{"id":304512,"date":"2010-01-01T00:00:03","date_gmt":"2009-12-31T23:00:03","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/dbnl\/michel-hofferde-wonderbaarlijke-avonturen-van-joseph-fouche\/"},"modified":"2021-06-04T18:55:32","modified_gmt":"2021-06-04T17:55:32","slug":"michel-hofferde-wonderbaarlijke-avonturen-van-joseph-fouche","status":"publish","type":"dbnl","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/michel-hofferde-wonderbaarlijke-avonturen-van-joseph-fouche\/","title":{"rendered":"Michel Hoffer\r\n\r\nDe wonderbaarlijke avonturen van Joseph Fouch\u00e9"},"content":{"rendered":"
\r\n\r\n <\/interp>
[p. 12]<\/div>\r\n<\/a>\r\n

\r\nMichel Hoffer<\/i>\r\n\r\n
\r\nDe wonderbaarlijke avonturen van Joseph Fouch\u00e9<\/h3>\r\n\r\n

Er zijn mensen die een schurk des te sympathieker vinden naarmate hij andere schurken een loer draait. Neem nou Churchill, die ooit aan Stalin vroeg wat hij met de koelakken had gedaan, en toen Stalin antwoordde dat hij ze om zeep geholpen had, stak Churchill er een sigaar bij op. Stalin had Hitler toch verslagen? Nou dan.<\/p>\r\n\r\n

Een ander curieus geval, dat net als Stalin werd geprezen omwille van zijn goede daden, eveneens een staatsman, ook Joseph geheten, is in tegenstelling tot zijn collega-schurk volkomen vergeten. Joseph Fouch\u00e9.<\/p>\r\n\r\n

Op 31 mei 1759 wordt hij geboren in Pellerin, vlakbij de havenstad Nantes. Als hij negen jaar is, stuurt zijn vader hem naar de Oratorianen, een katholieke orde met vreemde opvoedingsmethodes, zoals het lezen van Cornelis Jansen, beter bekend als Jansenius, die boeken schrijft over de slechte menselijke natuur. Dat de kleine Fouch\u00e9 er geen jota van begrijpt, pleit in zijn voordeel, vindt ook een van de leraren, die het kind zijn eigen boeken laat kiezen. Zodoende bekwaamt hij zich in de wiskunde en natuurkunde. Op zijn twintigste is Fouch\u00e9 leraar. Jarenlang geeft hij les op kloosters in Parijs en Arras.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

In de rederijkerskamer van Arras ontmoet hij de advocaat Robespierre en leent hem honderd francs voor zijn reis naar de Generale Statenvergadering. Een jaar later trekt hij, onder invloed van de Franse Revolutie, de deur van het klooster achter zich dicht. Hij trouwt een rijke koopmansdochter, stelt zich kandidaat voor de Nationale Conventie en wordt in 1792 gekozen, als afgevaardigde van Nantes.<\/p>\r\n\r\n

In eerste instantie sluit hij zich aan bij de Girondisten voor wie de revolutie geslaagd is met het opzij zetten van de koning en de adel, kortom een partij van koopmannen die vrezen dat de revolutie ten koste van de handel gaat. Maar als de gevangengenomen koning Lodewijk xvi<\/span> gevonnist wordt, kiest hij de kant van de Jacobijnen.<\/p>\r\n\r\n

Zodra Fouch\u00e9 van de ene partij naar de andere overstapt, is er een op-<\/p>

[p. 13]<\/div>

merkelijke overeenkomst met geheelonthouders die vroeger alcoholist waren maar nu een kruistocht voeren tegen iedereen die graag een borreltje drinkt. Zo gaat de Jacobijn Fouch\u00e9 tekeer tegen het kapitaal, terwijl hij als Girondist nog beloofde de handel te zullen beschermen.<\/p>\r\n\r\n

