{"id":302732,"date":"1995-01-01T00:01:33","date_gmt":"1994-12-31T23:01:33","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/poeziekroniek-51\/"},"modified":"2021-06-04T18:12:22","modified_gmt":"2021-06-04T17:12:22","slug":"poeziekroniek-51","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-51\/","title":{"rendered":"Po\u00ebziekroniek"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp><\/interp>
[p. 588]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

Po\u00ebziekroniek<\/h3>\r\n\r\n

Laat ik om te beginnen vaststellen, dat de bundel die ik hier wil bespreken, Afdankingen<\/i> van Kees Ouwens, zich bij lange na nog niet in mijn hoofd bevindt. Bij goede gedichten verrijkt herlezen altijd; wie over nieuwe bundels schrijft, doet dat vaak op een moment dat nog niet alles duidelijk is. En toch: zelden heb ik bij een kroniekaflevering zo weinig greep op de gedichten gehad. \u2018Lesen Sie! Immerzu nur lesen, das Verst\u00e4ndnis kommt von selbst!\u2019, moedigt Paul Celan ons aan.<\/p>\r\n\r\n

Een nieuwe bundel van Kees Ouwens is een bijzondere belevenis. Niet alleen heeft Ouwens zich in zijn vorige vijf bundels een groot taalmeester getoond, die beschikt over tal van varianten van ironisch alledaags tot hooggestemd oudtestamentisch, over de dichterlijke metafoor en over de bizarre woordkeus en de meest ingewikkelde grammaticale structuren, ook heeft iedere lezer in die vijf bundels een ontwikkeling kunnen volgen van de zoektocht, aangegaan door een artistieke persoonlijkheid die verder durft te gaan dan de meeste tijdgenoten. Nu dan een zesde bundel.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Afdankingen\u2019 luidt de titel. In de bundel Arcadia<\/i> kwam onder andere de \u2018ontmoedigende waarschijnlijkheid van mijn Verhouding tot de Dingen\u2019 aan de orde; de bundel sloot met deze regel. In Intieme handelingen<\/i> zijn wij getuigen van een zoektocht door het landschap, de landelijkheid, de stadsrand, de boerenhoeven in de nabijheid van de stad. Een zoektocht naar een verlossend einddoel, iets als een openbaring in de natuur die de zoekende een duidelijk inzicht in zichzelf moet schenken. Dit einddoel blijkt telkens ongrijpbaar. De derde bundel Als een beek<\/i> gaat hierop door. In deze bundel zit het \u00e9chec al opgesloten: die natuur leert hem niets over zichzelf. De ik ziet de werkelijkheid ontsnappen; hij krijgt er minder vat op naarmate hij haar meer benadert. Wat hem rest is \u2018gewaande paradijzen\u2019, de fantasie, wat in hemzelf zit. Dit \u2018ik\u2019 wordt volledig ge\u00ebxploreerd in de volgende bundel Klem.<\/i> \u2018Het landschap is het lichaam geworden\u2019, zegt Ouwens zelf. En de voorlaatste bundel Droom<\/i> heeft een titel ontleend aan een gedicht dat begint en eindigt als volgt:<\/p>\r\n\r\n

[p. 589]<\/div>\r\n

Het was een droom, het is niet echt geweest<\/h4>\r\n\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
In heel hun geopenbaarde vorm zagen wij die dingen voorbijgaan<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Zonder weerstand te kunnen bieden aan onze opsomming van daden<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
waren wij aan hen overgeleverd toen wij<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
terugzagen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Niets blijft ervan over, niets ervan is aan de wetten onderworpen van<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de geldende bestellen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
Het is als wind voorbijgegaan en als stof verwaaid<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Waar wij in het verleden naar zochten, waar wij ons in het verleden zo druk over maakten, dat bleek iets waar wij geen vat op hadden. De gebeurtenissen in de zogenaamde werkelijkheid hebben ons overvallen \u2018als in een droom\u2019. Met deze bundel leek Ouwens aan het einde van een rit. Hij sloot iets af. Is deze kenschets juist dan moet de zesde bundel het begin van iets nieuws zijn. \u2018Afdankingen\u2019. Een titel waarin het balanceren doorklinkt. Iets wordt afgedankt om plaats te maken voor iets nieuws. Met \u2018afdankingen\u2019 wordt het oude weggedaan om het nieuwe te kunnen beginnen. Voltrekt zich in deze bundel een overgang?<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

