{"id":304408,"date":"2009-01-01T00:00:21","date_gmt":"2008-12-31T23:00:21","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/vertaalfouten-en-vertaalvondsten\/"},"modified":"2021-06-04T18:52:29","modified_gmt":"2021-06-04T17:52:29","slug":"vertaalfouten-en-vertaalvondsten","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/vertaalfouten-en-vertaalvondsten\/","title":{"rendered":"Vertaalfouten en vertaalvondsten"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp><\/interp><\/interp><\/interp><\/interp><\/interp><\/interp><\/interp><\/interp><\/interp><\/interp><\/interp><\/interp><\/interp><\/interp><\/interp><\/interp>
[p. 17]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

Vertaalfouten en vertaalvondsten<\/h3>\r\n\r\n

\r\nWat is uw grootste vertaalfout?<\/b><\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

\r\nEdgar de Bruin<\/i>: \u2018Het klinkt misschien arrogant, maar ik ben me er niet van bewust ooit een grote vertaalfout te hebben gemaakt, al zullen die, zeker in mijn vroege vertalingen, vast te vinden zijn. Ik werk intensief samen met mijn vrouw, zij is Tsjechische en vertaalt op haar beurt werk van Nederlandse schrijvers in het Tsjechisch, onder andere van Arnon Grunberg, Margriet de Moor, Cees Nooteboom, Tommy Wieringa. We consulteren elkaar over vertaalkwesties, over nuances in de tekst, bepaalde betekenissen van woorden en zinnen en dergelijke en nemen elkaars vertaling, met het origineel ernaast, helemaal door voor we die inleveren bij de uitgever. Derhalve zal ik in mijn vertalingen niet echt de plank hebben misgeslagen. Wel zal men misschien van mening kunnen verschillen over zaken als het gehanteerde register, de toon van de vertaling, het woordgebruik, de stijl. Per slot van rekening ga je bij het vertalen toch uit van je persoonlijke referentiekader en kan het dus voorkomen dat iets wat voor jou heel gewoon is, anderen uitzonderlijk vinden. Daar moet je je bewust van blijven en vandaar ook dat ik veel Nederlandse literatuur lees, om voeling te houden met de ontwikkelingen in het literair taalgebruik. En van het lezen van de Tsjechische vertalingen van mijn vrouw leer ik ook veel.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nKees Mercks<\/i>: \u2018Natuurlijk maakt elke vertaler fouten. Ik probeer dat te voorkomen door een Tsjechische mijn vertaling te laten controleren. Grote vertaalfouten zullen er daarom niet zijn, misschien in vroeger werk. Wel een aardige anekdote: in de roman Guinese biggetjes<\/i> van Ludv\u00edk Vacul\u00edk, mijn debuutvertaling uit 1975 komt een taalgrapje voor op basis van een alliteratie: iets in de trant van \u201ceen paartje pavia’s\u201d in plaats van \u201ceen paartje cavia’s\u201d. Het manuscript was het land uitgesmokkeld en in fotokopie bij mij terechtgekomen. Later bleek dat deze \u201cgoeie grap\u201d gewoon een drukfout was… Omdat er echter voortdurend woordgrappen werden gemaakt, had ik deze \u201cafwijking\u201d wel als grap opgevat. Overigens was ik allerminst geluk-<\/p>