\u2018De republikein heeft niets anders nodig dan ijzer, brood en tweehonderd francs rente,\u2019 verklaart Fouch\u00e9 in een manifest, en met de guillotine achter de hand, want \u2018de tijd van halve maatregelen en toegevendheid is voorbij\u2019, vraagt hij de rijken \u2018vrijwillig\u2019 hun fortuin te schenken aan een van de filantropische comit\u00e9’s die in zijn naam worden opgericht. Na twee maanden schrijft hij vol trots aan de Conventie: \u2018Men schaamt zich ervoor rijk te zijn.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Het manifest is ondertekend door de latere multimiljonair Joseph Fouch\u00e9. Zo gaat dat wel vaker. Iemand heeft geen geld en veroordeelt de mensen die het wel hebben, maar als hij later zelf rijk is, kan hij zich niks meer herinneren van zijn vroegere bezwaren.<\/p>\r\n\r\n

Kennelijk is het evenmin een bezwaar voor een voormalig priesterleerling om kerken te plunderen. Want nadat de rijken het moesten ontgelden, is het de beurt aan de kerk. In de woorden van Fouch\u00e9 moet \u2018deze huichelachtige cultus vervangen worden door het geloof aan de republiek\u2019. In zijn departement beneden-Loire heft hij het celibaat op, dwingt de priesters te trouwen en schaft alle christelijke begrafenisceremoni\u00ebn af. In de stad Moulins slaat hij met een hamer de kruizen kapot en steekt hij priestergewaden en altaarkleden in brand.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Nog geen jaar nadat hij zich bij de gematigde Girondisten aansloot, is Fouch\u00e9 de radicaalste Jacobijn geworden, en in die hoedanigheid stuurt de Conventie hem naar Lyon, omdat de mensen daar in opstand zijn gekomen tegen de nieuwe machthebbers.<\/p>\r\n\r\n

Eenmaal in Lyon bedenkt Fouch\u00e9 een effici\u00ebntere methode om orde op zaken te stellen dan de guillotine. Hij laat de opstandelingen in tuiltjes van zestig kanoneren. Wie er alleen een arm of een been is afgeschoten, krijgt met de bajonet na. Op die manier executeert hij in een paar weken tijd zestienhonderd opstandelingen. Het levert hem een toepasselijke bijnaam op: de beul van Lyon.<\/i>\r\n<\/p>\r\n\r\n

Voor een groeiend aantal leden van de Conventie gaat hij een stap te ver. Het comit\u00e9 voor het openbare welzijn roept hem tot orde. Op de valreep overleeft hij een aanklacht van Robespierre, die op zijn beurt zelf onthoofd wordt na een complot waar Fouch\u00e9 deel van uitmaakt.<\/p>\r\n

[p. 14]<\/div>\r\n

Het complot tegen Robespierre is een van die goede daden waarvoor Churchill een sigaar zou opsteken. Maar in die tijd eindigde met de dood van Robespierre ook de Terreur en moest Fouch\u00e9 zich nogmaals verantwoorden voor zijn misdaden in Lyon. Een beul wordt maar zelden op waarde geschat!<\/p>\r\n\r\n

Drie jaar lang duikt hij onder.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

De enige die hem nog op waarde schat, is Barras, voorzitter van de voorlopige regering, die een staatsgreep voorbereidt en wel een handlanger kan gebruiken. Fouch\u00e9 knoopt betrekkingen aan met een fabrikant die door zijn bemiddeling slechte schoenen en dunne winterjassen aan het leger levert. Met de winsten koopt Barras links en rechts afgevaardigden om, en eenmaal aan de macht gekomen maakt hij Fouch\u00e9 ambassadeur in Den Haag, en later minister van Politie.<\/p>\r\n\r\n

Als minister van Politie, of eigenlijk het hoofd van wat nu een veiligheidsdienst zou heten, is Fouch\u00e9 \u2018een man die zich in de eerste plaats bekommert om alle dingen die hem aangaan, en in de tweede plaats om alle dingen die hem niet aangaan,\u2019 aldus Talleyrand, zelf ook minister.<\/p>\r\n\r\n

Een van zijn eerste maatregelen is het sluiten van de Jacobijnenclub, waar hij in het verleden kortstondig de president van was.<\/p>\r\n\r\n

Op zijn beurt wordt Barras afgezet door de kleine generaal Bonaparte. Fouch\u00e9 sluit zich bij hem aan en wordt opnieuw minister van Politie. Een schrale troost voor Barras: de twee verraders zitten met elkaar opgescheept.<\/p>\r\n\r\n

