De documentaireserie \u2018Klassen\u2019 is niet onopgemerkt gebleven, waardoor ik, acteur in hetzelfde genre, plotseling een groot publiek voor me zie. Hebben jullie gekeken mensen, gezien hoe prachtig ons werk is en hoe onrijp soms onze vrucht? Dank Sarah Sylbing en Ester Gould, voor die intieme blik op achtstegroepers in Amsterdam-Noord, onderweg naar hun Grote Oversteek, en op enkele middelbare scholieren die al aan een Overkant zijn. Met parallelle sc\u00e8nes uit verschillende scholen filmen jullie wat wethouder Marjolein Moorman een \u2018gif in de samenleving\u2019 noemt, het wetenschappelijk aangetoonde onrecht van ongelijke kansen. En nu weet ook \u2018Klassen\u2019 kijkend Nederland dat het schooltraject van kinderen afhangt van het opleidingsniveau en inkomen van ouders.<\/p>\n\n\n\n
\u00a0De serie is niet alleen maar documentair. Treffend schreef Gerwin van der Werf in Trouw<\/em> dat hij het gevoel had naar een Netflixserie te kijken. In de gekozen aanpak groeien de geportretteerde kinderen en leerkrachten uit tot personages, in wie we ons inleven en die, zo gaat het mij tenminste, in ons voortleven \u2013 archetypen worden: een Anyssa, een Yunuscan, een Gianny, een juf Jolanda, een meester Thijs. Wij kijkers \u2013 ik reken me weer even tot u, publiek \u2013 begrijpen het pijnlijke verhaal dat jullie makers ons vertellen en we willen kinderen met zieke opa\u2019s, met analfabete ouders, in een flat vol herrie, in een fuik van testosteron en straatgeweld, helpen en redden en opstuwen en ja, eerlijke kansen geven. Maar omdat de documentaire ook speelfilm is, zien we meer dan het oppervlakkige narratief. Of laat ik zeggen: we zien het onderhuidse ervan. Neem Viggo.<\/p>\n\n\n\n \u00a0Wanneer Viggo thuis uit het raam kijkt, ziet hij geen beton maar weiland. Waterplas, rietkragen, een buizerd op thermiek. Hij woont aan de rand van Noord, waar de witten wonen. De geprivilegieerden. Viggo\u2019s ouders zijn hoogopgeleid, we veronderstellen dat ze geld hebben en ambitie. Op de school van Viggo zitten kinderen die allemaal naar het vwo willen, want daar begint de weg naar het geluk. De Citotoets is aanstaande, onderling hebben ze het nergens anders meer over. Kijk ze daar zitten, aan de rand van het voetbalveld, gezworen vrienden, wijsneuzend over de toekomst. Ze pochen over hun voorlopig schooladvies. Dan zoomt de camera in op Viggo en registreert zijn blik. Hij zegt niks, de voice-over blijft stil, en ons is de vrijheid vergunt in Viggo\u2019s hoofd te gaan zitten. Te denken wat hij denkt. En \u00edk denk dat hij bang is. Meester twijfelt of hij het vwo wel aankan. En wat dan? We horen Viggo zeggen dat hij \u2018v\u00e9\u00e9l liever vwo krijgt\u2019, want \u2018het is voor de rest van je leven\u2019, maar vooral omdat hij, denk ik dat hij denkt, bij zijn vrienden wil blijven.<\/p>\n\n\n\n \u00a0Een van de lessen van \u2018Klassen\u2019 gaat over \u2018erbij horen\u2019. Terwijl in de klas van Viggo de spanning oploopt naarmate de Oversteek nadert, worstelen zijn ouders met de prestatiedruk waaronder hun zoon gebukt gaat. Ik geloof zeker dat er ouders zijn die torenhoge verwachtingen van hun kinderen hebben en ze naar dure bijlessen sturen zodra er wat tegenwind opsteekt, maar er zijn ook hoogopgeleide ouders die verstandig zijn. Viggo\u2019s moeder vertelt dat ze met een lagere opleiding misschien wel meubelmaker geworden was en dat ze dan misschien wel gelukkiger geworden was in haar werk. Vader vraagt zich af wat echt belangrijk is: \u2018Gaat het om presteren en goede cijfers of gaat het erom dat je een relaxed leven hebt en leuke vrienden en\u2026 wat minder succes. Want alles komt met een prijs, natuurlijk.\u2019 Soms zijn het te ambitieuze ouders, vaker \u2013 lijkt mij het portret van Viggo en zijn ouders te suggereren \u2013 is het de competitieve sfeer in de klas en de angst er niet bij te horen, vrienden te verliezen, die kinderen tot het uiterste pushen.<\/p>\n\n\n\n Sorry Viggo, dat ik hier allerlei dingen over je beweer, je gedachten en gevoelens toeschrijf, het is niet mijn gewoonte. Ik ken je niet persoonlijk, ik ken je als personificatie van wie het geluk is toebedeeld aan de gunstige kant van kansenongelijk Nederland te verkeren. Hopelijk vind je het ok\u00e9. Je hebt me iets laten inzien. Het moeilijkste van de Oversteek, van doorgangsriten in het algemeen, is dat je er alleen voor staat. Aan de Overkant hoop je dat je vrienden er weer zijn. De mensen waar je niet zonder kunt. Weet je nog de laatste sequentie met jou? Je bent met je moeder aan het kanovaren en rust even uit op een bankje. Je moeder vraagt dan hoe jij denkt dat je er over twintig jaar bij zit, waar je dan woont. Jij zegt: \u2018Ik hoop zo, waar ik nu woon.\u2019<\/p>\n\n\n\n \u2018Dan word je mijn buurman,\u2019 zegt je moeder.<\/p>\n\n\n\n \u2018Ja, waarom niet?\u2019 zeg jij.<\/p>\n\n\n\n \u2018Heel gezellig,\u2019 vindt je moeder.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"