[p. 18]<\/div>

kig met de titel van de roman. Ik voelde die aan als een akelig anglicisme (Guinea pigs<\/i>), maar mijn redacteur van destijds (Wouter D. Tieges) durfde \u201cCavia’s\u201d niet aan, bang dat de roman in de verkeerde schap in de boekhandel terecht zou komen.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nRob van der Veer<\/i>: \u2018Je moet geen slapende honden wakker maken. Dat ik er zelf nog wakker van lig is al erg genoeg.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nWilfred Oranje<\/i>: \u2018Ach, dat zijn er zoveel. Maar het vertalen van Freud heeft ervoor gezorgd dat ik ze mij niet voor de geest kan halen. Een flauw antwoord op een flauwe vraag.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nHans Boland<\/i>: \u2018Mijn grootste vertaalfout geef ik niet aan de openbaarheid prijs, in de aan zekerheid grenzende verwachting dat zij nimmer zal worden ontdekt.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nMark Leenhouts<\/i>: \u2018Wat is groot? In een romanvertaling zal \u00e9\u00e9n enkele fout niet zo gauw het hele boek verpesten; pas bij een hele serie fouten wordt het penibel. Of het moet bijvoorbeeld zijn dat je de stijl of de toon van een boek niet hebt getroffen. De eerste Franse vertaling van Kundera’s De grap<\/i> bleek zoveel bloemrijker dan het bewust sobere origineel dat Kundera er een levenslang wantrouwen jegens vertalers aan over heeft gehouden. Uit Arthur Langevelds nieuwe Nederlandse vertaling van De broers Karamazov<\/i> bleek dat de oude vertaler Charles Timmer nogal eens ongevoelig was voor Dostojevski’s humor en ironie. Als het gaat om kleine, losse fouten, dan heb ik die zoals elke vertaler genoeg gemaakt. Een ervan is in de Chinese context misschien wel aardig. In mijn allereerste boekvertaling las ik een Chinees karakter verkeerd: de karakters voor \u201comwikkelen\u201d en \u201comarmen\u201d lijken namelijk erg op elkaar. In de betreffende passage omarmde<\/i> een jongen ‘s avonds in bed de pijnlijke voeten van zijn moeder die de hele dag had lopen zoeken naar zijn tijdens de Culturele Revolutie vermiste vader. Maar ik las \u201comwikkelde\u201d en vertaalde \u201cverbond haar voeten\u201d, misschien wel omdat ik, als jonge vertaler, een onbewuste associatie met het Chinese voetbinden maakte – wat in de context van het boek onmogelijk was en bovendien had het dan een heel ander woord moeten zijn. Afijn, een detail, dacht ik, totdat de auteur, Han Shaogong, in een latere novelle op die sc\u00e8ne terugkwam; het was namelijk een autobiografisch gegeven. Toen ik dat verhaal bijna tien jaar later eveneens vertaalde, werd ik met mijn neus op de feiten gedrukt en dus alsnog, letterlijk, achtervolgd door een fout.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nJan Mysjkin<\/i>: \u2018Tot het merkwaardigste dat me ooit is overkomen, behoort een vondst die ik aan de auteur toeschreef, maar die voortgekomen bleek uit een leesfout van mij, die vervolgens door de dichter werd geautoriseerd!\r\n<\/p>

[p. 19]<\/div>

Het gaat om het gedicht \u201cEr werd een dode gevonden\u201d van Matei Vi\u015fniec, waarvan de eerste strofe luidt:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nIn het tarweveld werd een dode gevonden<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\neen rijzige dode met slanke handen<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nuit zijn borstzakje waren uit de andere wereld<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\neen handvol vochtige sigaretten gerold.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Het idee van sigaretten die uit het borstzakje van de dode waren gerold als een geschenk uit de andere wereld leek me best een metafysische bespiegeling waard. Helaas, het stond er niet. Wat er stond was niet minder zinvol, maar verre van metafysisch:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nuit zijn borstzakje waren overigens ook<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\neen handvol vochtige sigaretten gerold.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

Toen ik het vers met de dichter doornam, zag ik opeens mijn leesfout. Vi\u015fniec boog het hoofd, drukte duim en middenvinger op zijn ogen, bleef een moment ingekeerd zitten, keek weer op, en zei: \u201cLaat maar staan.\u201d Ik zat er dik mee verveeld, want de vertaling werd naast het origineel afgedrukt, zonder dat de Roemeenskundige lezer kon weten dat de dichter de afwijking had goedgekeurd. En ik was mijn aantrekkelijke idee kwijt voor eventueel gebruik in eigen werk.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nM. d’Hane Scheltema:<\/i> \u2018Dat ik een keer het woord aera<\/i> heb vertaald met \u201clucht\u201d in plaats van \u201cbrons\u201d, en Aeneas de broer in plaats van de zwager van Hector heb genoemd.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nRoel Schuyt<\/i>: \u2018Ooit heb ik in het boek Tuin,<\/i> as van Danilo Ki\u0161 de namen Omer en Merima vertaald als Homerus en M\u00e9rim\u00e9e, terwijl het gaat om twee hoofdfiguren uit een Bosnisch episch lied. De combinatie van namen was op zich al misleidend en stond in de tweede naamval, en de tekst was gedrukt in het cyrillisch (dat van het Griekse alfabet is afgeleid). Dat leverde op: \u041e\u043c\u0435\u0440\u0430 \u0438 \u041c\u0435\u0440\u0438\u043c\u0435 = Omera i Merime \u201cvan Omer en Merima\u201d. De eerste naam verwarde ik door het woordbeeld met \u038c\u03bc\u03b7\u03f1\u03bf\u03c2, Grieks voor Homerus en zonder aparte letter voor de H-. De tweede, die ook nog uitgaat op -e, zag ik aan voor die van M\u00e9rim\u00e9e. (Als er echt van die twee sprake was geweest, had er gestaan \u0425\u043e\u043c\u0435\u0440\u0430 (met een X- voor de Latijnse H-) \u0438 \u041c\u0435\u0440\u0438\u043c\u0435-\u0430 = Homera i Merime-a, \u201cvan Homerus en M\u00e9rim\u00e9e\u201d).\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nKarol Lesman<\/i>: \u2018Een tijdlang heb ik gedacht dat de vertaling van Andrzej\r\n<\/p>

