet ik niet, maar voor mij raakt het wel de kern van verliefdheid en verlangen), \u2018kwetsuren met een kwiek, bang vlies erover, (ga bij de uitgang van een kantoor, van een school staan en je ziet ze langskomen), \u2018de mens, die mieze muis die bezwerend danst voor de kater\u2019 (prachtig beeld voor ieder die dagelijks rond moet komen, die dagelijks de moed moet opbrengen om niet terecht te komen in de klauwen van de wanhoop en de depressie), \u2018kloon van je dagen vol van lang-zal-ie-leven\u2019 (zoals de Feijenoorder Romeyn zich ooit po\u00ebtisch onsterfelijk maakte met het onverbeterlijke \u2018hondelul\u2019 zo krijgt deze omschrijving van de altijd zorgeloze bohemien een vanzelfsprekendheid en een kracht als voetbalvuurwerk).<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Een ander voorbeeld. In de bundel volgt een reeks van negen gedichten onder de titel Steeds.<\/i> Het derde gedicht luidt zo:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
De zon valt op het asfalt<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
draalt bij een asvaalt<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en daar waar je woordeloos<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
snatert in het kroos.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Dan aait die glazige zon<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
een vale kraai, een dazende hond<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en verlicht dan de zaal<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
waar drachtig, laaghartig de zielen knielen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Ook die van jou met haar sonoor gestoorde<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
gebeden.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Verbluft door Gods rederijkerij<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
vlucht je weer in de klucht van je leven.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Hier wordt een complex gemaakt van natuur, ziel, religiositeit, God en po\u00ebzie, waarbij, klassiek godsdienstig beeld, de ziel knielt in verblufte aanbidding voor de goddelijke superrederijker. Maar van de rederijkerskunst van de jij (ook op te vatten als een zichzelf toesprekende ik) hebben we net een fraai staaltje onder ogen gekregen. Alleen het rijm is al goed voor een leuke legpuzzel. Wat rijmt op wat. Tegenover de rederijkerij staat weer het leven, maar een leven dat niet ernstig genomen wordt. Het is een klucht. Zoals in dit gedicht ook de dichtkunst niet ernstig genomen lijkt te worden: het is slechts rederijkerij.<\/p>\r\n

[p. 284]<\/div>\r\n

De beelden van Claus komen uit alle hoeken aanwaaien. Het lijkt hem niet uit te maken of het beeld nu een \u2018edele\u2019 klank heeft dan wel een \u2018platvloerse\u2019. Venus vulgaris<\/i> benoemt hij in een gedicht de ster. \u2018Eros komt langs en pist op ons\u2019; \u2018het pure licht, pestlicht\u2019; \u2018ziel van liefde met haar miserabel gezeik\u2019; \u2018blije bijen zwermen uit mijn mond naar jouw kont\u2019; \u2018de droom kotst op de gewijde grond vol condomen\u2019; \u2018mevrouw is vannacht een beest maar toch blijft zij mijn avondster\u2019. Het botst en het gromt in deze po\u00ebzie en voor een deel is die merkwaardige mengeling van po\u00ebtisch en lijfelijk, of \u2018gewoon\u2019 of \u2018vulgair\u2019 de reden dat zijn gedichten zo krachtig en levenslustig zijn. Alsof hij telkens die twee, po\u00ebzie en leven, aan elkaar wil knopen. Ook al weet hij uiteindelijk dat ze toch gescheiden blijven. Een laatste voorbeeld uit de eerste afdeling, het eerste gedicht van de reeks Achter genade aan.<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Achter genade aan.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Vandaal van zichzelf<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
op drift, in tegenlicht<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in het vertrouwde niemandsland.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Voer voor anderen, maar<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
niet voor katholieke lingu\u00efsten,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
hun staar gericht<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
op de manoeuvres in het oeuvre.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u2018Laat het gedicht zich niet schamen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
voor het rijm in lavendel en thijm,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
voor zijn raadsel, zijn klaarte,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zijn vervoering en zijn vuil,\u2019<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
sprak hij van lallen moe<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zijn ballen toe.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Letterlijk baldadig eindigt Claus dit gedicht. Intussen verzet hij zich duidelijk tegen pietluttige analyses van zijn po\u00ebzie en benadrukt hij dat het gedicht wel voor zichzelf zal spreken. Dat de raadselachtigheid zowel als de duidelijkheid, de hoge toon zowel als de platte toon hun uitwerking niet zullen missen. Dat zal best maar het moeten dan wel gedichten zijn die de kracht bezitten die Claus aan de po\u00ebzie kan meegeven. Anders staken niet alleen de katholieke lingu\u00efsten maar alle lezers hun pogingen.<\/p>\r\n

