De encyclopedie van het geluk 33
Onrecht kan een volk in beweging zetten, en een volk dat onrecht is aangedaan kan de wereld in beweging zetten… zo kan een rechtvaardige man een leger worden.
Elke maan rijgt je vast aan alle eerdere die je zag. Een maanstenen snoer. Deze figuur, Shi Jin – met de bijnaam Negen Getatoeëerde Draken – heeft er ongetwijfeld op zijn iets rijpere leeftijd al heel wat om op terug te kijken. Wat overdenkt hij onder het licht van de volle maan? Veel gevechten denk ik zo, hij was een krijger, een personage weliswaar uit een klassieke Chinese roman, Het verhaal van de Wateroever, over 108 outlaws die de corrupte overheid bestrijden.
Tsukioka Yoshitoshi (1839-1892), de maker van deze prent is een van de laatste grote Japanse houtblokkunstenaars.
Deze ukiyo-e, of ‘prenten van de vlietende wereld’ maken op de meeste mensen bij de eerste beschouwing een opmerkelijke associatie met Hergé’s Kuifje los. De ‘klare lijn’ tekenstijl van deze Belgische striptekenaar heeft gewoon heel veel overeenkomst met Japanse houtblokkunst.
Waarom zijn ze zo schitterend? Het kleurgebruik is heel sprankelend en fris, de klare lijn geeft een opmerkelijke moderniteit aan de prenten, het procedé resulteert in een evenwichtige vlakverdeling. In een blok hout snijd je de tekening uit: alles wat je niet wilt zien snijd je weg. Je brengt de inkt op het hout aan, legt een vel papier op het geheel en wrijft die krachtig tegen het hout. Dan rustig het papier wegtrekken en je hebt je afdruk. De eerste inktgang dan: je kunt zoveel gangen maken als je wilt, steeds een kleurtje erbij. Mensen, landschappen en natuur, figuren uit mythologie en literatuur en Noh-spel. Yoshitoshi leefde in een periode dat er in Japan veel veranderde: het land ontsloot zich na eeuwen isolationisme en buitenlandse invloeden werden groter. Zijn inkten waren bijvoorbeeld vaak westers. Zijn thema’ s grepen juist terug op het verleden. Houtblokprint is massaproductie, dus dat vertelt al iets over een veranderende samenleving waarin misschien meer mensen kunst willen en kunnen kopen. Het is dus ook voor een groter publiek. Populaire kunst.
In het van Gogh Museum hangen nu Yoshitoshi’s ‘ Honderd aspecten van de maan’ een serie houtblokprints die hij tussen 1885 en 1892 maakt en waarin de maan als een terugkerend thema op bijna elke print zichtbaar is. Zo’n idee is al fraai. Je hebt Hiroshige’ s ‘ Honderd gezichten op Edo’ , die beroemd werden in Yoshitoshi’s jeugd. Maar met de maan doe je weer net iets anders, daarmee rijg je herinneringen aaneen, en poëzie. Het maakt de wereld groot, en benadrukt tegelijkertijd dat al deze verschillende figuren en personages een rol hebben onder één zelfde maan. Het versnippert de wereld dus in vele momenten maar synthetiseert tot een gelijksoortig gevoel, iets van schoonheid, iets van herinnering, iets van rust.
De maan
Op onze klok lijkt het gezicht van de maan;
Ze schijnt de dief op de tuinmuur aan,
schijnt op wegen, havenkades en velden,
en vogeltjes in slaap in de bomen, niet zelden.
De krijsende kat en de piepende muis,
de huilende hond bij de deur van het huis,
de vleermuis houdt een middagslaapje aan,
Iedereen houdt van het licht van de maan.
Maar alle dingen die horen bij de dag
onttrekken zich slapende aan haar gezag;
en bloemen en kinderen sluiten hun ogen
tot de zonnestralen weer de ochtend in mogen.
Robert Louis Stevenson 1850 –1894
Kazuo Ishiguro Artist of the Floating World
Maggie Aderin-Pocock Het boek van de maan. Alles over onze naaste buur vertaling Frans Reusink