[p. 20]<\/div>

Stasiuks Dukla<\/i> mijn beste vertaling voor Uitgeverij De Geus was, totdat deze illusie bruut werd verstoord door een geschokte lezer, die een e-mail naar de redactie stuurde met de opmerking dat de vertaler van dit mijmerende proza waarschijnlijk een heiden was die het verschil tussen \u201cparochie\u201d en \u201cpastorie\u201d niet kende. Het allerlaatste (!) woord uit het origineel plebania<\/i> (\u201cpastorie\u201d) had ik ondanks mijn katholieke achtergrond (en die van de bureauredactrice) inderdaad en hoe onvergeeflijk! vertaald met \u201cparochie\u201d (parafia<\/i>)\u2019 …ik hoorde het geluid van een sleutel die werd omgedraaid en een donkere gestalte schoot vliegensvlug in de richting van de parochie.<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\r\nArthur Langeveld<\/i>: \u2018In mijn eerste serieuze po\u00ebzievertaling uit 1986, de overigens prachtige Romeinse elegie\u00ebn<\/i> van Joseph Brodsky, heb ik meteen al in de tweede regel van het eerste gedicht \u201czakat\u201d dat \u201czonsondergang\u201d betekent, met \u201czonsopgang\u201d vertaald, waardoor het hele gedicht een andere betekenis kreeg.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nTheo Kars<\/i>: \u2018De vertaling van muleta<\/i> (\u201ckruk\u201d) met muilezel<\/i> (\u201cmula\u201d). Ik heb een Madrileense fotograaf gekend, Antonio Mula, wiens rare achternaam (wie heet er nou muilezel?) mij bij muleta<\/i> te binnen schoot en vervolgens dit woord in mijn hoofd moet hebben verdrongen.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nHero Hokwerda<\/i>: \u2018(Van Nederlands naar Grieks) Man in auto zegt tegen dame van lichte zeden achter het stuur die naar rendez-voushotel scheurt: \u201cGoeie chauffeur ben je\u201d (zou moeten zijn: Kal\u00ed odig\u00f3s \u00edse<\/i>), vertaald met: kal\u00ed odhig\u00edtria \u00edse<\/i>, ofwel \u201cGoeie Wegwijster ben je\u201d (Odhig\u00edtria is een bekende benaming voor Maria als Wegwijster van Christus en voor het vaak voorkomende icoon-type met haar afbeelding).\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nEsselien ‘t Hart<\/i>: \u2018Mijn ergste vertaalfout is een weglating, een van de meest triviale fouten die een vertaler kan maken. Wat deze weglating uniek maakt is dat het ging om het allereerste woord van de allereerste roman die ik vertaalde. De eerste zin van Sennik wsp\u00f3\u0142czesny<\/i> van Tadeusz Konwicki luidt: Nie otwiera\u0142em oczu.<\/i> De Nederlandse vertaling Modern droomboek<\/i> (Meulenhoff, 1982) begint: Ik deed mijn ogen open. Het mag duidelijk zijn, zelfs voor mensen die geen Pools kennen, dat hier iets is misgegaan.<\/p>\r\n\r\n