[p. 285]<\/div>\r\n

De derde afdeling van de bundel bestaat uit gelegenheidspo\u00ebzie. Claus bezit naast het verbluffende talent van de rederijker de nodige brutaliteit om overal vanaf te wijken en alles te mengen. Daarmee weet hij de twaalf gedichten waar deze afdeling uit bestaat, zo te schrijven dat ze veel meer zijn dan gelegenheidsverzen en dat ze fantastisch in het geheel van de bundel passen. De twaalf zijn totaal verschillend van toon en het is een wonder dat ze toch een geheel vormen. Het kost moeite niet te vervallen in het opsommen van wat hier allemaal staat. Alsof je een doos met allemaal verschillende cadeaus mag uitpakken. \u2018En ook nog een Paean, en ook nog een acrostichon, en ook nog een…\u2019 Het eerste gedicht is een loflied op de asperge, geschreven met grote kennis van die groente en in het volle besef van de fallische connotatie.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\nAsperges me<\/i>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Asperges zijn meestal heren,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
meerderjarig en gaarne samen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zeker, er zijn ook dames bij,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
die dragen bessen in de late zomer<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en anderen groeien wild en vrij<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in Veneti\u00eb, de eerste dagen van mei.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Soms waan ik mij zo’n heer,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
(weerbarstig en met een onzeker geweten.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Men kan niet alles van mij eten,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
mijn vel moet men eerst terdege pellen,)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
een heer, neef van de hoppescheut<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en van de schorseneer,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in de bittere aarde geteeld<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en eenmaal in het licht, gegrepen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en graag geknepen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
En ook als ik re\u00efncarneer,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
dan niet Oosters in een kever<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
of een jonge loopse hond<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
maar als in de tijd van mijn leven<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
door een prinses vastgebonden,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 286]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
oprecht rechtop klaargestoomd<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en dan glijdend in haar mond.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Een winteravond lang<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
geurt haar stil water<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
naar mijn diepe grond.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Ik vind dit een vrolijk stemmend gedicht waarin achtereenvolgens aan de orde komen: de titel van een Latijnse (katholieke) hymne waarin, door een toevallige vormovereenkomst met de naam van de groente een verbinding gemaakt kan worden tussen de ik en de asperges, de productiviteit die pas in het derde jaar na de aanleg van een veld optreedt, de groeiwijze en de rode bessen die in de geelgroene klokbloempjes groeien, de Italiaanse groene variant die in begin mei bij de Rialtobrug in enorme hoeveelheden te koop is, de wijze van schillen (alleen noodzakelijk bij de witte soort), de biologische familie, de oogstwijze. Zelden heb ik de term \u2018dubbelzinnig, zo mooi ge\u00efllustreerd gezien als in de laatste strofe van dit gedicht. Alleen wie veel asperges heeft gegeten zal met behulp van de herinnering van de reuk, de betekenis van de laatste drie, prachtige regels ten volle begrijpen.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Een ander gedicht in deze afdeling is een loflied op Gerard Mortier, die vanuit Brussel de Europese opera uit de sfeer gehaald heeft van infantiliteit en ridicuul doorgevoerd sterrendom en eigenwaan en die aangetoond heeft dat opera wel degelijk aangrijpend kan zijn. Het gedicht begint zo:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Gerard,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
het is nu herfst en je huis is klaar<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
voor de eerste tonen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en wij die dromen zonder slapen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
vinden elkaar in het bedrog<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
dat de waarheid ringeloort,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
wij, pooiers van het schone.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Villon, denk ik dan. Hugo Claus doet soms denken aan Villon en zijn gedichten hebben dezelfde levendigheid en brutaliteit. En dezelfde emotievolle werking, juist omdat ze op vergelijkbare manier leven en po\u00ebzie tot een eenheid trachten te smeden. Niemand zal de rederijker Claus ervan betichten dat hij het woord geen recht doet en alleen met zijn emotionele inhoud bezig is. Niemand zal de ge\u00ebngageerde Claus ervan betichten dat hij een kille woordgoochelaar is.<\/p>\r\n

