{"id":302703,"date":"1995-01-01T00:01:04","date_gmt":"1994-12-31T23:01:04","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/ad-zuiderent-4\/"},"modified":"2021-06-04T18:08:22","modified_gmt":"2021-06-04T17:08:22","slug":"ad-zuiderent-4","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/ad-zuiderent-4\/","title":{"rendered":"Ad Zuiderent"},"content":{"rendered":"<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\"><div class=\"wp-block-column dbnl-links is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:66.66%\">\r\n\r\n <interp type=\"primair\" value=\"zuid004\"><\/interp><interp type=\"secundair\" value=\"nijh004\"><\/interp><div class=\"pb\">[p. 378]<\/div>\r\n<a name=\"60\"><\/a>\r\n<h3>\r\n<i>Ad Zuiderent<\/i>\r\n<\/h3>\r\n\r\n<h4 class=\"small-margins\">Oud liedje<\/h4>\r\n\r\n<div class=\"poem\">\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">Troost troost,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">de pannetjes nat,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">landschap achter &#8216;t raam,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">iemand op d&#8217;r gat;<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">kleuren van de regenboog<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">doen &#8216;t slapend schaapje kleuren,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">dat zij met de ogen heen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">naar &#8216;t gebergt&#8217; gaat zeuren:<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">ook op mij, ook op mij;<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">neurie de tweede stem, bedek haar<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">als een wolk van lichte inkt, en merk haar<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">als een boer zijn wollen eigendom,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">eens manshands milde regen, tot het hoost.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">Troost troost.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"pb\">[p. 379]<\/div>\r\n<h4 class=\"small-margins\">Nieuw ensemble<\/h4>\r\n\r\n<div class=\"poem\">\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">Wil je niet, tot stilte gestuiterd,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">terug in het heldere hout,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">naar China, naar Hongarije,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">waar een schepper je over de grens bracht<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">en je biografie een eentonig verhaal werd<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">van dichte oren, moerassen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">van smeer en soms een donkere schuilplaats<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">van stilte waar je kon uitblazen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">&#8211; je weet hoe het was onderweg; wil je<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">dan terug naar het levende hout,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">of blijf je liever je klinkende zelf<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">in oren verloren?<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">Door een hamer van stof opnieuw verjaagd,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">door westers gekuch een verkoudheid<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">van vreemde lucht om je heen,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">donker lichaam dwars door de sneeuw,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">met druipende laarzen op het tapijt,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">als dan een hand door een plectrum geleid<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">het prikkeldraad stilletjes optilt,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">staat er stroom,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">want juist dan tokkelt er een doorzichtig<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">onthullende stilte uit, ben je