De bundel is verdeeld in afdelingen. De eerste afdeling heet voorbereidselen tot de reis naar de zeearmen<\/i> en draagt de notitie \u2018voor Jan E. Bouman\u2019. Met deze afdeling begint de bundel begrijpelijk en helder. De bij elkaar horende regels staan elk op een aparte pagina. De eerste acht pagina’s luiden als volgt:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
laat hun weten dat je komt\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(pg. 7)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tref voorbereidingen voor een bericht dat je komst aankondigt (pg. 8)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ruim plaats in zoals je kroos van zijn plaats dringt\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(pg. 9)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
leg de zweep over je benodigdheden\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(pg. 10)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 590]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
drijf je benodigdheden op een hoop zoals je vee omheint\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(pg. 11)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
kondig je komst aan zodra je benodigdheden tot elkaar zijn<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
veroordeeld\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(pg. 12)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
als je benodigdheden hun plaats kennen – en daarbuiten onkundig zijn<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
– is de aankondiging van je komst op handen\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(pg. 13)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
denk nu aan het licht dat de zeearmen het land in werpen verder dan<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zij erin binnendringen\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(pg. 14)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Grote problemen doen zich voor de lezer nog niet voor. Natuurlijk vraag je je af wie die \u2018hun\u2019 is in de eerste regel. In de tweede regel verbaast het dat de voorbereidingen niet getroffen worden voor de komst van de aangespronkene, maar voor het bericht dat die komst aankondigt. Het bericht, de taal, lijkt belangrijker dan de komst zelf. In de derde regel komt Nijhoff misschien even om de hoek kijken: dring je in de po\u00ebzie kroos van zijn plaats, dan weet iedereen dat je met de hand tussen de lissen een wak maakt. De \u2018je\u2019 wordt opgeroepen niet gemakzuchtig en luxueus-materialistisch te zijn: de zweep er over. Die benodigdheden moeten hun plaats kennen. En, zo wordt de \u2018je\u2019 ge\u00efnstrueerd, als je los bent van je benodigdheden, denk daar dan het licht voor in de plaats. Het zal wel een metafoor zijn, maar iedereen die wel eens de kust heeft benaderd bij plaatsjes als Scheveningen, Noordwijk, Katwijk, kent dat vreemde licht: die typische helderheid die de nabijheid van de zee verraadt voor je hem kan zien of ruiken. Dat licht dat al zo vaak is geschilderd. Van zeventiende-eeuwers die de voorstelling niet los konden laten tot impressionisten en lateren die alleen het licht probeerden te schilderen en verder niets. Turner, Monet en al die anderen die daarna kwamen. Licht, licht in plaats van benodigdheden.<\/p>\r\n\r\n

De reeks is nog niet afgelopen. Er volgen nog drie bladzijden. Pagina 15 geeft een idee van de problemen waar de lezer straks voor komt te staan. Ik citeer de hele pagina.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
niet dit vooruitzicht, noch de vraag of de zeearmen ook de handen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
hebben – die je aangrepen – kondigt je komst aan, maar het omzien<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
naar – het vatbaar voor herhaling maken van – het moment, het<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
snijpunt van voortijd en plaats in beweging – loop en samenloop –<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
alwaar, er niet op voorbereid – ervoor vatbaar – je het licht zag<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 591]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
beduiden de tijd ervoor – je bevorderen tot zijn getuige op afstand,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
gezien de verwijdering de voortijd eigen – zodat, vatbaar geweest<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
die keer, je het bij de aanhef – bij woorden – laat – het je niet<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
nogmaals zal schokken dat de afstand tot de armen geen maat gemeen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
heeft met de verwijdering tot de tijd voornoemd – maar je gebruikt<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
het om druk uit te oefenen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Piet Meeuse sprak over \u2018de gordiaanse knopen in de syntaxis, die sommige teksten in Als een beek<\/i> bijna oninterpreteerbaar [maken]\u2019; in die zin is hierboven sprake van een typische Ouwens-tekst. Met wat schrappen en herschikken meen ik te begrijpen dat hier staat: niet het feit dat die zeearmen het licht het land in werpen, kondigt je komst aan; maar het moment dat je vatbaar werd voor dat licht bepaalt het moment van je komst. En eigenlijk laat je het maar bij de aanhef, bij de aankondiging. Om druk uit te oefenen.<\/p>\r\n\r\n