[p. 287]<\/div>\r\n

De bundel besluit met vijf nenia’s. Een nenia is een lijkzang of een treurdicht. Lumumba, Geert Lubberhuizen, Italo Calvino, een broer en M. worden betreurd, wat ook al model staat voor zijn veelzijdige belangstelling. Ik citeer Geert Lubberhuizen.<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
In de winter van mijn eerste boek<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
begroette ik hem in een bevroren hotel<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tussen ijsjes van karton, koekjes van gips.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
‘s Nachts gilde hij tegen de ijzige zee,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
‘s morgens schoor hij zich met Seven-up.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zoveel boeken later,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
omsingeld door dichters<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
(een volkje dat centen voor zijn hartzeer vraagt)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
hulde hij zich in waardiger manieren, alhoewel<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
af en toe wankel in zijn wijde schoenen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Wij blijven van hem leren,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de stilte van de rottende perzik,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de aap in zijn mouw,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de grijns van de ram.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Hugo Claus is er met dit soort verzen in geslaagd de po\u00ebzie die voor de toevallig aanwezigen verstaanbaar moet zijn en de hermetische po\u00ebzie te combineren. Het is het een zowel als het ander. Dat wil zeggen je begrijpt als in de beste po\u00ebzie, ongeveer wel wat er staat en dus heeft het ook zijn emotionele werking maar een heldere en duidelijke verwijzing naar de werkelijke wereld blijft althans voor mij verborgen. En moet ook verborgen blijven.<\/p>\r\n\r\n

Stel, iemand, een kennis van de betreurde bijvoorbeeld weet mij haarfijn uit te leggen dat hier gedoeld wordt op een winterfeest waarbij Lubberhuizen en Claus aanwezig waren, dat de een gaf ter ere van de ander, dat er kartonnen ijsjes en gipsen koekjes als decor gemaakt waren (Metten Koornstra?) en dat een aangeschoten Lubberhuizen in de nacht op het strand liep te schreeuwen en in de ochtend geen water kon vinden en daarom maar Seven-up nam voor het scheren. Het zal wel. Wat hier staat is losgeraakt van welke directe aanleiding dan ook. Er klinken betekenissen mee, er klinken gevoelens mee. Van koelte tot bewondering, van afstand tot liefde. Alle vijf de nenia’s bezitten deze eigenschap: de biografische\r\n<\/p>

[p. 288]<\/div>

realiteit wordt zo verwoord dat de aanleiding naar de achtergrond schuift en er van alles hoorbaar wordt. Je proeft en je ruikt de sporen \u2018van het leven dat geen kunstwerk kon zijn\u2019. Dit is po\u00ebzie waar het leven vanaf spat.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

\r\nTomas Lieske<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Hugo Claus. De sporen.<\/i> Uitgeverij De Bezige Bij Amsterdam 1993.<\/p>\r\n\r\n\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

over De sporen<\/a><\/p>\n

Tomas Lieske<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 279] Po\u00ebziekroniek Over de betrokkenheid met de onderdrukten, over het schrijven voor de ge\u00ebxploiteerden: \u2018Het klinkt zo bombastisch. Tegelijkertijd is er de paradox dat ik dat misschien wel zou willen, maar dat ik me dan zou moeten uiten in een taal, in bewoordingen die dergelijke gevoelens bij hen wakker maken maar dat zij zo… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-302478","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nPo\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-43\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 279] Po\u00ebziekroniek Over de betrokkenheid met de onderdrukten, over het schrijven voor de ge\u00ebxploiteerden: \u2018Het klinkt zo bombastisch. Tegelijkertijd is er de paradox dat ik dat misschien wel zou willen, maar dat ik me dan zou moeten uiten in een taal, in bewoordingen die dergelijke gevoelens bij hen wakker maken maar dat zij zo... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-43\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T14:43:58+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"15 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-43\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-43\/\",\"name\":\"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1992-12-31T23:00:59+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T14:43:58+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-43\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-43\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-43\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Po\u00ebziekroniek\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-43\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 279] Po\u00ebziekroniek Over de betrokkenheid met de onderdrukten, over het schrijven voor de ge\u00ebxploiteerden: \u2018Het klinkt zo bombastisch. Tegelijkertijd is er de paradox dat ik dat misschien wel zou willen, maar dat ik me dan zou moeten uiten in een taal, in bewoordingen die dergelijke gevoelens bij hen wakker maken maar dat zij zo... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-43\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T14:43:58+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"15 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-43\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-43\/","name":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1992-12-31T23:00:59+00:00","dateModified":"2021-06-04T14:43:58+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-43\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-43\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-43\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Po\u00ebziekroniek"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/302478","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=302478"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=302478"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}