{"id":311984,"date":"2022-02-18T09:00:00","date_gmt":"2022-02-18T08:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/?post_type=tirade_blog&p=311984"},"modified":"2022-02-18T09:10:49","modified_gmt":"2022-02-18T08:10:49","slug":"telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook","status":"publish","type":"tirade_blog","link":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/","title":{"rendered":"Telt rauw en rommelig rouwen ook?"},"content":{"rendered":"\n

\u2018Het is beter als jij<\/em> nu weggaat.\u2019 De dokter keek me aan en ik wist genoeg. We zaten in een kamer met een bed op wieltjes en drie stoelen. \u2018Even een frisse neus halen, of misschien een kopje thee in de hal?\u2019 In de lift stroomden de tranen over mijn wangen. Van ontkenning was bij mij geen sprake. De meneer die tegelijk met mij was ingestapt vroeg of ik slecht nieuws had gekregen. \u2018Ze gaat dood.\u2019 Aarzelend legde hij een hand op mijn schouder. Ik werd buitengesloten, ge\u00efsoleerd, maar alleen omdat ik luisterde naar de dokter. Ik ging maar niet in discussie; onderhandelen had geen zin. Vreselijk kwaad was ik, maar ik wist niet op wie. <\/p>\n\n\n\n

Wat ik had gevoeld na het slechtnieuwsgesprek waren alle emoties die ik kende tegelijk maar ook: niets. Later merkte ik dat ik dat wilde begrijpen. Bestond er een verklaring?<\/p>\n\n\n\n

Een gangbare psychologische theorie op het gebied van rouw is die van Elisabeth K\u00fcbler-Ross. Rouwenden zouden vijf fases doorlopen: (1) ontkenning & isolatie, (2) woede, (3) onderhandelen, (4) depressie en (5) acceptatie.<\/p>\n\n\n\n

Olivia McNeely Pass, emeritus hoogleraar Amerikaanse literatuur aan Nicholls State University in Louisiana, toont dat Toni Morrisons roman Beloved<\/em> (1987) een haast perfecte narratieve belichaming lijkt te zijn van deze theorie. Het personage Sethe, dat rouwt om haar dochter, doorloopt de vijf fases keurig volgens het boekje: eerst ontkent ze de werkelijkheid, dan wordt ze boos, enzovoort. <\/p>\n\n\n\n

Na het lezen van Pass\u2019 artikel pakte ik mijn notitieboek en tekende ik een schema met vijf vlakken die ik nummerde. <\/p>\n\n\n\n

(1) Ontkenning & isolatie<\/p>\n\n\n\n

Hoe leger mijn maag, hoe leger mijn hoofd. Door mijzelf restrictieve voedingsregels op te leggen kon ik ontsnappen aan de werkelijkheid die van de ene op de andere dag donker was geworden.<\/p>\n\n\n\n

(2) Woede<\/p>\n\n\n\n

Trillend liep ik langs het rokershok. Hoe durfden ze, wilde ik schreeuwen. Hoe konden ze daar in een groepje staan inhaleren terwijl zij \u2013 nooit \u00e9\u00e9n sigaret aangeraakt \u2013 in een bed op wieltjes moest liggen wachten op het einde?<\/p>\n\n\n\n

(3) Onderhandelen<\/p>\n\n\n\n

\u2019s Avonds belde ik haar op. Zoals ik bij mijn vader had gezeurd of ik alsjeblieft<\/em> na het schoolfeest alleen naar huis mocht fietsen, zo smeekte ik haar om nog een ronde chemotherapie te proberen.<\/p>\n\n\n\n

(4) Depressie<\/p>\n\n\n\n

Het was er eerst de hele dag. Later viel het me aan vanuit de rug: terwijl ik een proefwerk maakte, als ik mijn balletkleren stond aan te trekken, in de rij bij de bakker. <\/p>\n\n\n\n

(5) Acceptatie<\/p>\n\n\n\n

Of ik ooit volledig zal aanvaarden dat ze niet terugkomt betwijfel ik. Maar ik glimlach weer als ik mij voorstel op een feestje \u2013 glunderend van trots om haar voornaam te dragen. Ik probeer naar de wereld te kijken zoals zij het me heeft geleerd: met tevredenheid en interesse. En de meeste dagen lukt dat.<\/p>\n\n\n\n

De volgende ochtend bekeek ik het schema opnieuw. Alles wat ik had opgeschreven was waargebeurd. Toch klopte er iets niet. Was de meest complexe periode uit mijn leven zo<\/em> makkelijk te structureren?<\/p>\n\n\n\n

Eerder die maand had ik Robbert Welagens nieuwe roman Raam, sleutel<\/em> (2021) cadeau gekregen. Karlijn wordt voor een televisieprogramma ge\u00efnterviewd door Hanna. Er is chemie tussen de twee: een hand op een knie brengt Karlijn van de leg. Nog geen uur later verongelukt Arne, Karlijns geliefde. Hij was in zijn lunchpauze op weg naar haar omdat de deur was dichtgewaaid \u2013 ze had geen sleutel.<\/p>\n\n\n\n

