Vind maar eens woorden voor deze oorlog, laverend tussen de Scylla van de platte clich\u00e9s en de Charybdis van de schrille retoriek. Alleen muziek kan misschien iets verwoorden. Daarom bezoek ik een klein benefietconcert (Giro 555) in de Haagse Kunstkring met o.a. cellosuites van Bach (enz.).<\/p>\n\n\n\n
Er zijn woorden: een heel erg Haagse mevrouw leest voor uit de beroemde Brieven van den Nutteloozen Toeschouwer <\/em>van Louis Couperus, over het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914. Ze doet dat heel goed. Het is voordracht in de beste traditie van Couperus zelf. Eenmaal buiten spoed ik me naar de openbare bibliotheek en vind het boekje. Bruin, met een Art Nouveau-kaft. Ik bliep het langs de uitleenmachine en loop de open, vrije stad weer in.<\/p>\n\n\n\n Wat een prachtige dag! De stad ademt lente. Een staalblauwe hemel, lachende gezichten op de Grote Marktstraat, drommen mensen biggen zich de PRIMARK in en komen er, schijnbaar gelukkig, ook weer uit. Trams ratelen voorbij, chihuahuas keffen en een jonge vrouw met donkere krullen en een groene muts op loopt in een zwevende tred over het Spui naar boekhandel Van Stockum, op zoek naar letters en woorden en gedachten en sc\u00e8nes en ondertussen \u2026 \u2018worden steden gebombardeerd, storten de reusachtige legers op elka\u00e2r in, sneven de duizenden aan beide zijden, is de grond rood van bloed en de lucht rood van gloed \u2026 is het een ontzettende Gruwel, vol van gruwelijkheden, z\u00f3o ontzettend als nimmer de Historie nog schiep.\u2019<\/em><\/p>\n\n\n\n Couperus, de decadente kosmopoliet, bevond zich bij het uitbreken van de oorlog in Florence en M\u00fcnchen, waar hij het nieuws van de telegrammen volgde, de internationale \u2018couranten\u2019<\/em> las, en bedwelmd raakte door tegenstrijdige en verwarrende berichtgeving. Toch moest en zou hij op de hoogte blijven, want \u2018ik wil niet dat de, om mij heen ruischende, Historie, mij met een plooi van hare zware wade of een tik van haar vleugel weg veegt.\u2019<\/em><\/p>\n\n\n\n Zo is mijn zondag niet. Voor het eerst in tijden heb ik mijn telefoon (en dus Twitter) thuis gelaten \u2013 een QR-code is niet meer nodig. Ik lees Couperus en verplaats me naar Konditorei Vienna bij Buitenhof, waar in rampjaar 1672 een woedende massa de gebroeders De Witt in stukken heeft gereten. Ik verzin het niet. Twee tafeltjes verderop zit, achter een donkere zonnebril, Paul van Vliet. Dat die nog leeft. Hij heeft Couperus vast nog gekend. En Johan en Cornelis de Witt. En de geschiedenis. Zou hij ook koortsachtig telegrammen lezen? Hij weet misschien wat Couperus wist, in 1914: \u2018\u2026zelfs v\u00f3\u00f3r de Pers bestond, zullen oorlogsberichten, berichten van overwinning of nederlaag, relatief zijn geweest, een spiegeleffectje, een we\u00earglans-draai van de Waarheid, die hare handspiegel snel bewoog heen en we\u00ear.\u2019<\/em><\/p>\n\n\n\n Woorden schuren in mijn hoofd. Van Oekra\u00efense studenten. Ze is uit Marioepol. Ze heeft geen contact met haar tante. Al twee dagen niet. Geen gehoor. Kharkiv, een andere student, in tranen, het huis van haar ouders is vernietigd. Evgenii, die ene historicus uit Odessa die ik in 2016 ontmoette op een congres in Lviv. \u2018My nation is strong and united now\u2019<\/em>, schrijft hij me in een e-mail. Hij moet naar het front. Het woord is aan de oorlog.<\/p>\n\n\n\n \u2018Wij zijn de groote kinderen, die \u00e0ltijd nog k\u00f9nnen gelooven aan de ons zoo eenvoudige, klare idealen en aan dat e\u00e9ne Ideaal van Wereldvrede, het zonnezuivere, waarvan de verwerkelijking in latere eeuw onloochenbaar schijnt\u2026.als wij er over praten, schijnt het ons reeds toe, dat een immense, wimpelende, witte vaan zich ontplooien gaat over de wereld\u2026. Helaas, het zijn alles woorden, idee\u00ebn, idealen, onmogelijkheden, fantazie\u00ebn van kinderlijke droomers.\u2019<\/em><\/p>\n\n\n\n Plotseling zie ik in mijn ooghoek Gideon van Meijeren \u2013 ja die van het Forum voor Democratie \u2013 een tafeltje zoeken. Als een dwingeland stuurt hij zijn vriendin naar een plek ten noordoosten van mijn koffie en uitzicht. Dit is een zondag in deze stad. Johan de Witt, Paul van Vliet (\u2018Ik ben Paul van Vliet\u2019), en de Poetin-hamster. En ik, met het boekje van Couperus op mijn schoot, op het terras van Konditorei Vienna. Het wordt tijd om af te rekenen.<\/p>\n\n\n\n Langs de Hofvijver en het Plein loop ik naar station Centraal. Couperus, de zelfverklaarde \u2018dwaler\u2019<\/em> en \u2018schoonheidszoeker\u2019<\/em>, draaide zijn rug toe naar de \u2018Wereldbrand\u2019<\/em>. Dat kan ik niet, al voel ik me in deze zogenaamde \u2018Stad van Vrede en Recht\u2019, in de schaduw van het Vredespaleis uit de tijd van Couperus, ook een \u2018Nuttelooze Toeschouwer\u2019.<\/em> Wat kunnen we doen? Demonstreren, inzamelen en doneren. Couperus kwam niet tot schrijven, behalve dan die brieven. \u2018Ik voel mij, moreel, gevangen, hoewel dat woord misschien niet geheel mijn gemoedsstemming uitdrukt. Ik kan niet denken. Ik voel mij suf. De Oorlog drukt als een nachtmerrie, een ontzettende zwarte demon over mijn ziel\u2026Ik doe niets dan wezenloos couranten lezen.\u2019<\/em> De schrijver heeft geen hoop. Terloops, ja in een fatalistische terzijde, schrijft hij: \u2018\u2026er zijn ook nog Individu\u00ebn, en als die zich eens allemaal vereenigden tegen deze groote Wereldkrankzinnigheid, zo\u00fb dat niet geven\u2026? Ik vrees bijna van niets.\u2019 <\/em>Couperus vervolgt: \u2018Oorlog verklaren ligt in de lucht, het is in de mode. Lezer, ik verklaar u den oorlog.\u2019<\/em><\/p>\n\n\n\n Couperus\u2019 woorden dansen voor mijn ogen in de tram naar huis. Woorden die resoneren met het vage geweld van een schommelende Haagse tram op de stalen rails bij de halte Wenckebachstraat. Woorden die weggetikt lijken uit het verleden en nu verloren zijn in het heden.<\/p>\n\n\n\n Even mager als zwaarmoedig zijn ze, die woorden van de nutteloze toeschouwer.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"