Na een mislukte aanslag op de koets van Bonaparte vermoedt deze een Jacobijns complot, in tegenstelling tot Fouch\u00e9, die de schuld in royalistische schoenen schuift. Hij krijgt gelijk, maar daarop sluit Bonaparte het ministerie van Politie, zeggende dat Fouch\u00e9 zijn werk z\u00f3 goed gedaan heeft dat er geen minister van Politie meer nodig is. Als dank voor bewezen diensten krijgt Fouch\u00e9 eervol ontslag, inclusief een gouden handdruk, bestaande uit het senaatschap van Aix en een miljoen francs.<\/p>\r\n\r\n

Toch wordt Fouch\u00e9 opnieuw minister van Politie, nadat Bonaparte zonder reden de hertog van Enghien executeert, een daad waarvan Fouch\u00e9 beweert: \u2018Het was meer dan een misdaad, het was een fout.\u2019 Hij bedoelt misschien te zeggen dat Bonaparte zich onnodig vijanden op de hals haalt.<\/p>\r\n\r\n

Dat blijkt wel als de consul Bonaparte zichzelf tot keizer Napoleon kroont en Frankrijk vanaf dat moment in een permanente oorlog verkeert. Terwijl de keizer ergens in Oostenrijk met zijn sabel staat te zwaaien, vallen de Engelsen het noorden van Frankrijk binnen. Fouch\u00e9 mobiliseert op\r\n<\/p>

[p. 15]<\/div>

eigen houtje de Nationale Garde. Bij zijn terugkomst prijst Napoleon hem voor zijn daadkracht en maakt hem Hertog van Otranto.<\/p>\r\n\r\n

Diezelfde Hertog zal achter de rug van Napoleon de afgebroken vredesonderhandelingen met de Engelsen hervatten. Een sterk staaltje opportunisme, dunkt me, als je bedenkt dat de nieuwbakken vredesstichter een paar jaar eerder nog de beul van Lyon was! En zo geschrokken als de rijken in de Parijse salons waren toen die beul voor de eerste keer minister werd, zo kwaad moet Napoleon zijn geweest toen hij achter de onderhandelingen kwam. Weer wordt Fouch\u00e9 ontslagen en verbannen.<\/p>\r\n\r\n

Maar als het leger van Napoleon stijfbevroren op de toendra’s ligt, dringt de keizer hem een nieuwe functie op, het gouverneurschap van Illyri\u00eb, dat al gauw door Oostenrijkse kanonnen wordt beschoten. Het gouverneurschap van Illyri\u00eb is niet meer dan een zoethoudertje, waarmee voorkomen moet worden dat Fouch\u00e9 in Frankrijk een samenzwering op poten zet. De keizer slaagt maar half in zijn bedoelingen en verdwijnt geketend richting Elba. Fouch\u00e9 tracht intussen de gemeentekas van Illyri\u00eb te redden. De gedachte dat hij in elk geval niet door Fouch\u00e9 is verraden, zal hem wel niet veel vrolijker hebben gestemd.<\/p>\r\n\r\n

Hoe anders zal hij zich gevoeld hebben wanneer hij van Elba ontsnapt en met zeshonderd strijdmakkers naar Parijs marcheert! Generaals die opdracht krijgen hem gevangen te nemen sluiten zich bij hem aan, en in een mum van tijd zit de kleine keizer weer op de troon. Ditmaal slechts voor honderd dagen, want de miljoenen doden die hij de vorige keer in Spanje en Rusland achterliet, zijn nog niet vergeten. Bij de eerste mobilisaties komen de Fransen in opstand. Ten einde raad roept Napoleon de hulp van Fouch\u00e9 in. Die steekt hem graag een helpende hand toe. Achteraf wast hij die in onschuld: \u2018Niet ik heb Napoleon verraden, maar Waterloo.\u2019 Maar dat hij intussen met de Bourbons onderhandelt over de verkoop van de kroon en daarmee de Restauratie van de monarchie inleidt, zal toch ook geholpen hebben.<\/p>\r\n\r\n

