Catherina had drie vriendinnen. Deze vrouwen zijn nooit in levenden lijve gesignaleerd. Ze zijn bedacht en op jonge leeftijd overleden. Zo gaat dat met helden, met personages die we kennen van films en televisieseries.

Ik was een seizoen lang scriptredacteur bij een dramaserie over Catherina, Babette, Robin en Donna:

ROZENGEUR & WODKA LIME

Waarom ik voor die klus gevraagd werd weet ik niet meer, en ook niet waarom ik er weer werd uitgegooid. Maar het was een ervaring.

Mensen die werken aan soaps, aan langlopend relatiedrama zoals Oogappels of aan sitcoms bewonder ik. Het is ploeteren. Er moeten dagelijks vingers aan de pols worden gehouden van het publiek, de actualiteit, kijkcijfers en commerciële belangen. En dat allemaal zonder een gram originaliteit en creativiteit te verliezen.

Er wordt nogal lacherig gedaan over dat machinaal produceren van tv-drama, het woord ‘soap’ is spreekwoordelijk geworden. Toch is het juist de anonimiteit van makers en producenten die dit genre zo’n autonome status geeft: het is er gewoon, zoals water uit de kraan, zoals soepblikken van Campbell.

Nog steeds ben ik verbaasd over mijn onstilbare verlangen naar film. Zijn alle dramatische middelen niet allang tot op het bot toe afgekloven? Niet wéér foute ouders, nare kinderen, misdadigers, extraterrestrial aliens, natuurrampen, misbruik. Niet weer een terminale ziekte. Komt er dan nooit dat nou-weet-ik-het-welmoment? Het antwoord is nee. Hoe kan dat?

In dit verband wordt het woord ‘spiegel’ vaak gebruikt, of ‘herkenning’. Maar herken ik mijzelf in een Smurf, in een Marvel-zombie, in een hoogbejaarde courtisane? Niet letterlijk natuurlijk, maar de smurf, de zombie en de courtisane representeren mij. Acteurs, in welke idiote gedaante ook – Sara de Zebra – moeten menselijke emoties vertegenwoordigen, anders zijn ze ongeschikt voor een verhaal. Zo zijn ook Catherina en haar vriendinnen slechts dummy’s gehuld in kostuums van verdriet, ambitie, haat, liefde, angst, zorg en verlangen, heel veel verlangen.

*

Voor ik aan Rozengeur & Wodka Lime begon hield ik me tijdelijk bezig met het ontwikkelen van een daily soap. Ik werd al snel wanhopig van de protocollen, de richtlijnen en wetten die wij als scriptschrijvers dienden te hanteren. Voorbeelden:

‘Scenes met twee mensen die een scène lang op de bank zitten te praten zijn verboden.’

‘Iemand die gaat staan kan niet nog eens gaan staan zonder tussendoor te gaan zitten.’

‘Laat niemand uit het raam staren, want alles is studio.’

‘Laat je karakters ook alledaagse dingen doen: een boodschap, toiletbezoek, een kapotte magnetron e.d.’

‘Zo min mogelijk figuranten.’

‘Overdag wordt er geen alcohol gedronken.’

‘Geen harde seks. Geen lichaamsdelen benoemen.’

‘Vechten tegen tranen levert meer drama op dan de tranen zelf.’

‘Nooit twee onderwerpen in één scène.’

‘Een woord mag maar één keer in de scène gebruikt worden, uiteraard wel lidwoorden.’

‘Gebruik geen stopwoordjes als joh, hé, ik bedoel, trouwens.’

‘Geen scheldwoorden, en nooit koosnaampjes.’

‘Gebruik weinig spreekwoorden of gezegden. Als iemand zegt “We gaan de koe bij de hoorns vatten”, of “Daar kraait geen haan naar”, dan denkt het publiek dat we op een boerderij zijn.’

‘Elke scène moet een mini cliffje hebben.’

‘Buit een conflict uit of pomp het op.’

‘Neem als schrijver je eigen twijfels en óf problemen mee in de scènes.’

‘Dus ga uit van jezelf.’

Dit alles en veel meer verlamde mij. Vooral dat ‘Ga uit van jezelf’ zat me dwars. Schrijvers moeten niet, of zelden, uitgaan van zichzelf. Maar daar zijn de meningen over verdeeld.

*

Ik bel met de ‘echte’ Catherina: actrice, schrijfster en redacteur Sabine van den Eynden. Ik vraag naar haar ervaringen bij R&WL.

‘Toen ik werd toegevoegd aan het R&WL-team waren ze al bezig met de constructie van de vier hoofdpersonen. Het karakter Catherina was gemodelleerd naar mij! Ik was stomverbaasd. “Catherina is impulsief, ongericht, een beetje dom en falend in alles wat ze probeert. De pias, die voor de komische noot moet zorgen.” Ik was diep beledigd en besloot de vergelijking tussen mij en fictieve Catherina te negeren.’

‘Maar had je geen last van alle beperkingen?’ vraag ik Sabine. ‘Want een aflevering moet precies 21’30’’ duren, de grote lijnen worden door anderen uitgezet, je moet bruggetjes maken, rode draden uitzetten, niet te veel informatie in één zin en ritmeverschillen. Dat is toch om gek te worden?’

‘Nee! Ik voelde me juist heel vrij om binnen de situatie waarvoor ik werd ingehuurd ideeën van anderen vorm te geven. Een heel prettige positie, want mijn expertise als schrijver en als vrouw van begin dertig, toen, werden gewaardeerd.’

Ik ben geen Sabine. Ik werd wanhopig van de do’s and don’ts, van al die wetten die soms ook nog ter plekke werden uitgevonden. Als ik voorstelde dat Babette zou zeggen dat… dan riep iedereen: ‘Oh nee nooit! Want Babette is…’

‘En als Catherine nou ‘s…’

‘Zou ze nooit doen!’

Geen Rozengeur & Wodka Lime voor mij.

*

Netflixfilms en -series en ook een nieuw seizoen van Oogappels, dat drama wordt voortaan allemaal geschreven door ChatGPT.