Omtrekkende bewegingen

Sergej Dovlatov is vanaf zijn ontijdige dood in 1990 razendsnel een van de populairste schrijvers in Rusland geworden. Dat heeft hij te danken aan de schijnbare eenvoud van zijn stijl, met zijn korte maar krachtige zinnen en laconieke toon, en aan de verhalen zelf, die bevolkt worden door een parade van verschoppelingen, eeuwige dupes, criminelen, ongelukkigen en andere pechvogels. Rode draad is Dovlatovs leven zelf, de schrijver die uitgegeven wil worden, waardoor alles wat hij schrijft het stempel van doorleefde waarachtigheid draagt. Als geen ander wist hij mensen te karakteriseren, wat hem niet altijd in dank werd afgenomen.

Dovlatov schreef acht romans, die als radertjes in een uurwerk aaneengeschakeld zijn. Van dat achtluik is dit een vierluik. Het bevat zijn hilarische mislukkingen bij een Estse krant (Compromis), zijn familiegeschiedenis, vanaf zijn grootvader uit Vladivostok tot zijn in New York geboren zoon (Die van ons), een verslag van zijn pogingen uitgegeven te worden in Leningrad en de gebeurtenissen omstreeks de krant die hij in New York begint (Ambacht), en ten slotte het verhaal van een literaire conferentie met geëmigreerde Russische schrijvers in Californië, dat ook vertelt over zijn eerste huwelijk in Leningrad (Filiaal).

Sergej Dovlatov (1941 – 1990) is geboren in Oefa, in het zuiden van Rusland, in een gezin van Armeens-Joodse afkomst. Vanaf 1944 woonde hij in Leningrad. Tijdens zijn dienstplicht werkte hij als bewaker in een gevangenkamp; zijn ervaringen schreef hij op in Het kamp. Aantekeningen van een bewaarder. Bij zijn terugkeer ging hij aan de slag als journalist, eerst in Leningrad en later in Tallinn. In 1978 emigreerde hij naar New York waar hij tot zijn dood twaalf boeken publiceerde. Daarnaast werkte hij als eindredacteur van een Russischtalige krant en journalist voor Radio Free Europe.

‘Dovlatov lezen is een heerlijke, spannende, meestal hilarische ervaring.’ James Wood

‘De enige schrijver die ik meteen en in één keer uitlees.’ Josef Brodski

‘Dovlatovs invloed op de Russische literatuur is blijvend.’ Masha Gessen

Van Oorschot en Maxim Osipov starten tijdschrift voor Russische exil-schrijvers


Russische schrijvers kunnen niet meer vrij in hun moederland publiceren. Daarom start Uitgeverij Van Oorschot in samenwerking met de gevluchte Russische schrijver Maxim Osipov het tijdschrift Fifth Wave, een platform voor onafhankelijke Russische literatuur.

Fifth Wave zal vier keer per jaar in het Russisch verschijnen. Een selectie daarvan verschijnt twee keer per jaar in het Engels. Het eerste nummer – in het Russisch én het Engels – wordt in juni gepubliceerd. De bijdragen (proza, poëzie en essayistiek) zijn afkomstig van literaire auteurs uit Rusland en het buitenland, die allen worden verenigd door hun afwijzing van oorlog en totalitarisme.

De redactie is in handen van Maxim Osipov, die eerder met groot succes de verhalenbundels De wereld is niet stuk te krijgen en Kilometer 101 publiceerde. Hij vluchtte na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne naar Amsterdam. Van Oorschot heeft een nauwe band met Russische literatuur en heeft in het verleden Russische dissidenten gesteund. Fifth Wave houdt de lezer op de hoogte van onafhankelijke Russische literatuur en Russische exil-schrijvers.

Menno Hartman (uitgever) en Frederike Doppenberg (redacteur): ‘Voor onderdrukte Russische schrijvers is het van vitaal belang dat ze vrijuit en ongecensureerd hun stem kunnen laten horen; het is evenzeer belangrijk dat lezers hen ongefilterd kunnen blijven lezen. Fifth Wave is er voor het vrije en onafhankelijke Russische woord.’

Maxim Osipov: ‘Het totalitarisme is teruggekeerd in Rusland. Het aantal slachtoffers en politieke gevangenen van het regime blijft toenemen. Elke ramp veroorzaakt een exodus van vluchtelingen. De huidige emigratiegolf is de vijfde in de afgelopen honderd jaar, en net als in het verleden hebben schrijvers en lezers steeds meer behoefte aan ongecensureerde publicaties. Het doel van dit tijdschrift is in die behoefte te voorzien.’

De eerste editie van Fifth Wave bevat bijdragen van:

  • Lena Berso: Israel
  • Vasily Antipov: Germany
  • Yuly Gugolev: Russia
  • Karine Arutyunova: Ukraine
  • Mikhail Aisenberg: Russia
  • Alexander Ilichevsky: Israel
  • Sergey Gandlevsky: Georgia
  • Boris Nikolsky: France
  • Oleg Lekmanov: Uzbekistan
  • Maxim Osipov: The Netherlands

Fifth Wave wordt mede mogelijk gemaakt met een bijdrage van het Prins Bernhard Cultuurfonds / Ludo Pieters gastschrijversfonds.