De \u2018mededeling\u2019, de inhoud van deze pagina: de aankondiging, de taal, de woorden, zijn belangrijker dan de daad, de komst zelf. In de vorm van de tekst op deze pagina zit een parallel. Zoals bij schilders als Turner en Monet het soms minder om de voorstelling lijkt te gaan en meer om het vangen van het licht zelf, zo lijkt ook hier de mededeling van geen belang. Laat die maar tussen de regels doorsijpelen. Het gaat alleen nog maar om de manier waarop iets wordt verwoord. Dit kapot maken van de inhoud lijkt te worden bevestigd op de volgende pagina:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
dit voorbeschouwen is als het sap dat te voorschijn springt uit de<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
vrucht onder de tucht van je pellende handeling en de aankondiging<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
van je komst\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(pg. 16).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

De eerste afdeling eindigt zo:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
je hebt nu verzameld dat waarmee je je moet behelpen bij het<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
overtuigen van de wil en je zwicht onder de druk van je<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
voorbereidselen zoals je me laat uitspreken\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(pg. 17).<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

De tweede afdeling van de bundel heet \u2018mengelwerk\u2019 en in het vierde gedicht lees ik de beginstrofen:<\/p>\r\n

[p. 592]<\/div>\r\n
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
om het bij de naam te noemen welt niets<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in je op dan dit: niets, en dat het zijn prijs<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
heeft: alles, zeg: het ene, tevens: dit: niets:<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
waarvan alles vol is: en dat dit je kost: dat<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
niets je ontbeert, en dat dit stilte uit – en<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
noem je, in \u00e9\u00e9n woord, het bij zijn verzamelnaam:<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
is: kortweg: niets: het niets van alles<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en hoe het de dingen huldigt – omspaart – zo<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
je opkijkt – dat zij ‘t voor het kiezen hebben,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
vernoemd zich weten naar om het even het een: (),<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
alias het ander<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Ik begrijp dat ik uiterst voorzichtig zal moeten zijn met mijn interpretaties en mijn conclusies.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Kees Ouwens is de dichter van het \u2018ik\u2019. Beroemd zijn inmiddels de bijeenhorende gedichten uit Klem<\/i>, met beginregels als: \u2018Ik was de uiteenzetting van mijn lichaam maar\u2019, \u2018Ik wiedde mijn lichaamshof\u2019, \u2018Ik telde mijn lichaam op tot het getal \u00e9\u00e9n\u2019. In de bundel Droom<\/i> kwamen naast de ik-gedichten weliswaar ook wij-gedichten voor, maar dat was toch een niet al te grote stap. Wat in deze bundel moet opvallen, is het gebruik van \u2018je\u2019. Een onpersoonlijk \u2018je\u2019? De aangesproken lezer? De aangesproken \u2018ik\u2019? Deze aanspreekvorm blijft in de andere afdelingen gehandhaafd. Soms versterkt tot \u2018U\u2019, soms verdoezeld in gedichten die over een \u2018hij\u2019 gaan. Slechts een enkele keer komt een \u2018ik\u2019 voor in de gedichten. Bij Ouwens is dit natuurlijk niet zomaar een gekozen vorm, laat staan een onbelangrijke variant. Over die verandering van \u2018ik\u2019 in \u2018je\u2019 of \u2018U\u2019 zegt hij zelf wel het een en ander.<\/p>\r\n\r\n

Juist op de plaatsen waar een \u2018ik\u2019 staat, blijkt hoe hij de aanspreekvormen \u2018je\u2019 en \u2018u\u2019 gebruikt om \u2018ik\u2019 te vermommen. De derde afdeling begint als volgt:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
het begin is er maar is het ik het<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zich laten ontbieden? dat de misoogst<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
van het u, is: ik? de misoogst van het<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
u: het ik? tegen je pleit ook dan dat<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
het schone: is: schoon: is: een -isme: is:<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 593]<\/div>\r\n