De meeste lezers is het waarschijnlijk niet opgevallen dat de hoofdpersoon eigenlijk pas op pagina twee zijn ogen opendoet, net zoals ik er in de diverse correctierondes overheen gelezen heb. Maar de recensent van nrc<\/span> Handelsblad<\/i>, mijn latere collega-vertaler Karol Lesman, las met een kritisch oog en was terecht verbijsterd. Toen de recensie verscheen heb ik twee dagen gehuild.<\/p>\r\n\r\n

Ik kon wel precies nagaan wat er gebeurd was. Vlak voor de deadline had\r\n<\/p>

[p. 21]<\/div>

ik in de gauwigheid de eerste tien pagina’s, die ik ooit als proefvertaling had ingeleverd, nog op het offici\u00eble copypapier van de uitgeverij overgetypt. Ach, die haastige spoed! Gelukkig kreeg het boek een herkansing toen Meulenhoff in 1988 besloot de roman nogmaals uit te brengen in de serie Literair Moment. In die editie houdt de hoofdpersoon zijn ogen stijf dicht tot op pagina twee!\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nAai Prins<\/i>: \u2018\u201cHij pulkte in zijn neus\u201d i.p.v. \u201chij knikkebolde\u201d. Ik had bij dat zinnetje niet in het woordenboek gekeken om te zien dat het om een idiomatische uitdrukking ging. In de tweede drukproef mocht ik het godzijdank rechtzetten.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nPaul Beers<\/i>: \u2018Het Duitse \u201cd\u00fcnkelhaft\u201d vertaald met \u201cduister\u201d in plaats van met \u201cverwaand, hooghartig\u201d; en het Franse \u201cbottes\u201d vertaald met \u201cbotten\u201d in verband met \u201claarzen\u201d. Dat krijg je ervan als je geen talen gestudeerd hebt. Een criticus kapittelde me omdat ik \u201cencre de Chine\u201d vertaald had met \u201cChinese inkt\u201d in plaats van met \u201cOostindische\u201d, maar dat is toch een stuk minder erg. Wil Boesten wees me erop dat \u201cmeisseln\u201d geen \u201cmetselen\u201d is, maar \u201cbeitelen\u201d.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nBarber van de Pol<\/i>: \u2018Mijn grootste evidente vertaalfout vind je bij Borges. Ik heb er al bij twee herdrukken bij de uitgever, de Bezige Bij, op aangedrongen die te laten verbeteren. Het is eigenlijk geen fout maar een kwestie van een woord per ongeluk weggelaten. Hoe? Geen idee. Moeilijk was het niet. Nu laat ik de spreker Hladik in Het geheime wonder<\/i>, een verhaal uit de Verzamelde Werken, tegen God zeggen: \u201cAls ik op de een of andere manier besta, als ik een van Uw herhalingen of vergissingen ben, besta ik als schrijver van…\u201d Maar na dat tweede \u201cals ik\u201d moet staan \u201cniet<\/i> een van Uw herhalingen of vergissingen ben\u201d. Het is een essentieel verschil.<\/p>\r\n\r\n

Het is op de uitgeverij genoteerd, maar bij wie ligt die notitie en werkt die persoon daar nog wel? Dat weet je tegenwoordig maar nooit. Ik zal bij een volgende herdruk zelf moeten toeslaan als het lukt.<\/p>\r\n\r\n

Letten op vondsten en op fouten in vertalingen wijst op luiheid. Een vertaler doet doorlopend vondsten en in de vrijheid die hij m\u00f3et nemen om tot een autonoom literair werk te komen, gebeurt van alles. Dat zou je eens moeten analyseren. Ik houd enorm van Dick Hillenius’ pleidooi voor een zekere slordigheid omdat je dan de geest laat stromen en meer ziet ook al vallen er een paar spaanders. Cervantes was een enorme sloddervos. God verhoede dat hij een benauwde pietlut was geweest.<\/p>\r\n\r\n

Ach die fouten. Het hoort bij het vuur van de strijd; ook zangers en musici geven een vertolking vol dissonanten of eigenaardigheden die de\r\n<\/p>

[p. 22]<\/div>

charme van de eigen vertolking uitmaken, zoals bij iedere schepping of herschepping. De meeste fouten zijn vermeende fouten.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