Literair tijdschrift, ca. 200 pagina’s, ISBN 1e nummer: 9789028232174 (Engelse editie) | 9789028232181 (Russische editie), € 20, verkrijgbaar via de (online) boekhandel

www.fifthwavemagazine.com

Dubbelinterview Thomas Heerma van Voss en Auke Hulst

11 april 2023 van 19:30 t/m 21:00 uur

Dinsdag 11 april om 19.30 uur bij Boekhandel Het Martyrium gaan Thomas Heerma van Voss en Auke Hulst met elkaar in gesprek over hun nieuwe boeken Omwegen en Zephyr: een wandelvakantie in de Ardennen en een treinreis door de Verenigde Staten.

Toegang is gratis, aanmelding graag via contact@hetmartyrium.nl.

Adres: Van Baerlestraat 170-172, Amsterdam

Strijd om de ziel

Strijd om de ziel is een biografie van psychiater en psychoanalyticus P.C. Kuiper (1919–2002). Kuiper werd aan het eind van de twintigste eeuw bekend als de psychiater die zelf depressief werd. Hij publiceerde daarover Ver heen. Verslag van een depressie, dat een bestseller werd. In Ver heen was Kuiper echter minder open over de oorzaken van zijn depressie dan hij deed voorkomen. In Strijd om de ziel vertelt Hilberdink het verhaal dat voor de lezers van zijn boek verborgen moest blijven. Rode draden daarin zijn de worsteling met het geloof en zijn seksuele identiteit, en de terugkerende depressies. Kuiper was een van de boegbeelden van de psychiatrie en psychoanalyse in Nederland. Strijd om de ziel is ook een geschiedenis van de twintigste-eeuwse psychiatrie, door de ogen van een van de hoofdrolspelers. Hilberdink laat zien hoe in Kuipers tijd psychiaters naar homoseksualiteit keken en hoe zij depressies behandelden. Daarbij gaat het ook over opvattingen over mannelijkheid en vrouwelijkheid die nog steeds relevant zijn voor hedendaagse discussies over gender en identiteit.

Koen Hilberdink is biograaf. Hij promoveerde op Ik ben een vreemdeling. Ik sta apart, een biografie van Paul Rodenko (2000), en was de bezorger van Rodenko’s essays en kritieken. In november 2007 verscheen zijn biografie van Hans Lodeizen, in 2017 J.B.W.P. Het leven van Johan Polak, dat onder andere werd genomineerd voor de Libris Geschiedenis Prijs 2017.

Ruth Lasters wint Arkprijs 2023

De 73e Arkprijs van het Vrije Woord gaat naar schrijver en leerkracht Ruth Lasters (1979). Haar kritische houding over de behandeling van het beroepsonderwijs en haar verzet tegen de beknotting van de vrije  meningsuiting doen haar terugkeren naar de oorspronkelijke opzet van de Arkprijs. In zijn verantwoording bij het eerste nummer van het Nieuw Vlaams Tijdschrift (1946) nam Herman Teirlinck de taak over die August Vermeylen op zijn sterfbed naliet: “Hij heeft gepleit voor echtheid, eigenheid en eenvoud en gewezen op de noodzakelijkheid van levensstijl”.

Lasters stelt dat elke afhankelijkheid van overheid of bedrijfssubsidies hachelijk is. Alleen onafhankelijk denken kan tot een zinvol debat leiden. Haar ontslag als staddichteres – daarin gevolgd door de vier andere dichters – is meer dan een symbool. Zij stelt de wezenlijke vraag of schoolopleiding niet teveel onderhevig is aan politieke of economische belangen. Dat is meteen een pleidooi voor culturele burgerinitiatieven. Een schrijver dient geen ‘Losgeld’ te betalen, zoals de titel van haar gewraakte gedicht luidt. Waaraan zij bewust beroepsleerlingen had laten meewerken.
Lasters pleit voor volle deelname van alle bevolkingslagen aan de culturele verscheidenheid. Een opgelegd waardenpatroon is uit den boze. Want “literatuur is mijn schild tegen de hardheid van de werkelijkheid”, schrijft ze, en dat geldt voor iedereen. Dat blijkt ook uit haar vier romans en drie dichtbundels, die het Arkcomité waardeert omwille van de uitstekende literaire kwaliteit.
Lasters ontving eerder al de debuutprijs proza (Poolijs) en poëzie (Vouwplannen), en de Herman De Coninckprijs (Lichtmeters). In februari 2023 bracht ze de dichtbundel Tijgerbrood uit.
De Arkprijs wordt in oktober uitgereikt in het huis van Herman Teirlinck, Uwenberg 14, 1650 Beersel, de zetel van het Arkcomité van het Vrije Woord.