Nu de aanvang van de bundel op papier staat en de gedichten kunnen stromen, lijkt hij zich af te vragen of de vorm wel juist is. Tegen het gebruik van de aanspreekvorm \u2018je\u2019 pleit eigenlijk dat het maar \u2018schone schijn\u2019 is. \u2018Schijn\u2019 omdat het maskeert dat het staat voor een mislukt \u2018ik\u2019. Verder is het ook een \u2018schone schijn\u2019 want hij vindt aan het gebruik van \u2018je\u2019 iets esthetisch, iets van een kunststroming.<\/p>\r\n\r\n

Uit het volgende gedicht blijkt dat die maskerade van de schone schijn evenmin bevredigt:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
tegenstaan niet minder dan het ik gaat het<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
je, of dit hij, van tegenstand trillend, […]<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

En ook het gedicht dat daarop volgt houdt zich nog steeds met dit probleem bezig:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
drie is symmetrie, vier evenmaat, evenre-<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
digheid, evenwicht: drie in een (een als drie)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
(zoals drie\u00ebn dat is). aanvang neemt de gelatenheid:<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
het is om het even wie (onverschillig wat); spreek-<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
baar aldus het sprekend, lijkt het Europa: Europa’s<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
schepping: de wereld: Europa’s schepping: het anders<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
eendere: de wereld<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
het onspreekbare is het tegenovergestelde tegeno-<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
verliggende gelijke, het tegenover het spreekbare, dit<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
bekennende liggende<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
vervolgens aan deze zijde oppert ontbrekend het u een ik,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en, zelfscheppend, stort zich daarin uit<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
dit u verwijdert zich van de huid op een<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
middag begint zich te verwijderen van de<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
huid het rekbare begrip verwijdering dat,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
terugspringend, het ik wekt uit zijn schok,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
het Es, dat, doorschreden, doorademt, dit is:<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
zich laten gaan<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n
[p. 594]<\/div>\r\n

De vorm \u2018ik\u2019 ligt het meest nabij, maar wordt vervangen door een \u2018je\u2019 of een \u2018u\u2019 en daarmee begint een vervreemding, een verwijdering. Soms leidt dat zelfs tot een derde persoon en dan lijkt het of er gedicht wordt over een ander, over de andere mens, of over Europa, of zelfs over wat Europa heeft gemaakt: de rest van de wereld. Dan komt er ook een gelatenheid: het maakt niet veel uit, het een is een masker voor het ander. Alsof hij zeggen wil: wat ik over mijzelf zeg, geldt ook voor mijn generatie, de wereld van mijn tijd. Kees Verheul schreef over de wij-vorm bij Ouwens: \u2018In andere gedichten omvat Ouwens’ wij-besef duidelijk veel meer. Het is daar een historisch besef, waardoor het \u201cverhaal\u201d dat hij in zijn po\u00ebzie-vorm vertelt uitgroeit tot de retrospectieve geschiedenis van een generatie. […] Je zou Kees Ouwens’ oeuvre tot Droom<\/i> kunnen omschrijven als een imposante weerslag van een individueel zieleleven. Voor Droom<\/i> schiet zo’n omschrijving te kort. Ik zie deze bundel voornamelijk als een verbluffende poging tot iets, dat bij mijn weten nog geen van Ouwens’ collega’s met een vergelijkbaar succes heeft gewaagd: het opstellen van \u00f3nze mentale biografie.\u2019 Als mijn interpretatie van bovenstaand gedicht juist is, krijgt Verheul met deze bundel alle gelijk.<\/p>\r\n\r\n