\r\nWat is uw mooiste vertaalvondst?<\/b><\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

\r\nMark Leenhouts<\/i>: \u2018In de roman Woordenboek van Maqiao<\/i> van Han Shaogong werd ik wel tot enige vondsten gedwongen, aangezien het een roman in de vorm van een woordenboek is, waarin verhalen en beschouwingen worden opgehangen aan woorden uit de streektaal van het verzonnen, Zuid-Chinese plaatsje Maqiao. De plattelanders hebben daar bijvoorbeeld last van \u201cstadsvrees\u201d, een aandoening verwant aan pleinvrees en wagenziekte, maar dat neologisme was in het Nederlands eigenlijk niet zo moeilijk gevonden. Leuker en lastiger waren de gevallen waarin de bewoners van Maqiao de betekenissen van woorden omdraaien. Zo betekent het woord xing<\/i>, \u201cwakker, helder, nuchter\u201d, bij hen het tegenovergestelde: \u201cdom\u201d – wat bij mij tot een letterlijke vondst<\/i> leidde toen ik in de Van Dale ontdekte dat \u201cnuchter\u201d in het Nederlands ook \u201connozel\u201d kan betekenen…\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nEdgar de Bruin<\/i>: \u2018Een vondst waar ik nog wel een beetje trots op ben, is de vertaling van een palindroom in het boek Ver van de boom<\/i> van Zuzana Brabcov\u00e1. Het origineel luidde: \u201crovina pust\u00e1, kara, kat, sup ani vor\u201d (letterlijk: vlak land leeg, kar, beul, gier noch vlot) en daar heb ik toen van gemaakt: \u201cnevelt kaal, droom, moord laakt leven\u201d. Hoewel natuurlijk geen letterlijke vertaling, paste mijn oplossing, naar mijn gevoel, heel goed binnen de context van het boek.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nM. d’Hane Scheltema<\/i>: \u2018De zevenvoetige jambische versregel ter vervanging van de klassieke hexameter.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nRokus Hofstede<\/i>: \u2018Op een julimiddag in 1984 stond ik zuidwaarts te liften bij de Parijse Porte d’Italie. Na uren tevergeefs met mijn duim omhoog te hebben gestaan, raapte ik mijn moed bijeen en belde vanuit een telefooncel de enige persoon die ik in Parijs kende, een performance-kunstenares die ik een paar dagen eerder op een workshop butohdans had ontmoet. Haar naam was Catherine. Ze nam op, ze was alleen, ze nodigde me uit. Later die zomer zond ze me een sonnet. De naam van de auteur was Louise. De eerste regels luidden:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nBaise m’encor, rebaise moy et baise:<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nDonne m’en un de tes plus savoureus<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>
[p. 23]<\/div>
\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nDonne m’en un de tes plus amoureus:<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nJe t’en rendray quatre plus chaus que braise.<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

In het hoofse taalgebruik van de zestiende-eeuwse Louise was het woord baiser<\/i> minder seksueel geconnoteerd dan in hedendaags Frans. De vijf door Vlamingen vertaalde versies van het sonnet die aanwezig zijn in de bibliotheek van het Gentse Po\u00ebziecentrum geven als beginregel dan ook stuk voor stuk variaties op het thema \u201ckussen\u201d. Maar ik hoorde in baiser<\/i> niet de stem van Louise, ik hoorde de stem van Catherine. Drie\u00ebntwintig jaar na dato nam ik die persoonsverwisseling tot uitgangspunt voor een schaamteloze update. De eerste regels luidden\u2019:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nNeuk me nog eens, neuk me en blijf me neuken;<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nMaak me klaar zo smakelijk als je kunt<\/i>,<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nSmoor me gaar in al het liefs dat je gunt;<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nVier keer zal ik je neuken op de keuken-<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n[Tafel…]<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