Van die Bourbons werd gezegd dat zij niks bijleren maar ook niks afleren. Een van hen, koning Lodewijk xviii<\/span>, maakt Fouch\u00e9 weer minister. Nog fraaier is zijn getuigenis bij het tweede huwelijk van Fouch\u00e9, terwijl de broer van Lodewijk jaren eerder met instemming van Fouch\u00e9 onthoofd werd.<\/p>\r\n\r\n

Toch is er een Bourbon die iets geleerd lijkt te hebben, en dat is de dochter van de onthoofde Lodewijk. Op haar verzoek wordt Fouch\u00e9 voorgoed verbannen. In 1820 sterft de dan eenenzestigjarige volkomen vergeten in Tri\u00ebst.<\/p>\r\n\r\n

Vier jaar later verschijnen zijn vervalste memoires. Dat er na zijn dood\r\n<\/p>

[p. 16]<\/div>

gelogen wordt over ongeveer alles wat met Fouch\u00e9 heeft te maken, niet in de laatste plaats door Fouch\u00e9 zelf, beschrijft in een notendop het leven van deze voortreffelijke politicus.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Voor het eerst kwam ik zijn naam tegen bij Stefan Zweig, die een biografie over hem schreef. Eigenlijk is het meer een roman dan een biografie, geschreven in wat Karel van het Reve zou noemen: een vie romanc\u00e9estijl. Hij bedenkt zelf het leukste voorbeeld van een dergelijke stijl: \u2018Marx zuchtte. Die Lassale, wist hij nu, was niet alleen een vuile jood, maar ook een neger.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Voor dit soort psychologisch verfijnd proza draait Zweig zijn hand niet om. Geen wonder dat hij later bevriend raakt met Freud.<\/p>\r\n\r\n

\u2018Fouch\u00e9 verbleekt. Hij begrijpt de boodschap. Inwendig beeft hij van woede.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Of als Fouch\u00e9 voor het eerst de Nationale Conventie betreedt: \u2018Iedereen weet dat hier een strijd op leven en dood zal plaatsvinden. Waar gaat hij plaatsnemen?\u2019 Een moeilijke keuze is het niet. \u2018Hij kent slechts een partij die hij trouw is en trouw blijft tot aan het eind: de meerderheid. Daarom weegt en telt hij de zetels.\u2019 Even later, als hij verkeerd geteld heeft: \u2018Hij weet dat er situaties zijn die een diplomaat het handigst overwint door ze te ontwijken.\u2019 Had ‘ie dat niet eerder kunnen bedenken, vraagt de lezer zich af. Volgens Zweig wel. \u2018Een revolutie, Fouch\u00e9 weet het, hoort nooit aan de eerste die haar begint maar aan de laatste die haar be\u00ebindigt. Daarom kruipt de slimmerik opzettelijk in het donker weg. Maar in werkelijkheid is zijn bescheidenheid berekening.\u2019<\/p>\r\n\r\n

Elk toeval wordt uitgesloten, omdat Fouch\u00e9 een \u2018ex-natuurkundige\u2019 is, \u2018een voormalige wiskundeleraar\u2019, kortom iemand \u2018met een lelijk, afstotend gezicht, dat absoluut niet geschikt is voor medailles\u2019.<\/p>\r\n\r\n

Ja, wie eenmaal de vie romanc\u00e9e-stijl in zijn vingers heeft, kan zelf ook biograaf worden. Zolang je maar parafraseert en achteraf een koe in zijn kont kijkt.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Dat is kort samengevat wat Zweig doet. Een voorbeeld: als Fouch\u00e9 de priestergelofte weigert af te leggen, is dat volgens Zweig een bewijs van zijn trouweloze karakter. Inderdaad blijkt hij later inderdaad zo’n karakter te hebben. Maar Zweig lijkt dan al te zijn vergeten dat Fouch\u00e9 in zijn jeugd vaak ziek was en daardoor ongeschikt bleek voor een arbeidersbestaan, en dat hij evenmin een adellijke afkomst had, zodat hij in het Frankrijk van\r\n<\/p>