Verderop in de bundel laat Ouwens weinig twijfel bestaan over de interpretatie van de aanspreekvorm \u2018u\u2019:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
verlaten de omstreken hun beduiden, daarmee<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
hun beduider, en dat Dit ik, met u aangesproken,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ontzelft zijn twee\u00ebn […]<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Overigens is deze wisseling tussen \u2018u\u2019 en \u2018ik\u2019 niet nieuw. Het gedicht \u2018arbeidsslag\u2019 uit de bundel Klem<\/i> eindigde met de regel: \u2018maar u die ik ben ik u\u2019. En het gedicht \u2018Ontstentenis\u2019 uit dezelfde bundel heb ik in een eerder artikel over Ouwens al eens verkapt sonnet genoemd, met een woordgeworden volta: \u2018[want] U, die Ik [is]\u2019.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Het meest opvallende element in de gedichten van deze bundel is de taal. Het is tevens het element dat deze bundel zo ontoegankelijk maakt. Over de taal bij Ouwens is al vaker iets opgemerkt, ook door Ouwens zelf. In een interview zegt hij over de taal in zijn derde bundel Als een beek<\/i> het volgende. \u2018Ik kreeg geen versregels meer aangereikt, er kwam geen hulp van buiten, de ik-figuur kon zich immers niet meer verplaatsen in de natuur die hij opzocht. Dat maakte de zinnen in Als een beek<\/i> gewrongen, zij kun-<\/p>

[p. 595]<\/div>

nen zich niet uitspreken over een ander, zij wenden zich tot zichzelf, raken daarin verstrikt. Zij zijn niet onttaan, maar afgedwongen, uit verbetenheid gemaakt.\u2019 En: \u2018Als een beek<\/i> [kon niet de afrekening worden die ik mij had voorgesteld] omdat de dingen naamloos waren en de taal slechts zijn schijnvertoning opvoerde, dus omdat de taal en de dingen zich met elkaar niet verstaan konden.\u2019 En iets later herhaalt hij dat in deze bundel een dimensie van de werkelijkheid verloren is gegaan, dat de taal een vrijzwevend domein is geworden, een rijk van klanken zonder referentie. Gelet op de aanmoedigingen in de eerste afdeling van Ouwens’ jongste bundel, zoals boven geciteerd en gelet op een aantal omschrijvingen die tot doel lijken te hebben de betekenis uit de zinnen weg te schrijven, zou ik zeggen dat deze bundel Afdankingen<\/i> op het bovenstaande voortgaat en net als in Als een beek<\/i> zinnen bevat die gewrongen zijn, zich tot zichzelf wenden en dat de taal en de dingen zich niet meer met elkaar verstaan kunnen. Op andere plaatsen lijkt het wel degelijk de bedoeling met de taal iets aan te duiden.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
[…]<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
mijd nu eerst het onbepaalde: het onbepaalde<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ervan en noem de dingen bij hun naam: de dingen.<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

zegt hij in een gedicht met een pijnlijke toon, waarin het maar de vraag is of het hem lukt: de dingen bij hun naam te noemen, want probeert hij dat dan \u2018welt niets in je op dan dit: niets\u2019. Een taal die alleen naar zichzelf verwijst, lijkt ook in tegenspraak met een poging iets over een derde, over Europa, over de wereld te zeggen. Misschien is deze tegenstelling: een slechts naar zichzelf wijzende taal enerzijds, en een poging iets over de omgeving te zeggen, toch weer vat te krijgen op de omringende wereld anderzijds, een van de drijvende krachten achter deze bundel.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Intussen valt over die taal van Ouwens heel wat op te merken. Ik wees al op de vreemde herhalingen en op het merkwaardige gebruik van de leestekens. Ook de grammaticale volta’s, salto’s en kuitenflikkers moeten in de citaten al opgevallen zijn. Herhalingen, leestekens en vreemde grammatica maken de regels soms hortend en stotend. Andere middelen worden weer aangewend om de regels welluidend te maken. Zo is de taal soms plechtig, worden er deelwoorden en genitiefconstructies gebruikt zodat de zinnen doen denken aan zinnen uit de statenvertaling. \u2018der naalden adem omstelpend\u2019; \u2018overlevend uws massa’s afslachting\u2019; \u2018daar beneemt \/ als lokwild de\r\n<\/p>

[p. 596]<\/div>

geur de ban, waar weigert te kneden \/ de mond naar het drenken de dorst\u2019. Welluidendheid wordt ook nagestreefd door alliteraties. \u2018over de leemte de lijmstok gespannen, wervend het westen\u2019; \u2018treur niet, late lichtval\u2019.<\/p>\r\n\r\n