thuis,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">in hol hout, bij stervend applaus;<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<div class=\"\n\t\t\t\tline\n\t\t\t\t\">\r\n<div class=\"line-nr\">\u00a0<\/div>\r\n<div class=\"line-content-container\">\r\n<div class=\"line-content\">dan heb je niets meer te willen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n\r\n<div class=\"pb\">[p. 380]<\/div>\r\n<h4 class=\"small-margins\">Resonantie van Nijhoff<\/h4>\r\n\r\n<p>Nijhoff. Je tikt ertegen en het zingt, zeg ik maar \u00e0 la Achterberg. Tikken is nauwelijks nodig. Nijhoffs po\u00ebzie is zo helder en fonkelend, dat zij haast vanzelf zingt. Wat Achterberg met moeite steeds opnieuw moest zien te verwerven, en uiteindelijk weer moest prijsgeven, kreeg Nijhoff telkens in de schoot geworpen, lijkt het. Misschien maakt dat zijn po\u00ebzie wel zo uitdagend onnavolgbaar.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Kijk naar \u2018De moeder de vrouw\u2019: een man gaat naar de rivier, vanwege de nieuwe brug, ligt een tijdje in het gras en raakt dan niet alleen vervuld van het landschap, maar ook van een universele magie &#8211; \u2018laat mij daar midden in de oneindigheid \/ een stem vernemen dat mijn oren klonken\u2019; het is precies de juiste toon van het verbaasde zondagskind. Naar niets speciaal op zoek zijnde (niet bij voorbeeld als de man in Achterbergs \u2018Thebe\u2019, die al \u2018met leven toegerust voor beiden\u2019 is als hij het duister in gaat) hoort hij de ruimte resoneren, en resoneert ook in het psalmgezang van de schippersvrouw het gezang van zijn moeder: ruimte en tijd zijn eindeloos geworden.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Ik heb wel eens iets soortgelijks geprobeerd: bij een andere brug (ook nieuw trouwens), met andere herinneringen, maar er gebeurde weinig, het bleef stil, en de oneindigheid opende zich niet. Het ontbrak mij aan Nijhoffs resonerend systeem; een systeem waarvan het exacte recept misschien wel verloren gegaan is. Het is een van de redenen waarom mijn gedicht \u2018Weg\u2019 heet. Sindsdien ben ik op zoek naar Nijhoffs geheim; bij voorkeur zonder systeem.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">\u00a0<\/p>\r\n\r\n<p>Het is in Nederland niet zo&#8217;n kunst Nijhoff te bewonderen &#8211; de concurrentie is miniem. Ik zou geen grote gedichten weten die in de schaduw kunnen staan van \u2018Awater\u2019 en \u2018Het Uur U\u2019 (\u2018Mei\u2019 en \u2018Cheops\u2019 laat ik er graag voor staan); er is geen dichter die zoveel zinnen op vleugels heeft geschreven, die stuk voor stuk een gedicht en een wereld oproepen, ook al zingen ze zich regelmatig los van hun betekenissen (\u2018Lees maar, er staat niet\r\n<\/p><div class=\"pb\">[p. 381]<\/div><p>wat er staat\u2019; \u2018Geenszins om liefde, maar om de sublieme momenten en het sentiment daartussen\u2019; \u2018Ik zou een dag uit vissen\u2019; \u2018Vreemd pizzicato van verre guitaren\u2019; \u2018De wond&#8217;ren werden woord en dreven verder\u2019; \u2018Pooltochten dromen en gedichten maken\u2019, enzovoort &#8211; een Nederlandse dichter hoeft het maar over een keuken te hebben, met of zonder fluitketel, of hij dient zich al aan Nijhoff verplicht te voelen); er is tenslotte, en vooral, geen dichter bij wie zoveel terloopse muziek zoveel aan de po\u00ebzie bijdraagt.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">In meer dan de helft van zijn gedichten noemt Nijhoff muziekinstrumenten, wordt er gezongen of klinkt een muziek waarvan de bron bovenaards-magisch is. Naast de alledaagsheid van de muziek in \u2018Herinnering\u2019 (dat al in het leesboek op delagere school stond &#8211; \u2018Moeder, weet je nog hoe vroeger \/ Toen ik lein was, wij tezaam \/ Iedren nacht een liedje, moeder \/ Zongen voor het raam?\u2019 enzovoort; zowel op die school als bij ons thuis werd veel gezongen, vanuit een zelfde soort bijna sentimentele vroomheid als die van de moeder in dit gedicht; zingen was een religieuze, een sociale, maar ook een intieme handeling, die tegelijkertijd kon troosten en bezweren), naast die alledaagsheid dus staat het hogeschool-mysterie van de muziek in \u2018Het Uur U\u2019. En nog veel meer.