\r\nBarber van de Pol<\/i>: \u2018Als ik toch een vondst moet noemen kom ik bij zin \u00e9\u00e9n uit Don Quichot.<\/i> Die was in de oude vertaling gevleugeld: \u201cIn een plaatsje van La Mancha waarvan ik mij de naam niet wil herinneren…\u201d Dat is leuk, zoiets zeg je zelf ook wel eens: Dinges, van wie ik me de naam niet wens te herinneren. In het Spaans staat no quiero<\/i> (ik wil niet), maar uit een noot in de editie waaruit ik vertaalde en uit de ruimere context blijkt dat dat quiero<\/i> hier slechts een modale betekenis heeft en niets ferms wil uitdrukken. Omdat ik het gevleugelde toch wilde honoreren (je hebt met de erfenis van een klassiek werk te maken en daar horen gevleugelde vertaaloplossingen bij) heb ik ervan gemaakt: \u201cwaarvan ik de naam mij niet te binnen wil schieten.\u201d Er staat dus wel wil, maar het is een wil zonder drang.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nKees Mercks<\/i>: \u2018Mijn mooiste vondst komt voor in de roman Het vragenformulier<\/i> van Ji\u0159\u00ed Gru\u0161a. De romanheld heet er Kepka en in het midden van de roman blijkt opeens dat de stam van dat woord iets betekent, weliswaar in archa\u00efsch Tsjechisch, maar toch. Het personage wordt namelijk uitgescholden: Ty kpi! (Letterlijk iets als: Kuttenkop!’) Het probleem was: hoe die betekenis te verwerken in de naam van het personage zonder dat de lezer in de gaten heeft dat het een \u201cgeconstrueerde of vertaalde\u201d naam was. Kutka was een mogelijkheid, maar dat zou in het Tsjechisch als Koetka klinken en\r\n<\/p>

[p. 24]<\/div>

de betekenisverwijzing zou dan alleen visueel zijn; bovendien vond ik die visuele vorm te grof, terwijl de Tsjechische vorm voor de meeste Tsjechen niet bekend was. Naar analogie van Kafka heb ik toen gekozen voor Befka, in de hoop dat die naam Tsjechisch genoeg zou klinken. Later kreeg ik ooit een boekje met verhalen in handen waar inderdaad deze naam als Tsjechische naam in voorkwam. De auteur van het boekje was geen grootheid uit de Tsjechische literatuur, maar wel een lokale grootheid in het middelgrote stadje Pardubice, waar mijn auteur (Gru\u0160a) vandaan kwam…\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nKarol Lesman<\/i>: \u2018In de roman Onverzadigbaarheid<\/i> (1930) van Stanislaw Ignacy Witkiewicz (maar ook elders in Witkiewicz’ oeuvre) komt verschillende malen het woord sp\u0142yciarze<\/i> voor, een neologisme waarmee Witkiewicz het type mensen aanduidt dat diepzinnige problemen \u201cvervlakt\u201d. Dit in het Pools niet bestaande woord is afgeleid van het werkwoord sp\u0142yci\u0107<\/i> dat \u201cvervlakken\u201d, \u201coppervlakkig maken\u201d, \u201csimplificeren\u201d betekent. Door de \u201cr\u201d in het wel bestaande spryciarz<\/i>, dat \u201cslimmerik\u201d betekent, te veranderen in een \u201c\u0142\u201d<\/i> krijgt Witkiewicz het nieuwe, niet bestaande woord sp\u0142yciarz<\/i>, dat dus zoiets moet betekenen als \u201cvervlakker\u201d, \u201csimplificeerder\u201d. Voor mij was het belangrijk om een woord te vinden, dat op zijn minst de semantische waarde van spryciarz<\/i> intact zou laten en waarin ik tegelijk, net als Witkiewicz, door het veranderen van slechts \u00e9\u00e9n letter een zelfstandig naamwoord zou krijgen dat de lading dekt van het Poolse neologisme ng 1043 sp\u0142yciarz.<\/i> Dat resultaat meen ik te hebben bereikt door van het woord \u201cbolleboos\u201d de \u201cb\u201d te veranderen in een \u201ch\u201d. Voor de Nederlandse vertaler is een \u201cholleboos\u201d dan iemand die diepzinnige problemen weliswaar niet \u201csimplificeert\u201d maar \u201cuitholt\u201d.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nArthur Langeveld<\/i>: \u2018Ik vergeet mijn vertaalvondsten altijd onmiddellijk weer, maar eentje is mij bijgebleven. Het is niet eens een echte vertaalvondst maar wel iets dat ik als tot nu toch enige van de vele vertalers van Dostojevski’s Broers Karamazov<\/i>, heb gezien.<\/p>\r\n\r\n