De woordkeus is, zoals altijd bij Ouwens, opvallend en onverwacht. De lezer treft zeer gewone woorden en namen van ordinaire voorwerpen aan, – automobielachterlichten, waterverf, transporthandle, zodra kan dat filmpje de asemmer in, bestwil (uit de naoorlogse jaren), betonstroken – naast neologismen of ongebruikelijke woorden – verving (z.n.); ingrenst; incelling; verevenen; als verlangzaamd water; omwijking; als verfoelied glas; schon. Soms treft de lezer vertrouwd klinkende, naar de kitsch trekkende spreuken aan, – \u2018dat het heim ligt in duitsland, het wee in alle plaatsen en tijden\u2019; \u2018de zon kan niet tegen de sneeuw inkijken en draagt dit (te doen) op aan zijn sneeuwklokje\u2019; \u2018dat je bezocht werd door het omtrekloze: je slaap\u2019. Daartegenover staan tal van vreemde, zeer opvallende en treffende woordcombinaties: \u2018het implosieve gevolg\u2019; \u2018larixakker\u2019; \u2018de gezel uit het platoons defect\u2019; \u2018de kim van het daagse licht\u2019; \u2018de constellatie der hemelen en de conjuctie van tehuis en tij\u2019; \u2018een deinen de kust tegemoet tijloos\u2019; \u2018en dat hij gereed was om in zichzelf te ontbreken\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Zeker op de plaatsen waar de taal naar zichzelf lijkt te verwijzen, zonder referenties blijft, en de gedichten iets abstracts krijgen als in de schilderkunst, waar kleur, vlakverdeling en de wijze waarop de verf is opgebracht op een bepaald moment ook voor zichzelf gaan spreken, blijft de taal als enige element over waar de gedichten hun waarde aan ontlenen. Bij Ouwens komt geen regel vertrouwd voor, is iedere wending onverwacht.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Ook al heb ik niet het idee dat de gedichten zich thematisch al hebben opengelegd voor mij, enkele onderwerpen en terugkerende thema’s heb ik toch al gesignaleerd. Een daarvan is het complex: optiek. Kijken, licht, fotografie, spiegels. Het is een typisch Ouwens-thema. Niet alleen komen in de bundel vrij veel woorden voor die met \u2018optiek\u2019 te maken hebben, en gaan de laatste gedichten vrij nadrukkelijk over foto’s, camera’s, films, ook kan je stellen dat in verreweg het merendeel van de gedichten het licht of het oog een prominente betekenis heeft.<\/p>\r\n\r\n

Nu weet iedere Ouwenslezer hoe ingewikkeld dit thema van licht en zien in zijn gedichten is toegepast. Ging het in de eerste bundels om een zoektocht in de natuur waar ook door middel van kijken en zien een ideaal gezocht werd, in de bundel Als een beek<\/i> staat een proces beschreven van zich afkeren van die werkelijkheid. Het zien wordt een kijken naar binnen;\r\n<\/p>

[p. 597]<\/div>

de zoektocht gaat langs \u2018gewaande paradijzen\u2019. Ouwens zelf: \u2018Ik had genoeg gezien en genoeg van het zien. Niet lang daarna gingen mijn ogen achteruit.\u2019 De bundel Klem<\/i> waarin het \u2018ik\u2019 beschouwd wordt gaat niet zozeer over rondkijken, als wel over spiegeling. En in de bundel Droom<\/i> wordt dit proces naar binnen nog verder doorgezet.<\/p>\r\n\r\n