[p. 17]<\/div>

voor de revolutie alleen nog in de kerk terecht kon. Bovendien bekwaamt hij zich in de wiskunde. Is het dan niet veel logischer dat hij geen gelofte aflegt omdat hij simpelweg geen priester wilde worden? Duizenden anderen deden hetzelfde zonder beschuldigd te worden door een schrijver.<\/p>\r\n\r\n

Een ander geval: op een gegeven moment ontbindt Fouch\u00e9 de revolutionaire comit\u00e9s die belast zijn met de executies in Lyon. Zweig prijst zijn inzicht omdat Fouch\u00e9 zich even later voor dit ogenschijnlijk triviale feit moet verantwoorden en niet voor de executies. \u2018Men ziet de politieke genialiteit van zijn verbluffende en brutale laatste wending,\u2019 schrijft hij. Dat hem evengoed de doodstraf werd opgelegd (want een aanklacht van Robespierre stond gelijk aan de guillotine) en dat hij alleen met de hulp van anderen ontkomt, is natuurlijk eveneens een bewijs van zijn<\/i> genialiteit.<\/p>\r\n\r\n

Aan de vraag waarom Fouch\u00e9 \u00fcberhaupt een kanon inzet in plaats van de gebruikelijke guillotine gaat Zweig liever voorbij. Ik begrijp dat wel, want juist door dat kanon onderscheidt Fouch\u00e9 zich van de Thermodisten – dat zijn de Jacobijnen, onder wie Barras, die na het be\u00ebindigen van de Terreur, \u2018apostelen van de mildheid\u2019 werden genoemd. Persoonlijk ben ik geneigd te denken dat zij vergeleken bij Fouch\u00e9 inderdaad heiligen waren, eens te meer omdat zij de guillotine gebruikten in plaats van een kanon. En terwijl zij goede sier maken met de dood van Robespierre, is de rol van Fouch\u00e9 uitgespeeld. Ook daar heeft Zweig een verklaring voor. \u2018Fouch\u00e9 denkt verstandiger en ziet verder dan de anderen,\u2019 meent hij. Dat Fouch\u00e9 vervolgens drie jaar lang moet onderduiken, en Barras intussen voorzitter van het Directoire wordt, bewijst het tegendeel. Gelukkig voor Zweig – zelf zou hij niet van geluk maar van inzicht spreken – wordt zijn theorie gered door Barras, die Fouch\u00e9 op den duur weer in het zadel helpt, net als Napoleon een paar keer doet.<\/p>\r\n\r\n

Dat zijn van die krankzinnige wendingen waar revoluties en staatsgrepen patent op hebben, dat een moordenaar minister kan worden ondanks<\/i> zijn misdaden. Of zoals Zweig zou opmerken, dankzij die misdaden.<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Indien ik op dezelfde wijze een biografie van premier Colijn had geschreven, dan zou er uitkomen dat Colijn op Lombok negen koelies liet doodschieten, omdat het vermoorden van koelies nu eenmaal populair was onder de Nederlandse bevolking en Colijn op die manier kiezers probeerde te winnen.<\/p>\r\n\r\n

Voor zover er sprake is van een feit<\/i> klopt het: Colijn diende op Lombok, liet een paar koelies doodschieten (in een brief aan zijn vrouw schrijft hij:\r\n<\/p>

[p. 18]<\/div>

we mochten geen genade meer geven. Ik heb negen vrouwen, die genade vroegen, op een hoop moeten zetten en ze dood laten schieten) en hij werd later premier.<\/p>\r\n\r\n

Maar alles bij elkaar is ‘t een nogal eigenaardige bewering, dat Colijn z\u00f3 graag premier wilde worden en daarom die vrouwen liet neerschieten, omdat men dertig jaar later, toen Colijn voor de eerste keer premier werd, de misstanden op Lombok allang vergeten was of ze na de Eerste Wereldoorlog niet meer belangrijk vond. Veel profijt heeft ‘ie dus niet gehad van dat schieten, wel medailles.<\/p>\r\n\r\n