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Er is in zijn gedichten muziek van echte componisten (Ravel, Mozart, Bruckner, Diepenbrock), er is vooral veel anonieme huis- en straatmuziek: van piano&#8217;s, een draaiorgel, een carillon, van soldaten, een troubadour of een groepje muzikanten. Zoals in \u2018Het steenen kindje\u2019, waar de nachtelijke straatmuziek het ongeboren gedicht tot leven trilt.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">\u00a0<\/p>\r\n\r\n<p>Maar vooral wordt er in deze gedichten dus veelvuldig gezongen; in het latere werk, waar de instrumenten stilaan verdwijnen, blijft alleen de menselijke stem over. Onder deze zingende stemmen is die van de moeder het meest vertrouwd: de zoon hoeft maar het portret van zijn moeder te zien, of het oude huis waar hij zich bevindt, begint te ruisen van muziek en zang.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Muziek is resonantie van de natuur en van de dingen. Daar is vaak geen instrument of menselijke stem voor nodig. De wind kan zingen, en verschaft dan troost, of de eerste tram, en laat de bestuurder aan een eenzame schaatstocht denken.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">\u00a0<\/p>\r\n\r\n<p>Tenslotte is ook het zingen van de dichter zelf aan resonantie te danken; zie \u2018Het steenen kindje\u2019. Niet alle dichtergezang, weten wij uit het begin van \u2018Awater\u2019, komt uit resonantie voort: in een vorige eeuw zong men immers\r\n<\/p><div class=\"pb\">[p. 382]<\/div><p>van mooi weer bij het zien van puinhopen; leugenachtig dus. Het echte, resonerende zingen heet in \u2018Awater\u2019 \u2018hartstocht van een zweer\u2019 &#8211; een fysieke noodzaak dus.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Hoe die resonantie werkt, heeft Nijhoff het duidelijkst weergegeven in \u2018De soldaat en de zee\u2019. Hierin herinnert de dichter zich hoe hij aan zee staande een visioen kreeg van een land aan de overzijde. De muziek vanuit dat land en het triomfante besef dat de dreigende natuur te overwinnen valt, maken in de dichter een eerste lied los. Ik herken dat; ik herken vooral de noodzaak om je in de po\u00ebzie met de natuur te meten.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Daarom is de meest fascinerende resonantie die van de stilte. In \u2018Het veer\u2019 bijvoorbeeld, al wordt daarin van de Stilte die Sebastiaan ervaart als hij het veerhuis binnenkijkt, gezegd: \u2018het was geen rust, geen immer helderder \/ gezang, waarvan de brede eentonigheid \/ weer stilte wordt, gelijk een zee, gelijk \/ een korf vol bijen of een bos vol wind [..]\u2019. Juist door de ontkennende omschrijving is deze muziekloze stilte zwanger geraakt van muziek &#8211; het is de stilte van \u2018een slapend vruchtbegin\u2019.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Nog etherischer, een uiterste poging om zich te meten met de stilte, is de volstrekte geluidloosheid die de man in \u2018Het Uur U\u2019 omringt, de inzet van een groot onzichtbaar koor, een ver concert en tenslotte een \u2018schier hemelse euphorie\u2019: iedereen wordt erdoor be\u00efnvloed. Het is een dichterlijk-muzikale magie om jaloers op te zijn.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">\u00a0<\/p>\r\n\r\n<p>Begin jaren zeventig kwam een gedicht van Nijhoff voor het eerst in een van mijn gedichten terecht; meer gewild dan resonerend, denk ik nu. In het bedoelde gedicht van Nijhoff wordt vanuit een tuin gekeken naar feestenden aan de overkant van een vijver, die zich met gitaren en lampions aan boord van een schip bevinden dat over sterren vaar. \u2018Het tuinfeest\u2019 dus, beginnend met de prachtige regels: \u2018De Juni-avond opent een hoog licht \/ Boven den vijver [..]\u2019.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Mijn hoofd zat toen vol beelden van een reis naar Noorwegen, van een natuur waarmee ik mij als dichter moest meten. Hoe vaak en hoe sterk Nijhoff zich later aan mij zou opdringen, wist ik nog niet; pas bij herlezing zie ik dat de eerste en de derde strofe van mijn gedicht \u2018Lucht\u2019 uit <i>De afstand tot de aarde<\/i> echo&#8217;s van \u2018Het tuinfeest\u2019 laten horen.