Ik lees de bundel Afdankingen<\/i> als een keerpunt. Als een poging om terug te keren naar het rondkijken en naar de werkelijkheid. Ik heb het idee dat deze bundel gebouwd is op de volgende gedachte. De ik is in een deel van zijn hersenen wel zichzelf gebleven, maar op enige afstand beschouwd, dus als \u2018ik\u2019 wordt tot \u2018je\u2019, valt toch ook op te merken dat in die persoon, als op de film in een kleinbeeldcamera, de beelden van de tijd en de wereld zijn geprojecteerd. Nu gaat het om het omzetten van die beelden in schrift, in taal. Dat is het bericht dat je komst aankondigt. Het dichten betreft de voorbereidingen voor dat bericht. Het moment waarop deze gedichten geschreven konden worden, is het moment dat de \u2018je\u2019 zich bewust werd van het licht van de zeearmen.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Het merkwaardige gedicht voorbereidselen tot de reis naar de zeearmen<\/i> dat de eerste afdeling van de bundel uitmaakt en waarvan iedere regel op een aparte pagina staat, is eerder afgedrukt in het tijdschrift De Revisor.<\/i> De hele afdeling nam daar slechts \u00e9\u00e9n pagina in beslag, de regels waren genummerd en onder elkaar afgedrukt. Er is een tweede soortgelijk gedicht. Ook dat stond, genummerd en op \u00e9\u00e9n pagina – nu goed, anderhalf – in diezelfde Revisor.<\/i> In de bundel staat het in de tweede afdeling mengelwerk, nog steeds op anderhalve pagina en nog steeds genummerd. Sommige regels lijken mijn idee dat deze bundel een overgang is naar een nieuwe houding, een nieuwe periode, behoorlijk te steunen. Ik citeer enkele regels:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nwat je gezien hebt was te onmatig om in een vat te passen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nde stimulantia isoleren je van een uitzinnige randvoorwaarde<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
1<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
betreft de voorbereidselen voor het zelfonderzoek aangaande<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
je redement dat wil zeggen de vraag naar wat je opbrengt<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
[…]<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
4<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
ze hebben een veer gelaten die drijfveren van je ook al was het<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
een bevlieging, de hoge vlucht die je hand nam<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
5<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
wat weerloos is beroept zich op zijn waardeloosheid opdat de<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 598]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
schoen het te min acht om het onder de voet te lopen<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
6<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
denk erom: je krijgt geen tweede kans. denk aan die valk die<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
naast zijn prooi viel waar je bij stond, zo sprakeloos maakte<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
zijn misslag hem dat hij een boompje in je zag tot jullie oog-<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
contact hem bij zinnen bracht en hij het hazepad<\/i> koos<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
[…]<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
12<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
je verbeeldt je toch niet nu je drijfveren te kennen? laat mam-<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
ma uitspreken<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
13<\/div>\r\n
\r\n
\r\n
open einde (opdaling tot het gesternte)<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Het gedicht dat dan volgt, lijkt mijn idee dat in deze bundel de beelden van tijd en wereld toegelaten zijn en tot schrift zijn omgevormd, te steunen.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
stel je maakt een gecombineerde fiets\/wandeltocht<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
van deur tot deur – van A over B naar A – onderweg<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
maak je drie opnamen – neem je drie foto’s – van<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
kanaal spoorbrug binnenvaartschip spoortrein op<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
spoorbrug – en hiermee beoog je terug te leiden<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de alleengang – je afdwaling – tot de velen, naar<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
hun pas je stap te regelen, af te lopen de Allee in<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
vereniging met hun stroom, zo zoel was de dag van<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
gisteren, zo oud je voornemen te beproeven buiten het<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
ding – en die onthulling ontmaskert het woord tocht als<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
te hoog gegrepen […]<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Zo’n omslag, zo’n terugkeer, van de uiterste concentratie op het \u2018ik\u2019 naar de wereld om hem heen, moet voor iemand als Ouwens een tour de force zijn geweest. Als een tocht door de Rode Zee. Piet Meeuse associeerde een gedicht uit de bundel Als een beek<\/i> al met de doortocht door de Rode Zee. In deze bundel komt dit beeld terug. Ik wil dat gedicht nog in zijn geheel citeren.<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
op stond hij na de telbare keren nogmaals, opgestoten<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
door zijn pomp vanbinnen, een kolom overeind vallend<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
als een rib van de teerling, zijn kubieke lotgeval, als<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 599]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
oprijst het grondvlak naar voren: hij zelf – de kans dat<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
kantelt de steen de hemel, als aangrijpt het rad op het rondsel<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
retour, het element van zijn worp: de zwaarte, te boven,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
toch uitlokt de gooi de hand, toevals hulp: dat aan hoogte<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
wint gesmokkeld de baat, mits ombuigt de koers de richting<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de klok, daar omtilt het hellen het vlak de rechte, als<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
inwijkt – herleidt – het stuwen de krachten: tot de<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
condensatiestreep de tijd tot doel heeft: dat dit doel de<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
staart is, het punt \u2018nu\u2019 volgend terug hoog aan de stolp, of<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
dat stokt de impetus, waar knapt het vlies scheidend bewijs<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
en waan, maar invangt de voortgang het voorgaande,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
in het opstaan – in een fractie – in hun raakvlak, tot de<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
waan het bewijs is, en dat die weerkomst, de vluchtlijn<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
gekeerd per seconde, het moment, zoals de schok is de vorm,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
dat het heden is het verleden, brak open de datum als<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
de Schelfzee geweken in twee\u00ebn, en het snijlicht, de<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
kier gescheurd in eens en voorgoed, als het flitsbeeld<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
scheidt de wateren tot de kusten vervallen, vlamt op<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
door hem heen als hij te winnen heeft wat het belicht in<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
een keerzicht, als omslaat in zijn tegenpool de teloorgang: dat<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
het een stap terug maar gaans is en niet is een ontneming<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Ik wilde dit gedicht citeren, omdat ik het lees als een bewijs van zijn gevecht en van de heftigheid van dat gevecht, hoe terug te keren van zijn tocht steeds dieper naar binnen. Hij ziet wel degelijk de kansen, de risico’s, de gok.<\/p>\r\n\r\n

