Wanneer je een\nparadox probeert door te denken, voelt het alsof je geconfronteerd wordt met\neen knoop die je niet kunt ontwarren. \u2018Deze zin is onwaar.\u2019 Je volgt de draad,\nprobeert het uiteinde te vinden, merkt dat je terug bent gekomen waar je begon\n\u2013 een taak die zich als mogelijk voordeed blijkt onuitvoerbaar. Je ervaart een\nbijna pijnlijke spanning, een soort behoefte om te schreeuwen of ergens hard in\nte knijpen, die aanhoudt tot je het opgeeft. Je geeft het op omdat je beseft\ndat het onmogelijk is om de paradox uit te denken, dat het niet zal helpen om\nharder te proberen \u2013 de kluwen heeft geen uiteinde. Het is een gordiaanse\nknoop. <\/p>\n\n\n\n
Blaise Pascal\nprobeert in zijn Pens\u00e9es <\/em>(1670), een wanordelijke en postuum uitgegeven\nverzameling filosofische bespiegelingen, na te denken over de relatie tussen bewustzijn\nen materie. \u2018Ooit zal ik niet meer in deze wereld zijn.\u2019 Op het eerste gezicht\nlijkt dit een eenvoudige en misschien zelfs triviale gedachte, maar als je er doorheen\nprobeert te denken blijkt er een knoop in te zitten. We hebben enkel toegang\ntot de wereld via ons bewustzijn, dus hoe zouden we ons de wereld ontdaan van\ndit bewustzijn kunnen voorstellen? Pascal schrijft:<\/p>\n\n\n\n De mens is niets dan een rietstengel, het zwakste in de natuur; maar hij is een denkende rietstengel. Het universum hoeft zich niet geheel te bewapenen om hem te verpletteren: een pluim rook, een druppel water volstaat om hem te doden. Maar als het universum hem zou verpletteren, dan zou de mens nog steeds nobeler zijn dan zijn doder, omdat hij weet dat hij sterft, en weet heeft van het overwicht dat het universum over hem heeft, terwijl het universum daar niets van weet.<\/p> Pens\u00e9es,<\/em> fr. 347 <\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n Ons bewustzijn\nbestaat bij de gratie van materie: het woont erin en is er voor zijn voortbestaan\nwaarschijnlijk van afhankelijk. Maar tegelijkertijd kunnen we niet ontkomen aan\nhet idee dat dit parasitaire epifenomeen ergens wezenlijker of fundamenteler is\ndan de materi\u00eble wereld, die we immers alleen maar via het bewustzijn kunnen\nvatten. Aan de ene kant\nis Pascal een trotse filosoof; aan de andere kant is hij een nietig, breekbaar\nwezen. In de mens zijn materie en bewustzijn gordiaans verknoopt.<\/p>\n\n\n\n Een paar weken geleden (het was de\ndag voor Pasen, het kersenboompje in mijn tuin stond in bloei) sloeg ik, na \u2019s\nochtends een paar pagina\u2019s Pascal te hebben gelezen, in de middag de felroze\ndebuutbundel van Hans Faverey op. Ik vond het volgende gedicht:<\/p>\n\n\n\n Rietmens: is<\/p> al verstijfd; de kubus:<\/p> afgeglansd. De terugweg van korte duur, echo\u2019s, uit; over.<\/p> Gedichten <\/em>(1968)<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Soms heb je voor de po\u00ebzie van\nFaverey een sleutel nodig, het uiteinde van een draad die je een weg door het\nlabyrint kan tonen. Volgens mij kan het niet missen dat het bovenstaande\ngedicht met de gedachte van Pascal speelt. \u2018Ooit zal ik niet meer in deze\nwereld zijn.\u2019 De rietstengel verstijft al: het materi\u00eble bestaan is van korte\nduur, en het nietige lichaam kan worden verpletterd door iets kleins als een\nrookpluim, een druppel water, een rilling, een echo, een reeks van korte\nklanken. Het einde is in zicht (uit; over): de stengel breekt, en het denken\nhoudt op. Het gedicht breekt af, en daarmee ook de gedachte.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
naar het gordiaanse dorp wordt
net afgegrendeld\u2013. Arpeggio\u2019s<\/p>
rillingen, rook:<\/p>