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">In de eerste strofe heeft de Juni-avond plaatsgemaakt voor midzomerschemer, en de vijver voor een meertje bij de Svartisengletsjer: \u2018Nu geen duister opdaagt klemt \/ midzomerschemer als een helm om de gletsjer \/ in de verte in de uitspanning aan de oever\/ hangen toeristen rond verhalen van de gids\u2019.<\/p>\r\n<div class=\"pb\">[p. 383]<\/div>\r\n<p>Misschien is het wel vanwege die on-Nijhoviaanse gletsjer dat indertijd niet opviel (en dat ik het ook vergeten kon) hoeveel dit gedicht aan \u2018Het tuinfeest\u2019 te danken heeft. Daaraan heeft de eveneens naar Nijhoff gemodelleerde derde strofe niets kunnen verhelpen: \u2018Dan drinkt met frisdrank bijna ritueel \/ met fakkels en gezangen voor de sfeer \/ verlaat de boot de droge wal\u2019. Mijn versie van Nijhoffs lampions, zijn gitaren en het varen.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Maar het zijn louter ingredi\u00ebnten. Want zomin als ik er later in zou slagen in het rivierlandschap een stem uit de oneindigheid te horen, zomin lukte het mij nu voldoende te laten doorklinken van de \u2018sublieme momenten en het sentiment daartussen\u2019. In mijn gedicht vindt een regelrechte ramp plaats (de gletsjer smelt), alsof ik gedacht heb: wie over verdronken sterren vaart, komt om. Een sfeer die Nijhoff moeiteloos in trilling wist te houden, viel bij mij aan stukken.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">\u00a0<\/p>\r\n\r\n<p>Een paar jaar later, in <i>Geheugen voor landschap<\/i>, was ik me er inmiddels duidelijk van bewust veel aan Nijhoff te hebben ontleend; meer dan alleen de nieuwe brug. Ik heb toen in een nawoord meegedeeld dat in sommige gedichten mijn bewondering voor onder meer Nijhoff zeer nadrukkelijk doorklinkt. Daarmee doelde ik niet op de muziek in die gedichten, maar op duidelijk herkenbare regels. Ook zonder toelichting hadden mijn gedichten mij wel verraden.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">Maar veel meer dan met deze regels heeft Nijhoff te maken met de vele muziekpassages in <i>Op het droge<\/i> en <i>Op de hoogte van Icarus.<\/i> Al is lang niet al die muziek bij Nijhoff gehoord. Uiteindelijk zit, denk ik, mijn affiniteit met zijn werk eerder in deze gezamenlijke fascinatie voor mzuiek dan in het toevallig resoneren van sterke regels uit zijn gedichten &#8211; die vormen niet meer dan de buitenkant van mijn bewondering. Zo zou bijvoorbeeld het begin van het gedicht \u2018Fuguette\u2019 mij ook wel hebben aangesproken als ik <i>niet<\/i> in onheuglijke tijden een wekelijks declamatie-uurtje bij Claudine Witsen Elias had bezocht \u2018Claudien, jij speelt piano, en ik zit \/ In de warande, en luister naar het zingen \/ Uit het innige hart der stille dingen, \/ En luister naar de stem der nacht die bidt -\u2019<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">De dichter zit in de warande &#8211; in de tuin dus &#8211; en hoort muziek. Een zondagskind als hij hoeft die tuin niet op te geven. Tuin, muziek, nacht en stilte gaan een innig verband aan, dank zij het vermogen dat Nijhoff in \u2018Kleine prelude van Ravel\u2019 heeft omschreven: \u2018Wie oor heeft om te horen hoort \/ Muziek in de natuur.\u2019<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">De muziek van de natuur, die van stem en instrumenten en die van Nij-<\/p><div class=\"pb\">[p. 384]<\/div><p>hoffs po\u00ebzie zijn voor mij van dezelfde inspirerende orde. Het is een terloopse muziek, op de achtergrond vaak, deuntjes, muzak misschien wel, want het is lang niet altijd goed te horen. Maar die muziek weet in mij binnen te dringen buiten de betekenis van de woorden om. Po\u00ebzie waarin ik dat niet hoor, kan ik wel lezen met ogen, met verstand, met begrip, maar dan mis ik oren, sentiment, hart.