Ik wilde dit gedicht ook citeren omdat ik er bijna alle Ouwens-ingredi\u00ebnten in aantref. Alles komt samen in dit hoogst merkwaardige, bijzondere gedicht, dat tevens de eenheid van de bundel aangeeft want het is zeer verbonden aan de voorbereidselen tot de reis naar de zeearmen uit de eer-<\/p>

[p. 600]<\/div>

ste afdeling.<\/p>\r\n\r\n

Ik wilde dit gedicht tenslotte citeren om het volgende. In de bijbel worden de \u2018logica\u2019 en de wetten van de natuur en het gewone wereldgebeuren op zijn kop gezet door God, die een volk met weggelopen slaven, achtervolgd door een van de sterkste legers van die tijd, redt door de zee te splitsen en even een doorgang te maken die achter de sloebers het excellente leger doet verdrinken. Zo worden in deze gedichten de taal, de logica en de zinsbouw ontwricht en op hun kop gezet door Kees Ouwens. De beelden van de tijd en de wereld die zich in zijn kop hebben opgehoopt worden in deze gedichten wel heel persoonlijk en op z’n Ouwens verwrongen aan ons doorgegeven. Bij goede po\u00ebzie zal het altijd zo gaan.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

\r\nTomas Lieske<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Kees Ouwens. Afdankingen<\/i> Gedichten. Meulenhoff Amsterdam 1995.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

over Afdankingen<\/a><\/p>\n

Tomas Lieske<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 588] Po\u00ebziekroniek Laat ik om te beginnen vaststellen, dat de bundel die ik hier wil bespreken, Afdankingen van Kees Ouwens, zich bij lange na nog niet in mijn hoofd bevindt. Bij goede gedichten verrijkt herlezen altijd; wie over nieuwe bundels schrijft, doet dat vaak op een moment dat nog niet alles duidelijk is. En… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-302732","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nPo\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-51\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 588] Po\u00ebziekroniek Laat ik om te beginnen vaststellen, dat de bundel die ik hier wil bespreken, Afdankingen van Kees Ouwens, zich bij lange na nog niet in mijn hoofd bevindt. Bij goede gedichten verrijkt herlezen altijd; wie over nieuwe bundels schrijft, doet dat vaak op een moment dat nog niet alles duidelijk is. En... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-51\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T17:12:22+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"21 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-51\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-51\/\",\"name\":\"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"1994-12-31T23:01:33+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T17:12:22+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-51\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-51\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-51\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Po\u00ebziekroniek\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-51\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 588] Po\u00ebziekroniek Laat ik om te beginnen vaststellen, dat de bundel die ik hier wil bespreken, Afdankingen van Kees Ouwens, zich bij lange na nog niet in mijn hoofd bevindt. Bij goede gedichten verrijkt herlezen altijd; wie over nieuwe bundels schrijft, doet dat vaak op een moment dat nog niet alles duidelijk is. En... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-51\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T17:12:22+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"21 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-51\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-51\/","name":"Po\u00ebziekroniek · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"1994-12-31T23:01:33+00:00","dateModified":"2021-06-04T17:12:22+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-51\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-51\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/poeziekroniek-51\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Po\u00ebziekroniek"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/302732","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=302732"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=302732"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}