Op deze manier kun je achteraf een heleboel conclusies trekken in de categorie: \u2018Pietje Hamer sloeg zijn zus. Hij had al zo’n vermoeden dat zij later de fractievoorzitter van de p<\/span>vda<\/span> zou worden.\u2019 Dat kan natuurlijk een verklaring zijn. Maar voor mijn gevoel is daarmee niet beantwoord, waarom Pietje met zijn toekomstvoorspellende gave, een gave die elke p<\/span>vda<\/span>‘er schijnt te bezitten, niet zelf de politiek is ingegaan. Misschien kan een toekomstige biograaf daar eens een kanon op afschieten.<\/p>\r\n<\/div>

\n

Over dit hoofdstuk\/artikel<\/h3>\n

Michel Hoffer<\/a><\/p>\n
\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[p. 12] Michel Hoffer De wonderbaarlijke avonturen van Joseph Fouch\u00e9 Er zijn mensen die een schurk des te sympathieker vinden naarmate hij andere schurken een loer draait. Neem nou Churchill, die ooit aan Stalin vroeg wat hij met de koelakken had gedaan, en toen Stalin antwoordde dat hij ze om zeep geholpen had, stak Churchill… Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-304512","dbnl","type-dbnl","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nMichel Hoffer De wonderbaarlijke avonturen van Joseph Fouch\u00e9 · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/michel-hofferde-wonderbaarlijke-avonturen-van-joseph-fouche\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Michel Hoffer De wonderbaarlijke avonturen van Joseph Fouch\u00e9 · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[p. 12] Michel Hoffer De wonderbaarlijke avonturen van Joseph Fouch\u00e9 Er zijn mensen die een schurk des te sympathieker vinden naarmate hij andere schurken een loer draait. Neem nou Churchill, die ooit aan Stalin vroeg wat hij met de koelakken had gedaan, en toen Stalin antwoordde dat hij ze om zeep geholpen had, stak Churchill... Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/michel-hofferde-wonderbaarlijke-avonturen-van-joseph-fouche\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-04T17:55:32+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"13 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/michel-hofferde-wonderbaarlijke-avonturen-van-joseph-fouche\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/michel-hofferde-wonderbaarlijke-avonturen-van-joseph-fouche\/\",\"name\":\"Michel Hoffer De wonderbaarlijke avonturen van Joseph Fouch\u00e9 · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"2009-12-31T23:00:03+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-04T17:55:32+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/michel-hofferde-wonderbaarlijke-avonturen-van-joseph-fouche\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/michel-hofferde-wonderbaarlijke-avonturen-van-joseph-fouche\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/michel-hofferde-wonderbaarlijke-avonturen-van-joseph-fouche\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"DBNL\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Michel Hoffer De wonderbaarlijke avonturen van Joseph Fouch\u00e9\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Michel Hoffer De wonderbaarlijke avonturen van Joseph Fouch\u00e9 · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/michel-hofferde-wonderbaarlijke-avonturen-van-joseph-fouche\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Michel Hoffer De wonderbaarlijke avonturen van Joseph Fouch\u00e9 · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"[p. 12] Michel Hoffer De wonderbaarlijke avonturen van Joseph Fouch\u00e9 Er zijn mensen die een schurk des te sympathieker vinden naarmate hij andere schurken een loer draait. Neem nou Churchill, die ooit aan Stalin vroeg wat hij met de koelakken had gedaan, en toen Stalin antwoordde dat hij ze om zeep geholpen had, stak Churchill... Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/michel-hofferde-wonderbaarlijke-avonturen-van-joseph-fouche\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2021-06-04T17:55:32+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"13 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/michel-hofferde-wonderbaarlijke-avonturen-van-joseph-fouche\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/michel-hofferde-wonderbaarlijke-avonturen-van-joseph-fouche\/","name":"Michel Hoffer De wonderbaarlijke avonturen van Joseph Fouch\u00e9 · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"datePublished":"2009-12-31T23:00:03+00:00","dateModified":"2021-06-04T17:55:32+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/michel-hofferde-wonderbaarlijke-avonturen-van-joseph-fouche\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/michel-hofferde-wonderbaarlijke-avonturen-van-joseph-fouche\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/michel-hofferde-wonderbaarlijke-avonturen-van-joseph-fouche\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"DBNL","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/dbnl\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Michel Hoffer De wonderbaarlijke avonturen van Joseph Fouch\u00e9"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl\/304512","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/dbnl"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/dbnl"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=304512"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=304512"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}