Een van de zijlijnen van dat boek is het verhaal van het jongetje Iljoesjetsjka, dat aan de tering doodgaat. Iljoesjetsjka’s familie is straatarm, maar een rijke dame ontfermt zich over hen en stuurt een dokter naar hem toe. Deze verklaart eerst dat zelfs hij niets meer kan doen, maar dan bedenkt hij dat dat toch wel erg mager is en voegt hij eraan toe: \u201cMisschien dat een bezoek aan Syracuse nog kan helpen.\u201d De wanhopige vader van het jongetje, een alcoholische onderofficier, herhaalt dan \u201cSycaruse?\u201d De man heeft nog nooit van Syracuse gehoord en verbastert het woord. Ik heb drie Nederlandse, twee Duitse en vier Engelse en Amerikaanse vertalingen geraadpleegd en\r\n<\/p>

[p. 25]<\/div>

niemand die dit had gezien. Overal herhaalt de vader gewoon \u201cSyracuse?\u201d Tenminste iets waarin mijn vertaling uniek is.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nHero Hokwerda<\/i>:<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n\u2018Schunnige wijven trokken daar de zeelui mee<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen \u00e9\u00e9n greep met een lach de pet mij van de oren<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\n(een aloud Frans gebruik in dat soort hoerenbuurt)<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n
\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\r\n
\r\nen ‘k waggelde haar na, zij ‘t amper con amore<\/b>.\u2019<\/i>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<\/div>\r\n\r\n

(Strofe uit Nikos Kavvad\u00edas’ gedicht \u2018Maraboe\u2019; letterlijk staat er \u2018bijna zonder het te willen\u2019)<\/p>\r\n\r\n

\r\nEsselien ‘t Hart<\/i>: \u2018Meestal ben ik ingenomen met mijn meest recente vondst. Zo ben ik op dit moment erg tevreden met mijn vertaling van de laatste strofe van het volgende kinderversje van de twaalfjarige Oskar Marat voor Poem Express 2008:<\/p>\r\n\r\n

\r\n<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
\nBy\u0142a sobie pewna zaba<\/i>,<\/td>\r\nEr was een kikker die – heus waar –<\/td>\r\n\r\n<\/tr>\n
co w bocianie si\u0119 kocha\u0142a.<\/i><\/td>\r\nverliefd werd op een ooievaar.<\/td>\r\n\r\n<\/tr>\n
\nTak si\u0119 w niego wpatrywa\u0142a<\/i>,<\/td>\r\nZe bleef zo lang naar hem kijken<\/td>\r\n\r\n<\/tr>\n
ze si\u0119 sama bo\u0107kiem sta\u0142a.<\/i><\/td>\r\ndat ze op een ooievaar ging lijken.<\/td>\r\n\r\n<\/tr>\n
Bocian mi\u0142o\u015b\u0107 odwzajemni\u0142<\/i><\/td>\r\nDe ooievaar zag de kleine dikkerd<\/td>\r\n\r\n<\/tr>\n
i w mig w zab\u0119 si\u0119 zamieni\u0142.<\/i><\/td>\r\nen was op slag totaal verkikkerd.<\/td>\r\n\r\n<\/tr>\n<\/table>\n

Het rijm is behouden en \u201cverkikkerd zijn\u201d vat de betekenis van het Poolse origineel in een onvertaalbaar Nederlands idioom.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nAai Prins<\/i>: \u2018\u201cGa toch de mispelpik van de peigere Trotski pijpen!\u201d uit Kangoeroe<\/i> van Joez Alesjkovski. Qua inhoud en alliteratie helemaal goed.\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nPaul Beers<\/i>: \u2018De vertaling van de titel van Bachmanns eerste dichtbundel Die gestundete Zeit<\/i> met Tijd in onderpand.<\/i>\u2019<\/p>\r\n\r\n