<\/p>\r\n\r\n<p class=\"indent\">\u00a0<\/p>\r\n\r\n<p>\r\n<i>Ad Zuiderent<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<\/div><div class=\"wp-block-column dbnl-rechts is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33.33%\"><div id=\"noten-apparaat\"><div class=\"interp\">\n<h3>Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n<p><label>auteurs<\/label><\/p>\n<p> <a href=\"https:\/\/www.dbnl.org\/auteurs\/auteur.php?id=zuid004\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Ad Zuiderent<\/a><\/p>\n<p>over  <a href=\"https:\/\/www.dbnl.org\/auteurs\/auteur.php?id=nijh004\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Martinus Nijhoff<\/a><\/p>\n<br>\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[p. 378] Ad Zuiderent Oud liedje \u00a0 Troost troost, \u00a0 de pannetjes nat, \u00a0 landschap achter &#8216;t raam, \u00a0 iemand op d&#8217;r gat; \u00a0 kleuren van de regenboog \u00a0 doen &#8216;t slapend schaapje kleuren, \u00a0 dat zij met de ogen heen \u00a0 naar &#8216;t gebergt&#8217; gaat zeuren: \u00a0 ook op mij, ook op mij; \u00a0&#8230; <a class=\"more-link\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/ad-zuiderent-4\/\">Lees verder <span class=\"read-more-arrow\"><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-302703","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.4 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Ad Zuiderent &#183; Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/ad-zuiderent-4\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ad Zuiderent &#183; Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 378] Ad Zuiderent Oud liedje \u00a0 Troost troost, \u00a0 de pannetjes nat, \u00a0 landschap achter &#8216;t raam, \u00a0 iemand op d&#8217;r gat; \u00a0 kleuren van de regenboog \u00a0 doen &#8216;t slapend schaapje kleuren, \u00a0 dat zij met de ogen heen \u00a0 naar &#8216;t gebergt&#8217; gaat zeuren: \u00a0 ook op mij, ook op mij; \u00a0... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/ad-zuiderent-4\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T17:08:22+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"9 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/ad-zuiderent-4\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/ad-zuiderent-4\/\",\"name\":\"Ad Zuiderent &#183; Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1994-12-31T23:01:04+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T17:08:22+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/ad-zuiderent-4\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/ad-zuiderent-4\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/ad-zuiderent-4\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Ad Zuiderent\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ad Zuiderent &#183; Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/ad-zuiderent-4\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Ad Zuiderent &#183; Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 378] Ad Zuiderent Oud liedje \u00a0 Troost troost, \u00a0 de pannetjes nat, \u00a0 landschap achter &#8216;t raam, \u00a0 iemand op d&#8217;r gat; \u00a0 kleuren van de regenboog \u00a0 doen &#8216;t slapend schaapje kleuren, \u00a0 dat zij met de ogen heen \u00a0 naar &#8216;t gebergt&#8217; gaat zeuren: \u00a0 ook op mij, ook op mij; \u00a0... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/ad-zuiderent-4\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T17:08:22+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"9 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/ad-zuiderent-4\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/ad-zuiderent-4\/","name":"Ad Zuiderent &#183; Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1994-12-31T23:01:04+00:00","dateModified":"2021-06-04T17:08:22+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/ad-zuiderent-4\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/ad-zuiderent-4\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/ad-zuiderent-4\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Ad Zuiderent"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/302703","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=302703"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=302703"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}