Ik las het boek in \u00e9\u00e9n dag uit en wilde na de laatste bladzijde opnieuw beginnen, maar eerst bekeek ik de achterflap. \u2018Karlijns omgeving verwacht dat ze rouwt, maar dat lukt haar niet.\u2019 Ik fronste. Het lukt<\/em> haar niet?<\/p>\n\n\n\n

Mag je dan pas zeggen dat je rouwt als je de door wetenschappers vastgelegde route volgt? Moet je soms verplicht onderhandelen voordat je naar de depressiefase kan? Is ontkenning en acceptatie op hetzelfde moment verboden? <\/p>\n\n\n\n

Ik maakte opnieuw een vijfdelig schema en pakte Raam, sleutel <\/em>erbij. Het lukte heus: in ieder hokje kon ik voorbeelden schrijven. Maar de passages die ik tijdens mijn eerste lezing had onderstreept, de aller-ontroerendste zinnen, paste nergens. Hoe ze bewust een douchegordijn koopt dat Arne lelijk had gevonden (\u2018hij zal het toch niet gebruiken\u2019) maar ook zijn T-shirts in de wasmachine doet (\u2018het is een kleine moeite\u2019). Dat ze verliefd wordt op de persoon die in haar ogen medeplichtig is aan de dood van haar allerliefste. Een kartonnen versie van zichzelf in bed leggen om Arne te horen lachen en tegelijk hopen dat hij wegblijft.<\/p>\n\n\n\n

De rouwfases lopen door elkaar, treden tegelijk op, zijn soms afwezig. Bovendien zijn er stadia die je in de wetenschappelijke literatuur niet terugleest.<\/p>\n\n\n\n

Karlijns rommelige rouwproces raakt mij. De atypische fases zijn troostend omdat juist dat rauwe voor mij zo typisch is voor rouw. Het is niet iets wat kan (mis-)lukken. Karlijns vader lijkt dat te begrijpen: \u2018Iedereen huilt op zijn eigen manier.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2018Het is beter als jij nu weggaat.\u2019 De dokter keek me aan en ik wist genoeg. We zaten in een kamer met een bed op wieltjes en drie stoelen. \u2018Even een frisse neus halen, of misschien een kopje thee in de hal?\u2019 In de lift stroomden de tranen over mijn wangen. Van ontkenning was bij…
Lees verder <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":126,"featured_media":311985,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","tirade_blog_category":[],"trefwoord":[],"class_list":["post-311984","tirade_blog","type-tirade_blog","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nTelt rauw en rommelig rouwen ook? · Uitgeverij Van Oorschot<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Telt rauw en rommelig rouwen ook? · Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u2018Het is beter als jij nu weggaat.\u2019 De dokter keek me aan en ik wist genoeg. We zaten in een kamer met een bed op wieltjes en drie stoelen. \u2018Even een frisse neus halen, of misschien een kopje thee in de hal?\u2019 In de lift stroomden de tranen over mijn wangen. Van ontkenning was bij...Lees verder\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Uitgeverij Van Oorschot\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-02-18T08:10:49+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/754x1200.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"754\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/\",\"name\":\"Telt rauw en rommelig rouwen ook? · Uitgeverij Van Oorschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/754x1200.jpg\",\"datePublished\":\"2022-02-18T08:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2022-02-18T08:10:49+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/754x1200.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/754x1200.jpg\",\"width\":754,\"height\":1200},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Tirade blog berichten\",\"item\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade-blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Telt rauw en rommelig rouwen ook?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/\",\"name\":\"Uitgeverij Van Oorschot\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Telt rauw en rommelig rouwen ook? · Uitgeverij Van Oorschot","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Telt rauw en rommelig rouwen ook? · Uitgeverij Van Oorschot","og_description":"\u2018Het is beter als jij nu weggaat.\u2019 De dokter keek me aan en ik wist genoeg. We zaten in een kamer met een bed op wieltjes en drie stoelen. \u2018Even een frisse neus halen, of misschien een kopje thee in de hal?\u2019 In de lift stroomden de tranen over mijn wangen. Van ontkenning was bij...Lees verder","og_url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/","og_site_name":"Uitgeverij Van Oorschot","article_modified_time":"2022-02-18T08:10:49+00:00","og_image":[{"width":754,"height":1200,"url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/754x1200.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"4 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/","name":"Telt rauw en rommelig rouwen ook? · Uitgeverij Van Oorschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/754x1200.jpg","datePublished":"2022-02-18T08:00:00+00:00","dateModified":"2022-02-18T08:10:49+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/754x1200.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/754x1200.jpg","width":754,"height":1200},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade_blog\/telt-rauw-en-rommelig-rouwen-ook\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Tirade blog berichten","item":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/tirade-blog\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Telt rauw en rommelig rouwen ook?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/#website","url":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/","name":"Uitgeverij Van Oorschot","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tirade_blog\/311984","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tirade_blog"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/tirade_blog"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/126"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=311984"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tirade_blog\/311984\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":312027,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tirade_blog\/311984\/revisions\/312027"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/311985"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=311984"}],"wp:term":[{"taxonomy":"tirade_blog_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tirade_blog_category?post=311984"},{"taxonomy":"trefwoord","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanoorschot.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/trefwoord?post=311984"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}