\r\nRob van der Veer<\/i>: \u2018Ik doe niet aan mooiste vertaalvondsten, dat laat ik aan anderen over. Voor mij bestaat een mooie vertaalvondst niet uit een geniaal gekozen woord, maar uit een evenwichtig opgebouwde, zich op natuurlijke wijze afrollende zin waarin ook die vernuftige woordspeling de juiste plaats heeft gekregen. Toen ik in Amsterdam een vertaalopleiding volgde kregen wij als eerstejaars een stukje Nabokov te vertalen waarin iemand werd omschreven als hopelessly oblivious<\/i> ten aanzien van het een en ander – wat dat precies was weet ik niet meer. Bij de bespreking van onze vertalingen bleek er \u00e9\u00e9n vertaling van hopelessly oblivious<\/i> te zijn die boven alle andere uitstak,\r\n<\/p>

[p. 26]<\/div>

namelijk \u201chopeloos kort van memorie\u201d, een vondst van Erik Pezarro. Op dat moment heb ik besloten het doen van briljante vondsten aan anderen over te laten.\u2019<\/p>\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

Edgar de Bruin<\/a><\/p>\n

Kees Mercks<\/a><\/p>\n

Rob van der Veer<\/a><\/p>\n

Wilfred Oranje<\/a><\/p>\n

Hans Boland<\/a><\/p>\n

Mark Leenhouts<\/a><\/p>\n

Jan H. Mysjkin<\/a><\/p>\n

M. D’Hane-Scheltema<\/a><\/p>\n

Roel Schuyt<\/a><\/p>\n

Karol Lesman<\/a><\/p>\n

Arthur Langeveld<\/a><\/p>\n

Theo Kars<\/a><\/p>\n

Hero Hokwerda<\/a><\/p>\n

Esselien ‘t Hart<\/a><\/p>\n

Paul Beers<\/a><\/p>\n

Barber van de Pol<\/a><\/p>\n

Aai Prins<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 17] Vertaalfouten en vertaalvondsten Wat is uw grootste vertaalfout? \u00a0 Edgar de Bruin: \u2018Het klinkt misschien arrogant, maar ik ben me er niet van bewust ooit een grote vertaalfout te hebben gemaakt, al zullen die, zeker in mijn vroege vertalingen, vast te vinden zijn. Ik werk intensief samen met mijn vrouw, zij is Tsjechische… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-304408","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nVertaalfouten en vertaalvondsten · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/vertaalfouten-en-vertaalvondsten\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Vertaalfouten en vertaalvondsten · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 17] Vertaalfouten en vertaalvondsten Wat is uw grootste vertaalfout? \u00a0 Edgar de Bruin: \u2018Het klinkt misschien arrogant, maar ik ben me er niet van bewust ooit een grote vertaalfout te hebben gemaakt, al zullen die, zeker in mijn vroege vertalingen, vast te vinden zijn. Ik werk intensief samen met mijn vrouw, zij is Tsjechische... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/vertaalfouten-en-vertaalvondsten\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T17:52:29+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"18 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/vertaalfouten-en-vertaalvondsten\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/vertaalfouten-en-vertaalvondsten\/\",\"name\":\"Vertaalfouten en vertaalvondsten · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"2008-12-31T23:00:21+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T17:52:29+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/vertaalfouten-en-vertaalvondsten\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/vertaalfouten-en-vertaalvondsten\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/vertaalfouten-en-vertaalvondsten\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Vertaalfouten en vertaalvondsten\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Vertaalfouten en vertaalvondsten · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/vertaalfouten-en-vertaalvondsten\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Vertaalfouten en vertaalvondsten · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 17] Vertaalfouten en vertaalvondsten Wat is uw grootste vertaalfout? \u00a0 Edgar de Bruin: \u2018Het klinkt misschien arrogant, maar ik ben me er niet van bewust ooit een grote vertaalfout te hebben gemaakt, al zullen die, zeker in mijn vroege vertalingen, vast te vinden zijn. Ik werk intensief samen met mijn vrouw, zij is Tsjechische... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/vertaalfouten-en-vertaalvondsten\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T17:52:29+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"18 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/vertaalfouten-en-vertaalvondsten\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/vertaalfouten-en-vertaalvondsten\/","name":"Vertaalfouten en vertaalvondsten · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"2008-12-31T23:00:21+00:00","dateModified":"2021-06-04T17:52:29+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/vertaalfouten-en-vertaalvondsten\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/vertaalfouten-en-vertaalvondsten\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/vertaalfouten-en-vertaalvondsten\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Vertaalfouten en vertaalvondsten"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/304408","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=304408"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=304408"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}